Konzervativna Hrišćansko-demokratska unija (CDU) nije zadovoljna novim protestnim performansom pred njenim vratima.

Istaknuti članovi vladajuće njemačke stranke reagovali su ljutito nakon što je političko-umjetnički aktivistički kolektiv Centar za političku ljepotu (ZPS) prošle sedmice postavio bronzanu statuu u prirodnoj veličini pokojnog CDU političara Valtera Libkeaispred sjedišta stranke, zgrade Konrad Adenauer u Berlinu. Spomenik je zamišljen kao protest protiv navodnog prilagođavanja CDU rasističkoj politici i upozorenje na njegovu potencijalnu saradnju s krajnje desničarskom Alternativom za Njemačku (AfD).

Libke, lokalni CDU lider u saveznoj pokrajini Hesen, ubijen je od strane pristalice AfD-a 2019. godine, nakon što je postao meta mržnje njemačke krajnje desnice u jeku izbjegličke krize. Na opštinskom sastanku 2015. godine održao je govor braneći vladinu politikuprihvatanja sirijskih izbjeglica.

Četiri godine kasnije upucan je u glavu na terasi svoje kuće. Ubio ga je Štefan E., krajnje desni ekstremista, koji je prisustvovao Libkeovom govoru i koji je, prema istrazi lista Cajt, bio donator AfD-u u saveznoj državi Tiringija.

Eksploatacija ili komemoracija?

Statua Libkea postavljena je na malom dijelu javnog zemljišta pored zgrade CDU-a, zajedno s klupom i informativnom tablom s audio funkcijom koja priča njegovu životnu priču na njemačkom, engleskom i španskom jeziku. Lokalna vlast u Berlinu dala je dozvolu da spomenik ostane na tom mjestu dvije godine. Sjedište CDU-a nije odgovorilo na zahtjev DW-a za komentar o spomeniku.

U videu na Jutjubu o akciji, ZPS je povukao eksplicitne paralele između načina na koji su konzervativci omogućili uspon Hitlerovih nacionalsocijalista početkom 1930-ih i načina na koji CDU navodno oponaša politiku AfD-a.

Glavna reakcija istaknutih CDU političara bila je ogorčenje. Na jednom događaju u Berlinu, kancelar Fridrih Merc opisao je spomenik kao „potpuno neukusan“, a berlinski CDU gradonačelnik Kaj Vegner zauzeo je sličan stav.

„Oni koji tako besramno eksploatišu sjećanje na Valtera Libkea za sopstvenu političku agendu pokazuju prije svega jedno: nepoštovanje i ravnodušnost prema čovjeku koji se borio za našu demokratiju i platio za to svojim životom“, napisao je Vegner na društvenoj mreži Iks.

ZPS je rekao da je razočaran takvom reakcijom: „Naravno da smo se nadali… da će u nekom trenutku jedan od visokih zvaničnika CDU izaći iz staklenog sjedišta Konrad Adenauer i pogledati spomenik ili položiti cvijeće“, izjavio je portparol Centra za političku ljepotu Tobijas fon Laubental za DW.

Ali, dodao je Fon Laubental, reakcija njemačkog civilnog društva bila je izuzetno pozitivna. „Pitanje, koje smo sebi postavljali, bilo je zašto CDU nije učinio ništa godinama da oda počast sjećanju na Valtera Libkea“, rekao je. „To je nešto o čemu se mnogi ljudi pitaju.“
„To je bio čovjek s jasnim principima, i kada su te crvene linije pređene, kao što je slučaj s krajnje desnim ekstremizmom, zauzeo je vrlo jasan stav“, dodao je von Laubental. „Bio je to čovjek s integritetom koji nam danas nedostaje u CDU."

Ubistvo Libkea postalo je jedno od najistaknutijih politički motivisanih ubistava u novijoj njemačkoj istoriji, jer je to prvo ubistvo demokratski izabranog političara od strane jednog desničarskog ekstremiste od kraja Drugog svjetskog rata.

Ako ništa, jedan bivši CDU političar stao je u odbranu akcije protiv napada iz stranke. „Pitam se u čemu se ta ‘eksploatacija’ navodno sastoji?“ - rekao je Mišel Fridman u govoru na otvaranju spomenika prošlog petka.

Fridman, koji je vodio i DW tok šou, bio je član CDU-ovog rukovodstva 1990-ih i napustio stranku ranije ove godine u znak protesta zbog njenog navodnog pomaka udesno. „Nije eksploatacija odati počast takvom čovjeku, to je izraz poštovanja i zahvalnosti", rekao je u svom govoru.

Dvosmislena reakcija Libkeove porodice

Prema izvještajima berlinskih medija, lokalna vlast koja je odobrila spomenik, bila je obaviještena od strane ZPS-a da je Libkeova porodica unaprijed upoznata s konceptom i da nije izrazila protivljenje.

Ali Libkeova porodica tvrdi da nije bila konsultovana. „Prosto ubacivanje pisma u naš poštanski sandučić dan prije postavljanja spomenika ne može se smatrati učešćem“, napisala je Libkeova udovica Irmgard Braun-Libke i njena djeca u izjavi za medije. „To ne predstavlja adekvatnu informisanost ili uključenost.“

Ipak, porodica je napomenula da podržava poruku akcije, rekavši da su zahvalni svima koji se sjećaju njihovog oca i muža „na iskren, pun poštovanja i dostojanstven način“.

„Zaštitni zid protiv desnice, bez obzira na to o kojoj se demokratskoj stranci radi, mora da postoji; ne može biti tolerancije prema tome", naveli su.

Iako uglavnom nerado izlazi u javnost, Irmgard Braun-Libke je ranije kritikovala rukovodstvo CDU. U februaru ove godine reagovala je s određenom iritacijom na izjavu koju je Merc dao tokom predizbornog događaja u Minhenu, kada je tada budući kancelar rekao: „Želio bih da pitam sve te ljude napolju, Antifu i protivnike desnice: Gdje ste bili kada je Valter Libke ubijen u Kaselu od strane desničarskog ekstremiste?"

„Suprotno njegovom prikazu, zapravo je postojala snažna i široka javna podrška našoj demokratiji i njenim vrijednostima nakon ubistva mog muža", rekla je Braun-Libke. „Hiljade građana — bilo da su ljevičari, liberali ili konzervativni demokrati — izašli su na ulice u Volfhagenu, Kaselu i mnogim drugim mjestima u Njemačkoj.“

CDU i AfD: komplikovan odnos

Iako je Merc više puta obećao da nikada neće dozvoliti saradnju svoje stranke s AfD-om, rastu sumnje da CDU-ov „zaštitni zid“ to može izdržati, s obzirom na rastuću snagu AfD-a i predstojeće pokrajinske izbore na kojima krajnje desna stranka izgleda spremna da izađe kao najjača.

CDU je viđen kako sarađuje s AfD-om na pokrajinskom nivou u prošlosti. U januaru ove godine, Merc — tada još lider opozicije — izazvao je talas ogorčenja gurajući prijedlog za ograničavanje imigracije kroz parlament uz podršku AfD-a. Kancelar je takođe često optuživan za korišćenje rasističke retorike i zastrašivanja tipičnog za krajnje desničarske stranke.

Centar za političku ljepotu je prvi put dospio na naslovne strane 2017. godine kada je postavio repliku berlinskog spomenika posvećenog Holokaustu ispred kuće AfD političaraBjerna Hekea. To je bila aluzija na Hekeov kontroverzni govor na stranačkom skupu u kojem je kritikovao njemačko sjećanje na Holokaust kao pogrešno i nazvao Spomenik ubijenim Jevrejima Evrope u Berlinu „spomenikom srama“.

Uredila Rina Goldenberg