Sto­jeći u sali parlamenta, poslanici su, noseći šalove u bojama nacionalne zastave, uzvikivali „Živio Alžir“ i aplauzom pozdravili usvajanje zakona u kojem se navodi da Francuska snosi „pravnu odgovornost za svoju kolonijalnu prošlost u Alžiru i tragedije koje je ona izazvala".

Glasanje dolazi u trenutku duboke diplomatske krize između dvije zemlje. Analitičari ističu da je potez Alžira u velikoj mjeri simboličan, ali da ipak ima značajan politički značaj.

Predsjednik parlamenta Brahim Bugali izjavio je za državnu novinsku agenciju APS, uoči glasanja, da će zakon poslati „jasnu poruku, kako unutar zemlje, tako i prema spolja, da nacionalno sjećanje Alžira nije ni izbrisivo ni predmet pregovora“.

Zakon navodi „zločine francuske kolonizacije“, među kojima su nuklearni testovi, vansudska ubistva, „fizičko i psihičko mučenje“, kao i „sistematska pljačka resursa“. U tekstu se ističe da je „puna i pravedna nadoknada za svu materijalnu i moralnu štetu nanesenu francuskom kolonizacijom neotuđivo pravo alžirske države i naroda“.

Skoro 150 godina pod Francuzima

Francuska vlast nad Alžirom od 1830. do 1962. godine i dalje predstavlja bolnu tačku u odnosima dvije zemlje. Taj period obilježili su masovni zločini i deportacije velikih razmjera, sve do krvavog rata za nezavisnost od 1954. do 1962. godine.

Alžir je jedina bivša francuska kolonija u Africi koja se oružanom borbom oslobodila francuske vlasti. Poslije gotovo osam godina rata, ova sjevernoafrička zemlja stekla je nezavisnost 1962. godine. Alžir tvrdi da je u ratu stradalo 1,5 miliona ljudi, dok francuski istoričari navode nižu cifru – oko 500.000 poginulih, od kojih je 400.000 bilo Alžiraca, a najmanje polovina civili.

Francuska ne želi da komentariše

U Francuskoj se Alžirski rat zvanično naziva ratom tek od 1999. godine; ranije se govorilo samo o „krvavim događajima“.

Francuska vlada istakla je da nema namjeru da komentariše unutrašnju politiku Alžira, ali je podsjetila na napore predsjednika Emanuela Makrona u oblasti pomirenja i kulture sjećanja, uključujući rad mješovite komisije francuskih i alžirskih istoričara. Makron je ranije, 2017. godine, kolonizaciju nazvao „zločinom protiv čovječnosti“, ali je izbjegavao zvanično izvinjenje.

Hosni Kituni, istraživač kolonijalne istorije na Univerzitetu u Ekseteru u Velikoj Britaniji, ocijenio je da „sa pravnog stanovišta ovaj zakon nema međunarodni domet i samim tim nije obavezujući za Francusku“. Ipak, dodao je, „njegov politički i simbolički značaj je veliki: on označava prelom u odnosima sa Francuskom kada je riječ o kulturi sjećanja“.

Lična karta Alžira

Alžir, zvanično Narodna Demokratska Republika Alžir, najveća je zemlja Afrike po površini, što je otprilike četiri puta više od površine Francuske. Veći dio teritorije čini Sahara, dok se gotovo cjelokupno stanovništvo koncentriše duž mediteranske obale na sjeveru.

Prema najnovijim procjenama, Alžir ima oko 47,5 miliona stanovnika, što ga čini trećom najmnogoljudnijom arapskom zemljom, poslije Egipta i Sudana. Glavni i najveći grad je Alžir, sa više od tri miliona stanovnika u širem gradskom području. Zvanični jezici su arapski i tamazigt (berberski), dok se francuski i dalje široko koristi u administraciji, obrazovanju i poslovnom svijetu.

Stanovništvo je gotovo u potpunosti muslimansko, pretežno sunitskog pravca. Privreda Alžira u velikoj mjeri zavisi od izvoza nafte i prirodnog gasa, pri čemu je zemlja među vodećim afričkim proizvođačima i izvoznicima gasa, posebno ka Evropi.