Odluka je donesena na stranačkom kongresu Demohrišćanske unije (CDU) 2018. godine: „CDU Njemačke odbija koalicije i slične oblike saradnje i sa Ljevicom i s Alternativom za Njemačku.“ Od tada se stalno vodi rasprava o tome kada je dostignut prag saradnje. Jedan aktuelni slučaj iz Evropskog parlamenta podgrijava diskusiju o takozvanom "zaštitnom zidu" („Brandmauer") kao rijetko kada ranije.

EVP i ESV zajedno za oštriju migrantsku politiku

Njemačka novinska agencija dpa izvijestila je da je Evropska narodna partija (EVP) zajedno s poslaničkim klubom Evrope suverenih nacija (ESN) izradila prijedlog zakona o pooštravanju migrantske politike. CDU, kao i njena bavarska sestrinska stranka CSU su članice EVP-a. Alternativa za Njemačku (AfD), koju Ured za zaštitu ustava u pet od 16 saveznih zemalja smatra „dokazano ekstremno desničarskom“ je članica ESN-a.

Posebno je pikantno što je predsjednik Evropske narodne partije političar stranke bavarskih demohrišćana (CSU) Manfred Weber. On je opravdao saradnju s AfD-om na javnom televizijskom servisu ARD: „Mi ne želimo ovu saradnju i nećemo dopustiti AfD-u da dobije pristup zakonodavnom procesu.“ Ali, dodao je, potrebno nam je rješenje po tom pitanju. Time je mislio na oštriji pristup evropskoj migrantskoj politici.

Demonstracije protiv CDU/CSU i AfD-a

Weberovo objašnjenje ne zvuči uvjerljivo, jer je AfD očigledno učestvovao u izradi prijedloga zakona. U Bundestagu ne postoji uporediv primjer. Ipak, krajem januara 2025. CDU/CSU i AfD su zajedničkim glasanjem pozvali tadašnju saveznu vladu na zaokret u politici azila. To je izazvalo masovne demonstracije, na kojima je učestvovalo nekoliko stotina hiljada ljudi.

Na lokalnom nivou o zaštitnom zidu već odavno više nema govora. Fondacija Rosa-Luxemburg, bliska Ljevici, dokumentovala je u studiji iz 2024. godine više od 100 slučajeva saradnje. Tako je CDU u berlinskom okrugu Reinickendorf u oktobru 2019. podnio zahtjev za „zabranu nošenja marame za učenice do 6. razreda“. Nakon višemjesečnih rasprava, CDU i AfD glasali su za to u augustu 2020.

Debata o "zaštitnom zidu" u superizbornoj godini

Ovaj slučaj je poseban i zato što Reinickendorf ima skoro 270.000 stanovnika, što je veličina jednog većeg grada. To važi za svih 12 berlinskih okruga – u Berlinu živi oko 3,8 miliona ljudi. Kada dolazi do saradnje s AfD-om na općinskom/ lokalnom nivou, to ima drugačiju težinu nego u seoskim sredinama.

U 2026. godini debata o "zaštitnom zidu" dobiva na važnosti i zbog toga što se, nakon pokrajinskih izbora u Baden-Württembergu, u još četiri njemačke savezne zemlje biraju novi parlamenti. Prvi je na redu Rheinland-Pfalz 22. marta, a u septembru slijede Sachsen-Anhalt, Mecklenburg-Vorpommern i grad-država Berlin. AfD u svim anketama stoji dobro. U Sachsen-Anhaltu ima oko 40 posto podrške.

CDU-zastupnica u Bundestagu za približavanje AfD-u

U tom kontekstu, CDU- zastupnica Saskia Ludwig zalaže se za to da, u slučaju odgovarajućeg izbornog rezultata, manjinska vlada predvođena CDU-om treba povremeno sarađivati s AfD-om i zajedno glasati. Koaliciju sa AfD-om, međutim, odbacuje. Ipak, naglašava: „Lično mislim da se izborna volja birača mora shvatiti ozbiljno.“

Ona odbacuje "zaštitni zid", čije važenje je kancelar Friedrich Merz više puta potvrdio: „Ako 50 posto ili više od 50 posto ljudi bira desni centar, onda mora biti politike desnog centra“, kaže Ludwig, koja dolazi iz Brandenburga. U toj pokrajini AfD je najjača opoziciona snaga. „Demokratija znači balans, a ne isključivanje“, argumentira ona.

SPD upozorava na dalju radikalizaciju AfD-a

U Socijaldemokratskoj partiji (SPD), koja u saveznoj vladi koalira s Unijom, upozoravaju na opasnost od približavanja AfD-u. Premijer Rheinland-Pfalza, Alexander Schweitzer, rekao je za Welt am Sonntag: „Konzervativci moraju biti svjesni šta bi to za njih značilo kada bi sarađivali s AfD-om.“

On upućuje na iskustva iz drugih evropskih zemalja, gdje su se konzervativci udružili s desnim populistima bez da su im postavili granice. „Ne možemo se praviti da jednu djelimično dokazano ekstremno desničarsku stranku možemo jednostavno pozvati na odgovornost i da ne možemo očekivati da se ona neće dalje radikalizirati.“

Bivši šef obavještajne službe protiv "zaštitnog zida"

I van stranaka zaštitni zid prema AfD-u je sporan. Bivši šef obavještajne službe - Ureda za zaštitu ustavnog poretka u Brandenburgu, Jörg Müller, smatra da je "zaštitni zid" propao: „Previše je krut, previše generalan i nefleksibilan za moderno vrijeme i društvenu dinamiku.“ I on odbacuje koaliciju s AfD-om, ali smatra da se mora ostati u dijalogu i s glasačima i s političarima te stranke.

Iako je sam Müller AfD svrstao u „dokazano ekstremno-desničarsku“ stranku, on ipak smatra da "zaštitni zid" nije rješenje: „On isključuje i birače AfD-a. A to je greška.“ Istovremeno traži jasan i odlučan otpor ekstremističkim strukturama i pozicijama unutar te stranke.

Savezni predsjednik Steinmeier za "zaštitni zid"

Poznati zagovornik "zaštitnog zida"  je i njemački predsjednik Njemačke Frank-Walter Steinmeier: „Siguran sam da iz saradnje demokrata i onih koji je preziru, demokratija neće izaći kao pobjednik“, rekao je on za sedmičnik Die Zeit.

U istom listu bivši predsjednik Njemačke biskupske konferencije Georg Bätzing upozorava na saradnju s AfD-om. Ta stranka, kaže, zastupa rasistički nacionalizam, „a to je nespojivo s hrišćanskim pogledom na čovjeka“.

Četvrtina građana za saradnju ili koaliciju s AfD-om

Kada se građani Njemačke pitaju o odnosu prema AfD-u, slika je jednako neujednačena kao i u politici. Pred pokrajinske izbore u Baden-Württembergu početkom marta, agencija YouGov je za dpa utvrdila sljedeće raspoloženje: otprilike četvrtina ispitanika podržava povremenu saradnju ili koalicije s AfD-om. 42 posto u potpunosti odbija saradnju.