„U Bazelu sam osnovao jevrejsku državu. Ako bih to rekao danas, bio bih dočekan opštim smijehom. Za pet godina, možda, a sigurno za pedeset, svi će to vidjeti.“

Ovo je u svom dnevniku zapisao Teodor Hercl 1897. godine, poslije Prvog cionističkog kongresa održanog u Bazelu, čiji je bio jedan od glavnih inicijatora i organizatora.

Samo nešto više od 50 godina kasnije, 14. maja 1948, kada je David Ben Gurion u Tel Avivu proglasio državu Izrael, iznad njegove glave stajala je samo jedna uramljena fotografija – portret utemeljivača političkog cionizma Teodora Hercla.

Danas, 5. avgusta, tačno 77 godina od kada je i sam Teodor Hercl sahranjen u Jerusalimu, na zvaničnoj državnoj ceremoniji biće pored njega položeni posmrtni ostaci Simona i Rivke Hercl, njegovih djede i babe.

Izraelski mediji navode da će ceremoniju predvoditi predsjednik Izraela Isak Hercog, uz prisustvo premijera Benjamina Netanjahua i drugih zvaničnika.

Dostojanstveni ispraćaj u Beogradu

Simon i Rivka Hercl su prije nekoliko dana ekshumirani u Beogradu, gdje su počivali na Jevrejskom groblju u Zemunu.

Na ceremoniji ispraćaja 30. jula, predsjedavajući Svjetske cionističke organizacije Jakov Hagoel, čiji je prvi predsjednik bio Teodor Hercl, uputio je zahvalnost predsjedniku Srbije Aleksandru Vučiću i šefu srpske diplomatije Marku Đuriću na pomoći u ispunjenju poslednje želje Teodora Hercla, kao i na iskrenom prijateljstvu koje gaje prema Izraelu.

Ambasadorka Izraela Avivit Bar-Ilan podsjetila je da su Simon i Rivka Hercl više od jednog vijeka dostojanstveno počivali na Jevrejskom groblju u Zemunu. Jevrejska zajednica u Srbiji, čiji je vrhovni rabin Isak Asiel takođe prisustvovao ispraćaju, vjerno je čuvala uspomenu na njih. 

Ministar spoljnih poslova Srbije Marko Đurić podsjetio je da je Srbija 1917. godine bila prva zemlja koja je podržala Balfurovu deklaraciju i pravo jevrejskog naroda na stvaranje sopstvenog doma.

„U ovim teškim vremenima, suočeni sa dosad nezabilježenim pritiscima na jevrejski narod u mnogim dijelovima svijeta, Srbija ponosno stoji uz jevrejski narod“, rekao je Đurić. „Ponosni smo što živimo u gradu koji je bio dom oca cionizma“, zaključio je ministar uz poruku i želju da prijateljstvo između dva naroda i dvije države živi dugo.

Veza porodice Hercl sa Beogradom ostaje trajna, ali i vidljiva. U julu 2018. godine, tokom prve istorijske posjete jednog izraelskog predsjednika Srbiji, Ruven Rivlin je zajedno sa predsjednikom Srbije Aleksandrom Vučićem svečano imenovao Ulicu Teodora Hercla u Zemunu.

Zemunski korijeni porodice Hercl

Porodica Hercl sredinom 18. veka naselila se u Zemunu, na rubu Austrougarske carevine, tik uz granicu sa Otomanskim carstvom na Savi i Dunavu.

Djeda Simon Hercl (1797–1879) bio je istaknuti član jevrejske zajednice u Zemunu, sljedbenik i blizak prijatelj čuvenog rabina Jehude Šloma Alkalaja, rođenog 1798. u Sarajevu.

Rabin Alkalaj se danas u istorijskoj nauci smatra jednim od prvih pionira modernog cionizma. On je u Zemunu pisao i propovijedao o neophodnosti fizičkog povratka Jevreja u Svetu zemlju i obnove države, te putovao po Evropi tražeći podršku za svoje ideje.

Istoričari smatraju da je upravo preko djede Simona mladi Teodor Hercl bio u dodiru s idejama rabina Alkalaja, koje će kasnije postati jedan od temelja modernog cionizma.

Od asimilacije do cionizma

Otac Teodora Hercla, Jakob Hercl, rođen je u Zemunu, a kasnije se preselio u Budimpeštu, gdje mu je 1860. godine rođen sin Teodor. Porodica se potom preselila u Beč, gdje je Teodor sa 24 godine doktorirao prava. 

Bio je i te kako svjestan rastućeg antisemitizma i ubrzo shvatio da je u pravosuđu, kao i u drugim državnim institucijama, karijera za Jevreje ograničena. Radio je kao novinar i pisac.

Ipak, kao i najveći doo obrazovane elite liberalnih evropskih Jevreja na prelazu iz 19. u 20. vijek, Teodor Hercl je prvobitno vjerovao da je trajno rješenje za antisemitizam potpuna asimilacija u evropska društva.

Potpuni preokret u njegovom razmišljanju nastupio je u Parizu. Kao dopisnik bečkog lista Noje fraje prese, Hercl je u januaru 1895. lično prisustvovao javnom vojnom degradiranju Alfreda Drajfusa, francuskog kapetana jevrejskog porijekla, koji je lažno optužen za veleizdaju u korist Njemačke.

Antisemitizam i masovna histerija koji su pratili ovu aferu u samom srcu liberalne Francuske duboko su potresli Hercla. Shvatio je da asimilacija nije zaštita i da Jevreji mogu biti dugoročno bezbjedni samo ako imaju sopstvenu državu.

Već naredne godine objavljuje programsku knjigu Jevrejska država, a ubrzo osniva Cionističku organizaciju. Neumorno pokušava da pridobije podršku ključnih svjetskih sila tog doba i vodi pregovore sa njemačkim carem, otomanskim sultanom i rimskim papom.

Zatvoren porodični krug 

Hercl je umro u Beču 1904. sa samo 44 godine i nije doživio ostvarenje svoje vizije. U testamentu je naveo da želi da jednog dana bude sahranjen u Izraelu i da pored njega počivaju njegovi najmiliji. Ta želja mu je ispunjena.

Na centralnom mjestu na Brdu Hercl u Jerusalimu, nacionalnom groblju i panteonu Izraela, pored njega leže njegovi roditelji, supruga, dvoje od troje djece i jedini unuk. Jedna ćerka i zet žrtve su Holokausta i grob im se ne zna.

Od danas i djeda Simon i baba Rivka počivaju tamo gdje je njihov unuk prije više od jednog vijeka vidio budućnost svog naroda – Jevreja.