Nikada ranije toliko ljudi nije tražilo savjetovanje zbog suočavanja sa diskriminacijom kao 2025. godine, saopštila je Savezna kancelarija za borbu protiv diskriminacije u Njemačkoj. Savezna povjerenica za borbu protiv diskriminacije, Ferda Ataman, zahtijeva bolje pravne mogućnosti za žrtve diskriminacije i više pomoći za ugrožene.

Pri tome se ne radi samo o zaštiti manjina. Ataman je prilikom predstavljanja godišnjeg izvještaja za 2025. naglasila: „Svaka osoba može tokom svog života doživjeti diskriminaciju."

Kako je rekla, cilj joj je da se obezbijedi neophodna zaštita „za sve ljude u Njemačkoj“.

Prema izvještaju, prošle godine Savezna kancelarija za borbu protiv diskriminacije primila je 13.067 zahtjeva za savjetovanje. To je 1.662 više nego 2024. godine i više od tri puta više nego 2019, posljednje godine prije pandemije koronavirusa.

Diskriminacija pogađa milione ljudi u Njemačkoj

Za Ataman, ovaj broj predstavlja samo „vrh ledenog brijega". Ona se poziva na rezultate obimnog istraživanja Socio-ekonomskog panela (SOEP), predstavljenog prije nekoliko mjeseci.

Prema tom istraživanju, više od 13 odsto stanovnika Njemačke izjavilo je da je tokom prethodnih 12 mjeseci doživjelo diskriminaciju. To znači da je skoro svaki osmi stanovnik zemlje imao takvo iskustvo. Kada se to preračuna na cijelu populaciju, radi se o oko devet miliona ljudi.

Ipak, samo mali dio njih obraća se Saveznoj kancelariji za borbu protiv diskriminacije, koja je osnovana prije 20 godina kao posljedica stupanja na snagu Opšteg zakona o jednakom postupanju (AGG) 2006. godine. Cilj tog zakona je sprečavanje i uklanjanje različitih oblika diskriminacije, što je u skladu i sa njemačkim Ustavom.

Najčešći razlog zbog kojeg se ljudi obraćaju ovoj instituciji jeste rasizam, odnosno diskriminacija na osnovu (stvarnog ili pretpostavljenog) etničkog porijekla. Takvih prijava bilo je 4.571, što čini 43 odsto svih zahtjeva. Zanimljivo je da je taj procenat gotovo isti kao i prethodnih godina.

Na drugom mjestu su diskriminacija zbog invaliditeta ili hronične bolesti, koja je pomenuta u oko 28 odsto slučajeva, nešto više nego ranije.

Diskriminacija na osnovu pola ili rodnog identiteta navedena je u oko 22 odsto zahtjeva, što je blagi pad u odnosu na prethodne godine.

"Rasizam nije tipično njemački problem"

U godišnjem izveštaju svoje iskustvo opisuje Debora Čoi, osnivačica više startapa i direktorka jedne kompanije. Rođena je u Nigeriji, odrasla u SAD, a danas živi u Berlinu.

„Kao crna žena redovno se suočavam sa rasizmom i seksizmom — bilo da gradim startape ili samo šetam Berlinom“, kaže ona. Po njenom mišljenju, rasizam nije specifično njemački problem, već globalni fenomen. „Mnogi ljudi moraju da ulažu znatno više truda kako bi uopšte dobili jednake šanse kao drugi“, ističe ona.

Kritika reforme zakona

Ferda Ataman je nezavisna savezna povjerenica, što znači da nije podređena saveznoj vladi niti je kancelar može smijeniti. Bundestag ju je izabrao 2022. godine na mandat od pet godina.

Ona veoma oštro kritikuje reformu Zakona o jednakom postupanju koju je pokrenula sadašnja vlada CDU/CSU i SPD. To je prva velika izmjena zakona od njegovog donošenja 2006. godine. Ataman smatra da su dosadašnji okvir za njen rad i finansijska sredstva nedovoljni.

Prema njenim riječima, sve druge evropske države ulažu više novca u zaštitu od diskriminacije nego Njemačka. Kao primjer navodi Belgiju, koja za rad svoje institucije za borbu protiv diskriminacije izdvaja oko jedan evro po stanovniku, odnosno približno deset miliona evra ukupno.

Njemačka je, međutim, izdvojila 10,4 miliona evra za više od 83 miliona stanovnika.

Potrebno je više vremena za podnošenje tužbi

Ataman smatra da je još važnije od finansija da se produži rok u kojem žrtve mogu pravno reagovati na diskriminaciju.

Trenutno je taj rok u Njemačkoj samo dva mjeseca, a prema planovima vlade trebalo bi da bude produžen na četiri mjeseca.

Međutim, kako navodi Ataman, u drugim državama Evropske unije žrtve imaju između tri i pet godina da pokrenu postupak.

Po njenom mišljenju, samo dovoljno dug rok omogućava kvalitetno savjetovanje i ozbiljnu procjenu mogućnosti za tužbu.

Diskriminacija od strane države i vještačke inteligencije

Ataman takođe smatra da treba razmišljati o situacijama kada diskriminaciju ne vrši čovjek, već računarski program, vještačka inteligencija ili algoritam.

Pored toga, ističe da građani trenutno ne mogu da podnesu tužbu zbog diskriminacije koju počine državne institucije. „Država ne može sebe da izuzme iz ovih pravila", naglašava ona.

Po njenom mišljenju, mora postojati mogućnost tužbe i kada diskriminaciju počine državni organi, službe ili njihovi zaposleni.

Zahtjevi za jaču zaštitu

Ataman se nada da će Bundestag tokom predstojeće parlamentarne rasprave značajno izmijeniti nacrt zakona koji je predložila vlada.

Ona navodi da je o prijedlogu bila obavještena tek neposredno prije njegovog usvajanja u kabinetu i da gotovo nije učestvovala u njegovoj pripremi.

Već više od tri godine preko 120 organizacija, okupljenih u inicijativi „Savez AGG reforma odmah!", zahtijeva snažniju zakonsku zaštitu od diskriminacije. Prema Ataman, ta inicijativa predstavlja „cjelokupnu raznolikost društva“ i predstavlja „neobičan savez kakav do sada nije postojao“.

Na kraju koristi poređenje: „Opšti zakon o jednakom postupanju je poput saobraćajnih propisa za civilizovan suživot u Njemačkoj.“

Kako kaže, diskriminacija će se uvijek događati, zbog čega su potrebna jednako efikasna pravila kao ona koja postoje u saobraćaju.