Novinar Aleksander Dergaj konstatuje: „Dok se u saksonskom Cvikauu i u Švebiš Gmindu u Baden-Virtembergu gase svjetla, u Debrecinu, Kečkemetu i Novom Sadu niču visokotehnološke fabrike. Njemački koncerni i svjetski brendovi masovno premještaju proizvodnju u Mađarsku i Srbiju – od auto-dijelova do ljepkova – privučeni platama koje su i do 70 odsto niže nego u Njemačkoj i politikom koja investitorima prostire crveni tepih".

Odlazak iz Njemačke

U tekstu se potom navode primjeri – 2023. britansko-njemački proizvođač auto-dijelova GKN Driveline zatvara svoju lokaciju u Cvikau-Mozelu i više od 800 zaposlenih ostaje bez posla, iako kompanija nije proizvodila gubitke. Istovremeno je nastala nova fabrika poluosovina u mađarskom Miškolcu i to uz subvencije mađarske vlade.

Navodi se i primjer diseldorfskog koncerna Henkela koji je 2024. zatvorio svoju fabriku ljepkova kod Drezdena, proizvodnja je premještena u mađarski Kerenj. I dobavljač automobilske industrije Mahle iz Štutgarta već je 2022. zatvorio svoju fabriku u saksonskom Frajbergu. Autor teksta potom kaže: „Dok se u istočnoj Njemačkoj i šire zatvaraju fabrike, njemačka automobilska industrija investira milijarde u Mađarsku. BMW je 2025. u Debrecinu otvorio svoju prvu evropsku fabriku poslije dvije decenije. U visokomodernu fabriku uloženo je više od dvije milijarde evra, a proizvodiće isključivo električne automobile Nove klase. Dugoročno bi trebalo da nastane više od 2000 radnih mjesta. Mercedes je u februaru 2025. najavio proširenje svog postojećeg pogona u mađarskom Kečkemetu za milijardu evra".

Iz teksta saznajemo da je Mercedes najavio da će do 2030. udio proizvodnje u zemljama sa nižim troškovima rada porasti sa 15 na 30 odsto. A troškovi proizvodnje u Mađarskojsu oko 70 odsto niži nego u Njemačkoj. Osim toga tehnološki koncern ZF Friedrichshafen gradi u Mađarskoj čak dvije nove fabrike, u Kečkemetu i Debrecinu. Bosch je početkom 2025. otvorio novi logistički centar u Miškolcu, vredan 147,6 miliona evra.  

Srbija – slobodna trgovina sa EU, Evroazijom i Kinom

„I Srbija, koja nije članica EU, privlači njemačke industrijske šampione. Kontinental je u februaru 2023. otvorio visokotehnološku fabriku elektronike u Kaću kod Novog Sada. Postrojenje površine 30000 kvadratnih metara proizvodi displeje i infotainment sisteme. Koncern je investirao oko 150 miliona evra, a planirano je otvaranje oko 1500 radnih mjesta.

ZF od 2019. upravlja fabrikom u Pančevu, gdje se proizvode električni motori i dijelovi mijenjača. Godine 2023. uslijedilo je proširenje proizvodnje na elektroniku za hibridna vozila. Specijalista za izduvne sisteme Boysen otvorio je 2021. u Subotici svoju najveću fabriku u inostranstvu. Uloženo je 65 miliona evra u pogon koji proizvodi kompletne izduvne sisteme za Mercedes i Audi i zapošljava 500 radnika.

Srbija privlači investitore jedinstvenom prednošću. Zemlja ima sporazume o slobodnoj trgovini kako sa EU, tako i sa Evroazijskom ekonomskom unijom, Turskom, Velikom Britanijom i, od oktobra 2023, sa Kinom. Roba proizvedena u Srbiji može se bez carina izvoziti na tržišta sa ukupno oko 2,7 milijardi potrošača. U 15 slobodnih ekonomskih zona kompanije dodatno uživaju oslobađanje od carina na uvezene materijale i mašine, kao i poreske olakšice".

Razlozi premještanja proizvodnje

U svojoj analizi autor dolazi do zaključka da je recimo mađarska radna snaga tri puta jeftinija od njemačke (1500 evra bruto naspram 4600 evra bruto u Njemačkoj) , a stopa poreza na dobit je najniža u Evropi – devet odsto. Opterećenja u Njemačkoj iznose oko 30 odsto. U Mađarskoj je jeftinija i energija. Osim toga vlast vrbuje strane investiture setom mjera: subvencije, poreske olakšice, povoljno građevinsko zemljište i brze dozvole.

„Marko Graf, generalni direktor Privredne komore Osnabrik, kritikuje njemačke uslove. U Njemačkoj se investitorima, nažalost, previše rijetko prostire čuveni crveni tepih. Najkasnije u fazi realizacije sustigne ih birokratija. U Mađarskoj i Srbiji, nasuprot tome, investitori se dočekuju raširenih ruku, procedure se ubrzavaju, a problemi se rješavaju pragmatično”.

U tekstu se napominje da odliv nije samo stvar istočne Njemačke. Najrazvijenija njemačka pokrajina Baden-Virtenberg je takođe pogođena. Bosh je najavio da će do 2030. kompletnu proizvodnju kamionskih komponenti preseliti u Mađarsku. A koncern ZF je najavio da će do 2028. ukinuti do 14000 radnih mjesta u Njemačkoj. 

A sindikati upozoravaju da protivmjere njemačke vlade koje bi trebalo da rasterete firme nemaju očekivane rezultate. „Aktuelna zatvaranja fabrika kod mnogih bude sjećanja na devedesete godine, kada su nakon ponovnog ujedinjenja u istočnoj Njemačkoj nestali bezbrojni industrijski pogoni".  

Nisu samo Nijemci

„Region između Budimpešte i Beograda ne privlači samo njemačke investitore. Kineski proizvođač električnih automobila BYD gradi u mađarskom Segedinu, blizu srpske granice, svoju prvu evropsku fabriku. Mađarska vlada podstiče projekat kao jednu od najvećih investicija u istoriji zemlje. Željeznička pruga između Beograda i Budimpešte, finansirana kineskim kapitalom, treba da unaprijedi logistiku.

Već 2022. godine petina ukupnog srpskog izvoza poticala je iz automobilske industrije. Zemlja se od agrarne države razvila u čvrst deo evropskih lanaca snabdijevanja".

Zaključak u tekstu glasi da Njemačka gubi svoje nekadašnje jedinstvene lokacijske prednosti. Decenijama je njemačka industrija važila za vodeću u kvalitetu i produktivnosti, a slogan „Made in Germany“ za dragocjenu oznaku kvaliteta.

„Mađarska i Srbija su sustigle taj nivo. Njemačke kompanije izričito hvale kvalifikacije, produktivnost i radnu etiku lokalnih zaposlenih. Bosch, na primjer, kroz dualne programe obuke na licu mjesta obezbjeđuje da kadrovske kompetencije budu gotovo na zapadnoevropskom nivou.

Pogoni poput ZF-ove fabrike u Pančevu visoko su automatizovani i racionalno organizovani, bez istorijski izraslih struktura starih njemačkih fabrika. Ako se sada i istraživanje i razvoj koncerna presele zajedno sa proizvodnjom, ostaje malo razloga da se proizvodnja zadrži u skupljim regionima. ZF je 2023. u Novom Sadu otvorio sopstveni razvojni centar sa 150 inženjera koji rade na električnim pogonima slijedeće generacije. Oblasti sa visokim znanjem grade se direktno u Srbiji, a ne nužno više u Njemačkoj.

Kombinacija uštede troškova, podsticaja i strateškog planiranja budućnosti trenutno navodi njemačke privredne lidere da istočnu Evropu sve češće favorizuju u odnosu na Njemačku".

*Ovaj tekst sadrži citate, odlomke i sažetke iz medija na njemačkom jeziku i ne odražava stavove redakcije