Na posljednjim izborima za Bundestag Alternativa za Njemačku (AfD) je prvi put postala najjača stranka među radnicama i radnicima. U zavisnosti od instituta za istraživanje javnog mnijenja koji je provodio anketu, između 30 i 38 posto radnika glasalo bi za AfD.

Studija Univerziteta u Tibingenu pod nazivom „Ekonomsko i socijalno-političko pozicioniranje AfD-a“, urađena po nalogu emisije Panorama (ARD), dolazi do zaključka da su ekonomska i socijalna politika AfD-a sve samo ne naklonjene radnicima. Stranka je, prema studiji, „nedvosmisleno na tržišno-liberalnom, poslovno orijentisanom i fiskalno konzervativnom kursu“ političkog spektra, između CDU/CSU-a i FDP-a. U jednoj od analiza AfD zauzima 92 odsto tržišno-liberalnih pozicija, CDU/CSU 79, a FDP 100 odsto.

Politikolog Floris Bizkamp analizirao je osnovni program AfD-a, kao i sve programe stranke za izbore za Bundestag i Evropski parlament od 2013. godine. Rezultate je provjerio dodatnim metodama, među ostalim kvantitativnom analizom izbornih programa i analizom odgovora stranaka na pitanja u okviru Wahl-O-Mata (Savezna centrala za političko obrazovanje). Sve analize, zaključuje Bizkamp, pokazuju da je AfD od svog osnivanja orijentisana izrazito tržišno-liberalno.

Analiza Wahl-O-Mata

To se jasno vidi i u Bizkampovoj analizi odgovora stranaka na pitanja Wahl-O-Mata od 2013. godine. Pred izbore za Bundestag stranke mogu da se izjasne o 38 zahtjeva koje je odabrala njemačka Savezna centrala za političko obrazovanje.

Bizkamp je analizirao one stavove, koji se nedvosmisleno odnose na ekonomsku i socijalnu politiku – na primjer pitanja poreske politike, povećanja ili smanjenja socijalnih davanja, državne potrošnje ili regulisanja tržišta.

Odgovorima je dodijelio bodove: podrška tržišno-liberalnim zahtjevima ili odbijanje zahtjeva za preraspodjelom donosili su pozitivne bodove, dok su suprotne pozicije donosile negativne. Neutralni odgovori nisu uticali na rezultat. Potom je rezultate prebacio na skalu od nula do 100 odsto. Nula odsto označava izrazito redistributivnu i socijalno-državnu poziciju, dok 100 odsto predstavlja maksimalno tržišno-liberalnu, poslovno orijentisanu i fiskalno konzervativnu politiku.

Rezultat: AfD je od svog osnivanja jasno na tržišno-liberalnom kraju spektra i otprilike između CDU/CSU-a i FDP-a. Na izborima za Bundestag 2025. godine, prema ovoj analizi, ostvarila je 92 odsto. Jedino je FDP sa 100 odsto bila još tržišno-liberalnija. Unija demohrišćana CDU/CSU je imala 79 odsto, Savez Sara vagenkneht (BSW) 29, SPD i Zeleni po 25, a Ljevica osam odsto.

Ovi rezultati pokazuju da se Alternativa za Njemačku, nakon izvjesnog ublažavanja kursa, ponovo vratila snažnom tržišnom liberalizmu iz prvih godina svog postojanja. Godine 2013. imala je 89 posto, 2017. 83 posto, 2021. 71 posto, a 2025. godine 92 posto – i time se ponovo približila nivou iz svojih početnih godina.

Radnici kao ciljna grupa

Uprkos snažnoj ekonomsko-liberalnoj orijentaciji, AfD ciljano pokušava da pridobije radnike, navodi Bizkampa. Još 2016. godine stranka je radnike definisala kao jednu od svojih ciljnih grupa.

U internom strateškom dokumentu saveznog odbora stranke, koji je na uvid dobio magazin Panorama, kao ciljne grupe navode se "obični ljudi“, radnici i nezaposleni. Budući da AfD ima negativan imidž među višom srednjom klasom, cilj je bio da se „nedostatak glasova iz viših slojeva nadoknadi još boljim rezultatima među 'malim ljudima'“.

Bizkamp u tome vidi rani strateški fokus na radnike. Prema njegovom mišljenju, promijenjen je prije svega imidž stranke, a mnogo manje njena programska politika.

AfD-ov političar zadužen za socijalna pitanja Rene Špringer odbacuje takvo tumačenje. Druge stranke, prije svega SPD, ostavile su za sobom „ogromnu prazninu u zastupljenosti“ interesa radnika, tvrdi Špringer. „Mi popunjavamo tu prazninu jer imamo potrebu da zastupamo te interese."

Kao specifične interese radnika Špringer navodi „domovinu, porodicu i angažman", ali priznaje da te vrijednosti ne dijele samo radnici.

Centar za evropska ekonomska istraživanja (ZEW) iz Manhajma utvrdio je, uoči saveznih izbora 2025. godine, da bi od poreskih prijedloga AfD-a nesrazmjerno više koristi imali ljudi s visokim primanjima i velikom imovinom. Špringer kritikuje takve proračune jer, kako tvrdi, ne uzimaju u obzir indirektne namete poput cijene CO₂. Ali, ukidanje tog nameta, takođe bi natprosječno koristilo bogatijima, jer oni u prosjeku proizvode više emisija CO₂.

Kada „sukob bogatih i siromašnih" postane „sukob iznutra i spolja"

Politikolog Bizkamp ukazuje na to da vlastiti ekonomski interesi nisu nužno presudan faktor pri donošenju odluke o tome za koga će neko glasati. Sveukupno se, prema njegovim riječima, može zaključiti da je sukob oko raspodjele – odnosno pitanje odnosa „bogatih i siromašnih“, poput visine plata ili oporezivanja imovine – izgubio na značaju u političkom nadmetanju.

Jedan od razloga je, smatra Bizkamp, to što se današnje radnice i radnici sve rjeđe socijalizuju unutar radničkog pokreta – kroz tradicionalne sindikate ili vlastite radničke organizacije, poput radničkih sportskih ili pjevačkih udruženja.

Umjesto sukoba „odozgo prema dolje“, AfD nudi drugačije tumačenje. Rene Špringer je to u intervjuu za Panoramu objasnio riječima: „Socijalno pitanje 21. vijeka više nije pitanje između 'onih dole i onih gore', već pitanje između 'onih unutra i onih spolja'.“

Pažnju tako treba manje usmjeravati na bogate i imućne, a više na migraciju i globalizaciju.

Prema Špringeru, riječ je o tome da se „zaštitimo od onih koji dolaze ovamo i na kraju iskorištavaju naš socijalni sistem“.

Sama socijalna politika nije dovoljna, zaključuje studija

Studija politikologa Bizkampa na kraju zaključuje da drugim strankama nije dovoljno da se u konkurenciji s AfD-om oslanjaju samo na socijalno-političke mjere.

One, smatra Bizkamp, moraju raditi i na tome da birači ponovo počnu državu, a posebno socijalnu državu, doživljavati kao nešto što doprinosi poboljšanju njihovih životnih uslova i od čega i sami imaju koristi.

Takva percepcija je, prema njegovoj ocjeni, tokom proteklih decenija značajno oslabila.