Od početka avgusta dva puta sedmično cisterne dolaze u Sent Mari o Min. Ogromni srebrni kamioni ne dovoze lož-ulje ili mlijeko u ovaj mali grad u Alzasu, već pitku vodu iz susjedne opštine Lijevr.

Grad Sent Mari o Min, koji ima oko 5.000 stanovnika, smješten je u zelenoj dolini Vogezi i snabdijeva se pitkom vodom iz dvadesetak izvora. Međutim, nakon sedmica sa malo kiše i visokim temperaturama, njihov kapacitet više nije dovoljan.

Susjedna opština Lijevr, udaljena svega nekoliko kilometara, priključena je, s druge strane, na veći vodovodni sistem koji se proteže prema alzaškoj ravnici. Tamo, uprkos suši, još uvijek ima dovoljno vode. Ono što nedostaje jeste čvrsta veza između dva sistema. Tako cisterna postaje vodovodna cijev na točkovima.

Voda ne nedostaje svuda

Sent Mari o Min predstavlja primjer problema koji ovog ljeta puni naslovne strane u Francuskoj. Prema podacima francuske vlade, sredinom avgusta više od 40.000 ljudi bilo je pogođeno prekidima ili potpunim obustavama redovnog snabdijevanja pitkom vodom. Za oko 550.000 ljudi tamošnja vlada stanje u vodosnabdijevanju definiše kao napeto.

Iako su veliki dijelovi Francuske pogođeni sušom, a više od dvije trećine zemlje podliježe ograničenjima potrošnje vode, ogromne cisterne koriste se samo lokalno. Presudno je prije svega iz kojih izvora ili podzemnih rezervi neka opština dobija pitku vodu i može li se prebaciti na druge resurse. U departmanu Du, u francuskoj Žiri, trenutno se više od deset opština snabdijeva vodom iz cisterni.

Nije nov problem

Ali, ova situacija za Francusku nije nova. Tokom izuzetno sušnog ljeta 2022. godine, više od 500 opština širom zemlje moralo je privremeno da se snabdijeva vodom iz cisterni ili flaširanom vodom. Među najteže pogođenima bilo je mjesto Kukuron u centralnom masivu, sa nešto manje od 800 stanovnika.

Iako se mjesto nalazi na više od 1.000 metara nadmorske visine, u području bogatom vodom, gdje izviru tri velike francuske rijeke – Loara, Alije i Ardeš – jedan važan izvor presušio je nakon višemjesečne suše. Mjesecima su cisterne dovozile pitku vodu iz susjedne opštine.

Infrastruktura sklona problemima

Međutim, ne mogu se svi problemi objasniti sušom i nedostatkom kiše. Tokom ispitivanja vodovodne mreže stručnjaci su otkrili nekoliko velikih rupa u cijevima, iz kojih je curila voda. Nakon što su ona sanirana, potrošnja vode u opštini smanjena je za oko 40 kubnih metara dnevno. Nova, šest kilometara duga cijev, vrijedna oko milion eura, koja će mjesto povezati s dodatnim izvorom vode, trebalo bi da poveća njegovu otpornost.

Kukuron nije usamljen slučaj. U ruralnim vodovodnim mrežama širom Francuske u prosjeku do potrošača stigne tek nešto više od 79 odsto vode koja se ubaci u sistem. Na nivou cijele Francuske taj udio iznosi oko 84 odsto. Uprkos tome, obnova mreža odvija se sporo. Svake godine zamijeni se svega oko 0,6 odsto vodovodnih cijevi u Francuskoj.

Francuska ulaže u vodovodne mreže

Vrućine i suša imaju i značajne ekonomske posljedice. Ministarka za životnu sredinu Monik Barbi procjenjuje da direktni i indirektni troškovi ovogodišnjih toplotnih talasa sada iznose između 10 i 15 milijardi evra.

Nakon sušnog ljeta 2022. godine, predsjednik Emanuel Makron proglasio je vodu nacionalnim prioritetom. Njegov „Plan Eau“ (Plan voda), predstavljen u proljeće 2023. godine, između ostalog predviđa da Francuska do 2030. smanji potrošnju vode za deset odsto. Država želi i da modernizuje dotrajale vodovodne mreže.

Na početku programa vlada je identifikovala 170 opština u čijim se mrežama gubilo više od polovine vode ubačene u sistem. Tri godine kasnije, 109 tih posebno problematičnih mreža uspjelo je barem da smanji gubitke. Od 2023. godine francuske agencije za vode izdvojile su oko 1,4 milijarde evra za mjere u okviru „Plana voda".

Pri tome nije riječ samo o pronalaženju novih izvora vode ili sanaciji dotrajalih cijevi. Kako resurs postaje sve oskudniji, različiti korisnici počinju da se takmiče za istu vodu: domaćinstvima je potrebna pitka voda, poljoprivrednicima za navodnjavanje, hotelima za njihove goste, a industriji za proizvodnju. Što voda češće bude nedostajala, to će biti teže odlučiti čiju potrošnju treba ograničiti i ko u kriznoj situaciji ima prednost.

Evropski problem

Nedostatak sistema vodosnabdijevanja prilagođenog sušnim periodima nije samo francuski problem. Prema Evropskoj agenciji za životnu sredinu, svake godine oko 30 odsto teritorije Evropske unije i približno trećina njenog stanovništva barem privremeno suočeni su s nestašicom vode.

Evropska komisija je zbog toga 2025. godine prvi put predstavila evropsku strategiju za veću „otpornost na nestašicu vode“. Do 2030. godine efikasnost korištenja vode u EU trebalo bi da bude povećana za najmanje deset odsto. To, osim štedljivije potrošnje, podrazumijeva i modernizaciju vodovodnih mreža.

Različite strategije

Koliko problemi mogu biti slični pokazuje i situacija s druge strane Rajne. I u Švarcvaldu količina vode iz izvora opada u opštinama na većim nadmorskim visinama.

U dolini Rajne, međutim, distributer Badenova i dalje raspolaže dovoljnim količinama podzemne vode. Nekoliko opština u dolini Drajzama već je zatražilo od ovog snabdjevača da se preventivno pripremi za transport pitke vode cisternama.

Način na koji će se Evropa nositi sa sve većom nestašicom vode zato u velikoj mjeri zavisi od geografije. Holandija može vodu iz Rajne i Meze distribuirati kroz gust sistem jezera, kanala, sistema i pumpi. Ipak, i tamo ovog ljeta zvanično vlada deficit vode; dodatna slatka voda skladišti se i ciljano raspoređuje između različitih regija i korisnika.

U južnoj Evropi planiranje u uslovima nestašice vode traje već duže. Veliki rezervoari i dalekovodi uobičajeni su u Španiji. U posebno sušnim područjima zemlja se dodatno oslanja na desalinizaciju morske vode.

Međutim, tehnička rješenja ne mogu ukloniti sve sukobe oko resursa koji postaje sve oskudniji. Kao što pokazuje primjer planinskog područja Vogezi, vode na mnogim mjestima ima dovoljno. Ali ne uvijek tamo gdje je potrebna – i ne uvijek tamo gdje do nje može da se dođe postojećim vodovodnim sistemom.