Δισεκατομμύρια ευρώ βρίσκονται στη Γερμανία σε τραπεζικούς λογαριασμούς, χωρίς να καταγράφεται καμία συναλλαγή για πολλά χρόνια. Συχνά οι κληρονόμοι δεν γνωρίζουν καν την ύπαρξή τους. Σύμφωνα με έκθεση του Ομοσπονδιακού Υπουργείου Έρευνας, το ποσό σε αδρανείς λογαριασμούς ενδέχεται να ξεπερνά ακόμα τα τέσσερα δισεκατομμύρια ευρώ. Ορισμένες εκτιμήσεις κάνουν λόγο ακόμη και για εννέα δισεκατομμύρια. Επίσημα στοιχεία για τους εν λόγω λογαριασμούς δεν υπάρχουν.

Συχνά το πρόβλημα ξεκινά με τον θάνατο: Δεν είναι λίγοι εκείνοι που έχουν περισσότερους από έναν λογαριασμούς,τους οποίους συχνά διαχειρίζονται αποκλειστικά ψηφιακά. Επομένως, εάν δεν υπάρχουν έγγραφα, η αναζήτηση αποτελεί για τους συγγενείς μεγάλη πρόκληση. Η κατάσταση περιπλέκεται ακόμα περισσότερο όταν υπάρχουν τα λεγόμενα σύγχρονα περιουσιακά στοιχεία, όπως τα κρυπτονομίσματα ή τα NFT (μη ανταλλάξιμα tokens), τα οποία είναι σχεδόν αδύνατο να εντοπιστούν.

Ποιοι δικαιούνται τα δισ. σε αδρανείς λογαριασμούς;

Δυστυχώς δεν υπάρχει σαφής νομικός ορισμός για έναν αδρανή τραπεζικό λογαριασμό. Συνήθως πρόκειται για τραπεζικές καταθέσεις ή τίτλους που έχουν παραμείνει ανενεργοί για χρόνια. Οι τράπεζες χαρακτηρίζουν έναν λογαριασμό αδρανή εάν δεν είναι εφικτή η επικοινωνία με τον κάτοχό του, οι κληρονόμοι δεν εντοπίζονται ή η αλληλογραφία επιστρέφεται. Χωρίς σαφές νομικό πλαίσιο, βρίσκεται στη διακριτική ευχέρεια των χρηματοπιστωτικών ιδρυμάτων το πόσο εντατικά αναζητούν τους κατόχους. Στη Γερμανία για παράδειγμα οι αυστηροί κανονισμοί προστασίας δεδομένων αποτελούν ένα ακόμα αντικίνητρο για τις τράπεζες να αναζητήσουν τους κληρονόμους ενός αδρανούς τραπεζικού λογαριασμού.

Στη Γερμανία το περιεχόμενο ενός τραπεζικού λογαριασμού παραμένει μονίμως στην ιδιοκτησία των κατόχων ή των κληρονόμων τους. Οι τράπεζες υποχρεούνται να το διατηρούν στην κατοχή τους επ' αόριστον. Το κράτος έχει πρόσβαση σε αυτό μόνο αν αναγνωριστεί επίσημα ως κληρονόμος. Ωστόσο, δεν υπάρχει κεντρικό μητρώο έτσι ώστε να μπορούν να εξυπηρετηθούν οι κληρονόμοι και να εντοπίσουν τέτοιου είδους λογαριασμούς. Αντ' αυτού, τα όποια ερωτήματα υποβάλλονται ατομικά στις τράπεζες. Είναι μια περίπλοκη, συχνά δαπανηρή διαδικασία με αβέβαιο αποτέλεσμα.

Γιατί οι κληρονόμοι δεν βρίσκουν τα χρήματα;

Εδώ και χρόνια καταβάλλονται στη Γερμανία προσπάθειες δημιουργίας εθνικού μητρώου αδρανών τραπεζικών λογαριασμών. Η κυβέρνηση του καγκελαρίου Μερτς σχεδιάζει μια κεντρική ηλεκτρονική βάση δεδομένων, όμως δεν υπάρχει ακόμα το απαραίτητο ρυθμιστικό πλαίσιο. Το αποτέλεσμα; Δισεκατομμύρια ευρώ παραμένουν στην αφάνεια.

Μια ματιά σε άλλες χώρες δείχνει ότι υπάρχουν διαφορετικοί τρόποι αντιμετώπισης του ζητήματος. Στην Ελλάδα, ένας τραπεζικός λογαριασμός χαρακτηρίζεται αδρανής όταν παραμένει χωρίς συναλλαγή για δύο συνεχόμενα χρόνια. Μετά την πάροδο μιας εικοσαετίας χωρίς καμία κίνηση, τα χρήματα περιέρχονται στο Ελληνικό Δημόσιο.

Τι κάνουν άλλες χώρες με τα «χαμένα» χρήματα;

Στο Ηνωμένο Βασίλειο, οι αδρανείς λογαριασμοί μεταφέρονται μετά από 15 χρόνια σε ένα ειδικό ταμείο που χρηματοδοτεί κοινωνικά έργα. Οι κληρονόμοι έχουν ωστόσο δικαίωμα να ανακτήσουν τα χρήματα ανά πάσα στιγμή. Και στην Ιρλανδία τα χρήματα αδρανών λογαριασμών καταλήγουν στο δημόσιο, το οποίο τα διοχετεύει σε έργα κοινωνικού χαρακτήρα. Στις ΗΠΑ, η εκάστοτε Πολιτεία αναλαμβάνει τη διαχείριση των αδρανών λογαριασμών μετά από λίγα χρόνια και σε περίπτωση που δεν είναι εφικτή η επικοινωνία με τον κάτοχο δημοσιεύει ανακοίνωση σχετικά με «μη διεκδικημένες ιδιοκτησίες». Στις περισσότερες περιπτώσεις όμως οι κληρονόμοι έχουν εσαεί πρόσβαση στα χρήματα τέτοιων λογαριασμών.

Η Γαλλία μεταφέρει λογαριασμούς σε κρατικό ίδρυμα μετά από δέκα χρόνια και μετά από άλλα 20 χρόνια περνούν στο δημόσιο. Η Ελβετία, από την άλλη πλευρά, δίνει προτεραιότητα στη διαφάνεια. Οι πληροφορίες των κατόχων δημοσιεύονται μετά από 60 χρόνια κι αν δεν υπάρξουν κληρονόμοι τότε τα ποσά περνούν οριστικά στο δημόσιο.

Η Γερμανία βρίσκεται αντιμέτωπη με ένα κρίσιμο ερώτημα: Να παραμείνουν τα δισεκατομμύρια από αδρανείς λογαριασμούς στην αφάνεια ή είναι πλέον απαραίτητο ένα σύστημα που να διευκολύνει την πρόσβαση των κληρονόμων σε αυτά;

Επιμέλεια: Στέφανος Γεωργακόπουλος