«Είμαι μια σύγχρονη μάγισσα, το παραδέχομαι», λέει η 59χρονη Μπάρμπαρα. Έχει περάσει όλη της τη ζωή «σε στενή επαφή με τον πνευματικό κόσμο». Το δωμάτιό της μυρίζει λιβάνι και ετοιμάζεται να συμβουλευτεί τους ρούνους της, για να προβλέψει τι της επιφυλάσσει το μέλλον. Μερικούς αιώνες νωρίτερα, η Μπάρμπαρα πιθανότατα θα είχε καταλήξει στην πυρά.

Μία καταδίκη που δεν απέφυγε η Μαρία Άννα Σβεγκελίν, καθώς αποφασίστηκε η θανάτωσή της στην πυρά τον Απρίλιο του 1775. Ομολόγησε ότι είχε συνευρεθεί σεξουαλικά με τον διάβολο. Η Μαρία Άννα Σβεγκελίν ήταν η τελευταία μάγισσα που καταδικάστηκε σε θάνατο στη Γερμανία, στη βαυαρική πόλη Κέμπτεν, παρόλο που οι διανοούμενοι και οι αρχές της εποχής του Διαφωτισμού δεν πίστευαν πια στη μαγεία. Ωστόσο, δεν ήθελαν να απογοητεύσουν τον λαό, ο οποίος παρέμενε βαθιά βυθισμένος στη δεισιδαιμονία.

Παρεμπιπτόντως, μόλις το 1995 ένας ιστορικός ανακάλυψε ότι η ποινή τελικά δεν εκτελέστηκε. Η Μαρία Άννα Σβεγκελίν πέθανε στη φυλακή το 1781.

Αποδιοπομπαίοι τράγοι για κάθε συμφορά

Οι λόγοι που οδήγησαν τη Μαρία Άννα Σβεγκελίν να ομολογήσει κάτι τέτοιο δεν έχουν αποσαφηνιστεί. Το βέβαιο είναι ότι ωστόσο ότι ακόμη και στον 21ο αιώνα, υπάρχουν πολλοί που πιστεύουν στη μαγεία – η Μπάρμπαρα δεν είναι η μόνη.

Σύμφωνα με τη μελέτη «Witchcraft Beliefs around the World: An Exploratory Analysis», το 2022 ένα εντυπωσιακό ποσοστό γύρω στο 40% του παγκόσμιου πληθυσμού σε 95 χώρες πίστευε ότι υπάρχουν μάγισσες.

Για αιώνες, πολλοί άνθρωποι -ιδιαίτερα γυναίκες- έπεσαν θύματα του κυνηγιού μαγισσών, ειδικά την περίοδο μεταξύ 1450 και 1750 στην Ευρώπη. Όποιο κακό κι αν έβρισκε τις κοινωνίες – αρρώστιες, θάνατοι ζώων, φυσικές ή οικονομικές καταστροφές – κάποιος έπρεπε να φταίει. Μία λογική, που αν και πλέον δεν υπάρχει σε τέτοια έκταση, εξακολουθεί να υπάρχει και σήμερα σε κάποιες χώρες.

Οι σύγχρονες μάγισσες ως φεμινιστικά σύμβολα

Το φαινόμενο των σύγχρονων μαγισσών συνδέεται άμεσα με το γυναικείο κίνημα της δεκαετίας του 1970, που επαναστάτησε ενάντια στην πατριαρχία. «Στο πρόσωπο της μάγισσας βρήκαν ένα είδος συμβόλου», λέει η εθνολόγος Ίρις Γκάραϊς στην DW. «Πρόκειται για απλές, ακόμα και διανοούμενες γυναίκες, που οικειοποιήθηκαν αυτήν την εικόνα της καταπιεσμένης γυναίκας».

Τη δεκαετία του 1980 προστέθηκε και η πνευματική διάσταση στο κάδρο. Ήταν κυρίως γυναίκες από τις πόλεις, που στράφηκαν σε αιρέσεις και θρησκείες που βρίσκονταν κοντά στη φύση και τη λατρεία της, λέει η εθνολόγος. «Μπορώ να φανταστώ ότι σε περιόδους αβεβαιότητας, οι άνθρωποι αναζητούν τη σωτηρία τους στη φύση».

Επιμέλεια: Χρύσα Βαχτσεβάνου