Στο πλαίσιο των σχέσεων Ελλάδας-Γερμανίας το Ελληνογερμανικό Ίδρυμα Νεολαίας (ΕΓΙΝ) παραμένει ένας σχετικά νέος θεσμός. Βάσει διακρατικής συμφωνίας που υπογράφηκε το 2019 ο διμερής οργανισμός ξεκίνησε τη λειτουργία του το 2021. Τις ημέρες αυτές γιορτάζει επίσημα τα πέντε χρόνια λειτουργίας του με εκδηλώσεις στη Θεσσαλονίκη και τη Λειψία, όπου εδρεύουν τα δύο γραφεία του.

Οι στόχοι που διατύπωσαν οι κυβερνήσεις της Ελλάδας και της Γερμανίας στη συμφωνία ίδρυσης είναι φιλόδοξοι. Το Ίδρυμα Νεολαίας καλείται να συμβάλει ώστε οι νέοι των δύο χωρών να «γνωριστούν ουσιαστικότερα, προκειμένου να ενισχυθούν η αμοιβαία κατανόηση, η φιλία και η συνεργασία μεταξύ των δύο κρατών». Στους στόχους αυτούς προστίθεται μια ιδιαίτερα αξιοσημείωτη αναφορά: σκοπός είναι «με επίγνωση του παρελθόντος να διαμορφώσουμε από κοινού το κοινό παρόν και το μέλλον μας στην Ευρώπη».

Με πρότυπο το Γαλλογερμανικό Ίδρυμα

Πρότυπο αποτελεί το Γαλλογερμανικό Ίδρυμα Νεολαίας, το οποίο από την ίδρυσή του το 1963 έχει φέρει κοντά περισσότερους από δέκα εκατομμύρια νέους από τις δύο χώρες. Το ελληνογερμανικό εγχείρημα απέχει πολύ από τέτοια μεγέθη. Ωστόσο, ο απολογισμός της πρώτης πενταετίας είναι αξιοσημείωτος. Σε αυτό αναφέρθηκε πρόσφατα το ΕΓΙΝ κατά τη διάρκεια ενημερωτικής εκδήλωσης σε σχολείο του Πειραιά: μέχρι σήμερα έχουν υλοποιηθεί 930 διμερή προγράμματα ανταλλαγών και συναντήσεων με τη συμμετοχή περισσότερων από 27.000 νέων από την Ελλάδα και τη Γερμανία.

Η νέα διεύθυνση του ελληνικού γραφείου του ΕΓΙΝ στη Θεσσαλονίκη δίνει παράλληλα έμφαση σε μια πιο ενεργή παρουσία στον δημόσιο χώρο. Στόχος είναι να προσελκυστούν νέες ομάδες συμμετεχόντων στο πρόγραμμα, όπως εξηγεί η γενική γραμματέας Παναγιώτα Παύλου, η οποία ανέλαβε τα καθήκοντά της τον Μάιο.

Ο γερμανικός ενθουσιασμός και η επιφυλακτική Αθήνα

Για μεγάλο διάστημα το Ίδρυμα Νεολαίας είχε τη φήμη ότι αποτελούσε περισσότερο γερμανικό παρά πραγματικά ελληνογερμανικό εγχείρημα. Μια συχνά διατυπωμένη εκτίμηση ήταν ότι η ελληνική κυβέρνηση είχε μεν αποδεχθεί το σχέδιο, χωρίς όμως να του αποδώσει ιδιαίτερη προτεραιότητα κατά την πρακτική εφαρμογή του. Σε αυτό προστέθηκε και η διαμάχη γύρω από τη χρηματοδότηση, η οποία περιόρισε επί χρόνια τη δυνατότητα δράσης του οργανισμού. Στη συμφωνία ίδρυσης του 2019 οι δύο κυβερνήσεις είχαν ορίσει ότι τα προγράμματα θα χρηματοδοτούνται «εξίσου» από τις δύο πλευρές. Ωστόσο, η γερμανική πίεση για αύξηση των εισφορών με στόχο τη διεύρυνση των προγραμμάτων ανταλλαγών συναντούσε επί μακρόν επιφυλάξεις στην Αθήνα.

Παρατηρητές απέδιδαν την έλλειψη ενθουσιασμού από ελληνικής πλευράς και στην επιρροή όσων αντιτάσσονταν στο εγχείρημα της συμφιλίωσης. Οι επικριτές του ΕΓΙΝ, που τοποθετούνται κυρίως στον χώρο της Αριστεράς και του εθνικισμού, κατηγορούσαν το Ίδρυμα Νεολαίας ότι επιχειρεί να χειραγωγήσει τη νέα γενιά στην Ελλάδα και να αποπροσανατολίσει τη δημόσια συζήτηση από τη διεκδίκηση γερμανικών αποζημιώσεων για τα ναζιστικά εγκλήματα κατά τη διάρκεια του Β' Παγκοσμίου Πολέμου.

Μία νέα προσέγγιση για τη χρηματοδότηση

Η συγκεκριμένη αντίληψη φαίνεται πλέον πάντως να έχει χάσει την επιρροή της. Παράλληλα, η παραλυτική διαμάχη γύρω από τη χρηματοδότηση διευθετήθηκε μέσω μιας «συμφωνίας σε πολιτικό επίπεδο», όπως επισημαίνει ο Κωνσταντίνος Γλούμης-Ατσαλάκης, γενικός γραμματέας του Υπουργείου Κοινωνικής Συνοχής και Οικογένειας.

Η Αθήνα και το Βερολίνο συμφώνησαν να εγκαταλείψουν την αρχή των ίσων χρηματοδοτικών εισφορών, η οποία στην πράξη θεωρήθηκε ανασταλτικός παράγοντας. «Η κάθε πλευρά συνεισφέρει ό,τι μπορεί. Δεν είναι απαραίτητο να υπάρχει απόλυτη ισοτιμία», περιγράφει διπλωματική πηγή στην Αθήνα τη νέα ρύθμιση.

Ακριβώς με την ευκαιρία της συμπλήρωσης πέντε χρόνων λειτουργίας του, η νέα αυτή ρύθμιση δημιουργεί πρόσθετα περιθώρια για νέα προγράμματα και συναντήσεις. Παράλληλα, στην ηγεσία του αρμόδιου Υπουργείου βρίσκονται πλέον πρόσωπα που υποστηρίζουν ανοιχτά τις ανταλλαγές νέων. «Κάθε εμπειρία ανταλλαγής είναι κάτι πολύ περισσότερο από ένα απλό ταξίδι – είναι μια επένδυση στη γνώση, τη συνεργασία και το κοινό ευρωπαϊκό μας μέλλον», δηλώνει ο Γλούμης-Ατσαλάκης.

Ερωτηθείς για τις δυσκολίες των πρώτων χρόνων, ο στενός συνεργάτης της υπουργού παραπέμπει στις αλλαγές που έχουν συντελεστεί στο πολιτικό περιβάλλον: «Η συνεργασία έχει πλέον ομαλοποιηθεί και τα προβλήματα του παρελθόντος ανήκουν στο παρελθόν».

Η νέα πολιτική συγκυρία αποτελεί θετική εξέλιξη για τις ελληνογερμανικές ανταλλαγές νέων – και ενδεχομένως και για τις όχι πάντοτε εύκολες σχέσεις μεταξύ των δύο χωρών.

Ο Δρ Ρόναλντ Μαινάρντους είναι Κύριος Ερευνητής στο Ελληνικό Ίδρυμα Ευρωπαϊκής και Εξωτερικής Πολιτικής (ΕΛΙΑΜΕΠ).