Στον απόηχο του - αποτυχημένου - σοβιετικού αποκλεισμού του Δυτικού Βερολίνου (1948/49), η κυβέρνηση της Ανατολικής Γερμανίας με τη στήριξη των Σοβιετικών άρχισε να οικοδομεί μια σοσιαλιστική ουτοπία στα ερείπια της πόλης. Αρχές του '50 οι Βερολινέζοι ήταν εντυπωσιασμένοι με τα νέα κτίρια "σοσιαλιστικού στυλ" με πρωσικές αναφορές στη Λεωφόρο του Στάλιν (σήμερα Karl-Marx-Allee).

Παράλληλα στα ερείπια του Δυτικού Βερολίνου, μοντερνιστές όπως ο Λε Κορμπιζιέ, ο Έγκον Άιερμαν, ο Βάλτερ Γκρόπιους και ο Όσκαρ Νιμάγερ είχαν αναλάβει να χτίσουν την πόλη "του αύριο". Η περιοχή "Χάνζα" (Hansaviertel) ήταν η δυτικογερμανική απάντηση στη Λεωφόρο του Στάλιν.

Το Διεθνές Σινεμά και το διάσημο Cafe Moskau ακριβώς δίπλα: Τα οικοδομικά έργα ολοκληρώθηκαν μόλις στις αρχές της δεκαετίας 1960. Και στην περίπτωση αυτή πρόκειται για την... ανταπάντηση εν μέρει του Ανατολικού Βερολίνου μετά την έκθεση Interbau στην περιοχή Χάνζα το 1957. Σήμερα ο κινηματογράφος αποτελεί ένα χαρακτηριστικό δείγμα του μεταπολεμικού μοντερνισμού.

Μόλις μερικά χιλιόμετρα μακριά από την Χάνζα βρίσκεται το Σπίτι των Πολιτισμών του Κόσμου (Haus der Kulturen der Welt), ή αλλιώς "το γκαστρωμένο στρείδι". Χτίστηκε με σκοπό να στεγάσει διεθνείς εκθέσεις μοντέρνας τέχνης - σχεδιάστηκε το 1957 από τον Χιου Στάμπινς, στα πλάισια της Interbau. Πρόκειται για ένα κτήριο που μπορούσε κανείς να θαυμάσει ακόμη και από την άλλη πλευρά του Τείχους...

Ένα ακόμη κτήριο στον αντίποδα του πρωσικού κλασικισμού της Λεωφόρου του Στάλιν είναι το απεικονιζόμενο. Ο γαλλοελβετός αρχιτέκτονας και ντιζάινερ Λε Κορμπιζιέ σχεδίασε αυτή την πολύχρωμη πολυκατοικία - μία τεράστια "μηχανή" για να στεγάσει ανθρώπους, όπως χαρακτηρίστηκε.

Στις αρχές της δεκαετίας του 1970 και μετά την ανάπλαση της Λεωφόρου - πρώην Λεωφόρος Στάλιν - κατέληγε στην Αλεξάντερπλατς. Τα επιβλητικά, τεράστια κτήρια έγιναν σήμα κατατεθέν του πρώην ανατολικού Βερολίνου - παρόντα σε κάθε πλάνο της διάσημης λεωφόρου - φυσικά μαζί με τον πύργο της τηλεόρασης.

Ο Μπρούνο Τάουτ είχε την ιδέα ενός ευάερου και ευήλιου... πέταλου: ένα όραμα από τα μέσα της δεκαετίας του 1920 και της Δημοκρατίας της Βαϊμάρης. Επιστράτευσε μοντερνιστικό ντιζάιν, γεφυρώνοντας έτσι το χαοτικό, βιομηχανικό πρόσωπο της πόλης με τη φύση. Συμπεριλαμβάνεται μάλιστα από το 2008 στην παγκόσμια κληρονομιά της UNESCO.

Αποκαλούνται «testera», στα ελληνικά πριόνι, και βρίσκονται σε προάστιο του Βελιγραδίου. Τα περισσότερα αρχιτεκτονήματα του γιουγκοσλαβικού μπρουταλισμού κατασκευάστηκαν στις δεκαετίες του ΄50 και του ΄60. Ο φωτογράφος του πρακτορείου ειδήσεων Reuters Μάρκο Ντγιούριτσα αφιέρωσε στα κτήρια της περιόδου του πρώην γιουγκοσλάβου ηγέτη Τίτο (1945-1980) μια ειδική σειρά φωτογραφιών.

Όταν ο Γιόσιπ Μπροζ Τίτο αναλάμβανε το 1945 τα ηνία της Γιουγκοσλαβίας η χώρα ήταν κατεστραμμένη από τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο. Ο γιουγκοσλάβος ηγέτης προώθησε μια αρχιτεκτονική, η οποία να δίνει ένα νέο, μεταπολεμικό πρόσωπο στη χώρα του. Ενδεικτικό το κτήριο του Μουσείου Αεροπορίας, δημιούργημα του αρχιτέκτονα Ιβάν Στράους από το 1969.

Με την αύξηση του πληθυσμού μεγάλωσαν και οι στεγαστικές ανάγκες στην σοσιαλιστική Γιουγκοσλαβία. Σχεδόν παντού στη χώρα ξεπήδησαν σαν μανιτάρια πολυώροφες πολυκατοικίες, όπως ο πύργος Genex με ύψος 124 μέτρα, 30 ορόφους και 184 διαμερίσματα. Ακριβώς απέναντι βρίσκεται ένα ακόμα πιο ψηλό κτήριο 39 ορόφων που έχει ωστόσο εγκαταλειφθεί.

Όταν το 2018 το Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης της Νέας Υόρκης διοργάνωσε έκθεση για τον μπρουταλισμό, η κακή φήμη της αμφιλεγόμενης αρχιτεκτονικής τεχνοτροπίας αποκαταστάθηκε σε κάποιο βαθμό. Η κλινική Ντουμπράβα στο Ζάγκρεμπ, την πρωτεύουσα της Κροατίας, θυμίζει πάντως στους περισσότερους μηχανή εργοστασίου.

Το συγκρότημα κατοικιών στο Νέο Βελιγράδι είναι γνωστό ως «κτήριο TV». H συνοικία βόρεια του Δούναβη, στην οποία διέμενε ο Τίτο, δημιουργήθηκε σε μικρή απόσταση από την παλιά πόλη του Βελιγραδίου. Η κατασκευή του κτηρίου είχε προκαλέσει τότε και διεθνώς το ενδιαφέρον της κοινής γνώμης.

Χαρακτηριστικό δείγμα μπρουταλισμού, με τις σκληρές, τσιμεντένιες δομές, είναι το μνημείο κατά του πολέμου στην «Κοιλάδα των ηρώων». Το τσιμεντένιο μνημείο θυμίζει μια από τις πιο αιματηρές μάχες του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου στον ποταμό Σουτιέσκα στη Βοσνία-Ερζεγοβίνη. 18.000 στρατιώτες του απελευθερωτικού στρατού κλήθηκαν να αντιμετωπίσουν τις γερμανικές δυνάμεις με 127.000 στρατιώτες.

Το Κτήριο 1 του Εκθεσιακού Κέντρου Βελιγραδίου ολοκληρώθηκε το 1957. Ο θόλος του ήταν τότε ο μεγαλύτερος του κόσμου. Μέχρι σήμερα θεωρείται αρχιτεκτονικό επίτευγμα της μεταπολεμικής περιόδου. Οι τσιμεντένιες δομές του μπρουταλισμού έλκουν διεθνώς όλο και περισσότερο το ενδιαφέρον, όπως μπορεί να διαπιστωθεί και στο twitter στο #brutalism