Οι νοσταλγοί μπήκαν πέρυσι διακριτικά στο γερμανικό στρατιωτικό νεκροταφείο του Μάλεμε έξω από τα Χανιά και κατέθεσαν στεφάνι στον τάφο του Bruno Bräuer, επί δύο και πλέον χρόνια ανώτατου διοικητήτων γερμανικών δυνάμεων κατοχής στην Κρήτη. Το 1946 είχε καταδικαστεί στην Αθήνα για εγκλήματα πολέμου και στη συνέχεια εκτελεστεί. Τον έθαψαν δίπλα στους στρατιώτες του στο Μάλεμε. Το στεφάνι που κατατέθηκε πέρυσι στον τάφο του έγραφε στην κορδέλα «Όλα για την αμοιβαία πίστη», στρατιωτική έκφραση απαγορευμένη πια στη Γερμανία λόγω της κατάχρησής της από το ναζιστικό καθεστώς.

Το νεκροταφείο του Μάλεμε δέχεται εδώ και δεκαετίες κάθε τόσο επισκέψεις από παλιούς και νέους ναζί, καθώς θεωρείται σύμβολο ενός στρατιωτικού άθλου, της πρώτης στην πολεμική ιστορία κατάληψης μιας περιοχής από αέρος. Στις 20 Μαΐου 1941 η Επιχείρηση Ερμής της Βέρμαχτ ξεκινούσε με χιλιάδες αλεξιπτωτιστές που συνάντησαν σθεναρή αντίσταση από τις βρετανικές δυνάμεις στο νησί, αλλά και από πολλούς Κρητικούς που προέβαλαν αντίσταση. Η Μάχη της Κρήτης κόστισε τη ζωή τρεισήμισι περίπου χιλιάδων Γερμανών αλεξιπτωτιστών και δεν θα κατέληγε στην κατάληψη του νησιού, αν η βρετανική στρατιωτική διοίκηση δεν προέβαινε σε αλλεπάλληλα λάθη.

Οι πτυχές ενός μελανού άθλου

85 χρόνια μετά στη Γερμανία θυμούνται τη Μάχη της Κρήτης όπως αρμόζει σε έναν μελανό άθλο. Ο δημοσιογράφος και συγγραφέας Jürgen Gottschlich, ιδρυτικό στέλεχος της tageszeitung του Βερολίνου, επισκέφθηκε την Κρήτη και διηγείται ολόκληρη την ιστορία. Αναζητά το «κακό πουλί» όπως το έλεγαν οι ντόπιοι, το μνημείο προς τιμήν των νεκρών αλεξιπτωτιστών που είχαν ανεγείρει οι ίδιοι οι Γερμανοί με έναν αετό με σβάστικα στην κορυφή, σαρωμένο πια από κάποια δίκαιη θύελλα.  Διαπιστώνει με θλίψη ότι οι νεκροί στους τάφους του Μάλεμε ήταν νεοσύλλεκτοι που δεν είχαν κλείσει καλά-καλά τα είκοσι, θύματα ενός εγκληματικού καθεστώτος.

Διηγείται για την ελευθερία κινήσεων που έδωσε η γερμανική διοίκηση στους στρατιώτες μετά την κατάληψη του νησιού και περιγράφει τα εγκλήματα που τελέστηκαν ως αντίποινα στα μαρτυρικά χωριά,το Κοντομαρί, τον Αλικιανό, την Κάντανο. Μιλά για τον εκτοπισμό των Εβραίων των Χανίωνακόμα και το 1944 και τον άδικο χαμό τους στο Αιγαίο, όταν πια η ναζιστική Γερμανία βρισκόταν προ του τέλους.

Με το βλέμμα της λογοτεχνίας

Αλλά και στη λογοτεχνία ο απόηχος της γερμανικής κατοχής είναι πια πολύ διαφορετικός. Έχουν περάσει πια τα χρόνια που ο ταξιδιωτικός συγγραφέας Erhard Kästner, φαντάρος ο ίδιος στην Ελλάδα, παρομοίαζε στο βιβλίο του Ελλάδα» (1942) μια παρέα ηλιοκαμένων Γερμανών στρατιωτών που γύριζαν από την Κρήτη μέσα σ’ ένα σταματημένο τραίνο στους πρόποδες του Ολύμπου με τους «ξανθούς Αχαιούς του Ομήρου». Ο Klaus Modick για παράδειγμα με το έργο του Μουσαφίρης στην Κρήτη (εκδ. Κέδρος, 2005) επιστρέφει στην εποχή της γερμανικής κατοχής στο νησί. Ο αρχαιολόγος Γιόχαν Μάρτενς διατάσσεται από τον ανθυπολοχαγό Φρίντριχ Χόλμπαχ να φωτογραφίσει τα αντίποινα σε βάρος του άμαχου πληθυσμού. Κλονίζεται, αυτομολεί, εντάσσεται στο αντάρτικο κατά των συμπατριωτών του, ερωτεύεται την Ελένη. Δεκαετίες αργότερα ο γιος του Χόλμπαχ Λούκας πηγαίνει στην Κρήτη για να εξιχνιάσει το οικογενειακό μυστικό των φωτογραφιών που είχε κάψει ο πατέρας του στον κήπο, όταν αυτός ήταν ακόμη μικρό παιδί, και ερωτεύεται ποια, τη Μαρία, κόρη του Γιόχαν και της Ελένης. Το σκοτεινό μυστήριο θα διαλευκανθεί.

Εξάλλου και γενικότερα η αναμόχλευση της Κατοχής μέσα από μεταγενέστερες ανθρώπινες σχέσεις είναι και το θέμα του βιβλίου του Manfred Dierks Ρεβέκκα (εκδ. Λιβάνη, 2016). Δύο άγνωστοι συναντιούνται τυχαία στην Αίγυπτο την ταραγμένη δεκαετία του 1950: ο Γερμανός Λουτς Βόλτερς, αποτυχημένος φοιτητής Φιλοσοφίας, και η Ελληνίδα Ρεβέκκα Καμίτση, ενεργό μέλος της αντίστασης κατά τη διάρκεια της γερμανικής κατοχής. Σύντομα η γνωριμία τους εξελίσσεται σε μια σφοδρή ερωτική σχέση. Ωστόσο, εμπόδιο σε ένα κοινό μέλλον μπαίνει η βασανιστική ενοχή που κυνηγά τη Ρεβέκκα από τη Λέρο. Άλλο ένα μυστήριο που πρέπει να διαλευκανθεί.