Συμπληρώνονται φέτος 200 χρόνια από την εφεύρεση της φωτογραφίας, που είχε πυροδοτήσει μία αγωνιώδη συζήτηση για το τέλος της ζωγραφικής. Ευτυχώς, όχι μόνο δεν επιβεβαιώθηκε η προφητεία του Γάλλου Πολ Ντελαρός ότι «η ζωγραφική πέθανε», αλλά κάθε τόσο το ερώτημα για τη σχέση της ζωγραφικής με τη φωτογραφία επανέρχεται, χωρίς να επιδέχεται οριστική απάντηση.

Τη δική του απάντηση έδωσε στη δεκαετία του '60 το κίνημα του Φωτορεαλισμού, με τους πίνακες να μοιάζουν πολύ με φωτογραφία, κι όμως να είναι τόσο διαφορετικοί από αυτή. Την εποχή εκείνη η Ποπ Αρτ είχε ήδη εδραιωθεί και οι φωτορεαλιστές ζωγράφοι αναζήτησαν το επόμενο βήμα, αντλώντας έμπνευση στη φανταχτερή Αμερική των sixties, στα πλακάτ της διαφήμισης και τα ντάινερς της βραδινής εξόδου, στην περιρρέουσα ατμόσφαιρα της ευημερίας και της αθωότητας.

Η «χρυσή εποχή» του Φωτορεαλισμού αναβιώνει αυτές τις μέρες στη Γερμανία με μία μοναδική έκθεση ζωγραφικής. Μέχρι τον Αύγουστο του 2026 το ιδιωτικό Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης Frieder Burda, στην λουτρόπολη του Μπάντεν-Μπάντεν, παρουσιάζει συνολικά 90 έργα από τους πιο εμβληματικούς καλλιτέχνες του κινήματος: Ρίτσαρντ Έστες, Ραλφ Γκόινγκς, Όντρεϊ Φλακ, Ρόμπερτ Κότιγχαμ και άλλοι.

Φτηνές ζαχαριέρες, αστραφτερά πιστόνια

Μία «νεκρή φύση» για τους φωτορεαλιστές δεν έχει καμία σχέση με τα ώριμα σταφύλια του Μονέ ή τα φωτεινά χρυσάνθεμα του Πισαρό. Στο «Still Life» του Ραλφ Γκόινγκς εμφανίζονται ένα μπουκάλι κέτσαπ, ένα σετ αλατοπίπερου, μία γυαλιστερή χαρτοπετσετοθήκη και μία φτηνή ζαχαριέρα. Όλα μαζί σε κοντινό πλάνο, ελαφρώς υποφωτισμένα στις λευκές λάμπες των ντάινερς.

Μία Χάρλει Ντάβιντσον «από άλλον πλανήτη» θα εμπνεύσει τον Ντέιβιντ Πάρις για το ομώνυμο έργο του, το 1971. Πρόκειται για τέλειο σκίτσο ή μήπως για «πειραγμένη» φωτογραφία; Τα πιστόνια της μηχανής αστράφτουν στον ήλιο και στο σφιχτό πλάνο του Πάρις, ακόμη και η ακινησία της Χάρλει προκαλεί δέος.

Ο φωτορεαλιστής είναι ένας προικισμένος ζωγράφος που μεταφέρει στον καμβά ό,τι βλέπει στη φωτογραφία. Φαίνεται όμως ότι είναι και ένας δαιμόνιος φωτογράφος που παίζει με το κλείστρο της κάμερας, με την αλληλεπίδραση ανάμεσα στην ευκρίνεια και τη θόλωση.

Παρατηρώντας τον πίνακα από μακριά, είσαι βέβαιος ότι βλέπεις μία φωτογραφία σε τέλειες συνθήκες φωτισμού. Όσο πλησιάζεις, τόσο κλονίζεται η βεβαιότητα. Κάποιοι θα καταδικάσουν τον Φωτορεαλισμό ως «φθηνή τέχνη», άλλοι θα κάνουν λόγο για έναν «Υπερρεαλισμό» που ανανεώνει την αισθητική μας. Τις τελευταίες δεκαετίες το κίνημα επεκτάθηκε εκτός ΗΠΑ, για να επηρεάσει πολλούς ζωγράφους στη βόρεια Ευρώπη, αλλά και στη Γερμανία, όπως ο Γκέρχαρντ Ρίχτερ και η Κάριν Κνέφελ. 

Ένα ξεχωριστό Μουσείο

Εξαιρετικό δείγμα ιδιωτικής πρωτοβουλίας αποτελεί το ίδιο το κτίριο του Μουσείου, που ολοκληρώθηκε το 1998 σε σχέδια του Αμερικανού αρχιτέκτονα Ρίτσαρντ Μάιερ. Φέρει το όνομα του Φρίντερ Μπούρντα, γόνου της γνωστής επιχειρηματικής οικογένειας (εκδόσεις Burda) και επίτιμου δημότη του Μπάντεν-Μπάντεν, ο οποίος έφυγε από τη ζωή το 2019.

Ο Φρίντερ Μπούρντα είχε αρχίσει να συλλέγει έργα τέχνης σε ηλικία μόλις 30 ετών, για να αποκτήσει τελικά περισσότερα από 1.000 έργα, ακόμη και αριστουργήματα των Πικάσο, Κίρχνερ και Πόλοκ. Αυτή η συλλογή ήταν η «μαγιά» για το Μουσείο, με έμφαση στη σύγχρονη δημιουργία. Και με μία ιδιαίτερα αδυναμία στην αμερικανική τέχνη.