حکومت ایران بار دیگر با اعتراضات گسترده مردم روبرو شده است. این یکی از گسترده‌ترین اعتراضات در طول چندین سال است و تاکنون به نقاط دیگر نیز گسترش می‌یابد.

دلایل اعتراضات فعلی چیست؟

محرک اولیه این اعتراضات بحران جاری اقتصادی در ایران بود، اما این حرکات به یک نگرانی برای حکومت مبدل شده است.

قیمت ریال، واحد پولی ایران در اواخر ماه دسامبر با سقوط ناگهانی مواجه شده و در یک شبانه روز، بیش از شش درصد ارزشش را از دست داد. تاجران ایرانی با خشم ناشی از مشکلات اقتصادی و زیان مالی به جاده‌ها برآمدند و دست به اعتراض زدند.

این اعتراضات اکنون به نقاط دیگر کشور گسترش یافته و موضوعاتی فراتر از بحران اقتصادی را در بر می‌گیرند. معترضین مانند خیزش‌های سال‌های اخیر به وضاحت خواهان پایان دادن به حکومت «استبدادی» جمهوری اسلامی اند.

نارضایتی مردم ایران سال‌ها است که در اثر نبود چشم‌انداز، مشکلات اقتصادی، بحران اقلیمی، سرکوب سیاسی و انزوای بین‌المللی در حال افزایش است. اعتراضات و ناآرامی‌های روز پنجشنبه گسترده‌تر از آن چیزی است که این کشور در طی سال‌ها شاهد بوده ‌است.

صفحه اینستاگرام دویچه وله دری را دنبال کنید

قدرت تصمیم‌گیرنده در ایران کیست؟

ایران با بزرگی حدود چهار برابر آلمان، نزدیک به ۹۰ میلیون نفوس دارد. یک حکومت «استبدادی» از پنج دهه بدینسو در این کشور حاکمیت می‌کند. دین رسمی ایران اسلام و مذهب رسمی آن شیعه است. قدرت این کشور در دست سیدعلی خامنه‌ای، رهبر مذهبی این کشور قرار دارد و او در تمام مسائل حرف آخر را می‌زند. برخی از ایرانیان در حرکات مدنی قبلی نیز بر این اقتدار وی اعتراض داشتند.

با وجود موج اعتراضات در ایران، رهبری تهران حاضر به عقب‌نشینی نیست. سیدعلی خامنه‌ای، روز جمعه گفت که جمهوری اسلامی تسلیم «خرابکاران» نخواهد شد.

سپاه پاسداران یکی دیگر از اراکین قدرت است که نیروی نظامی نخبه این کشور پنداشته می‌شود. سپاه پس از انقلات اسلامی ۱۹۷۹ برای جلوگیری از کودتای احتمالی تشکیل شد. این نیرو امروزه قدرت بیشتر از یک نیروی مسلح عادی دارد. آن‌ها در دهه‌های اخیر نه تنها از لحاظ تسلیحاتی مجهزتر شده اند، بلکه نفوذ اجتماعی و اقتصادی خود را نیز گسترش داده اند. بطور مثال در برخی از هتل‌های زنجیره‌ای و خطوط هوایی سرمایه‌گذاری کرده‌اند.

نقش امریکا و اسرائیل در اعتراضات چیست؟

مقامات دولتی ایران برای حفظ قدرت تمام تلاش خود را انجام می‌دهند. این تلاش‌ها شامل مقابله با فشارهای بین‌المللی از جمله از سوی امریکا و اسرائیل می‌شوند. دونالد ترامپ، رئیس جمهور ایالات متحده امریکا، بارها رهبری ایران را در صورت سرکوب معترضان، تهدید به مداخله کرده ‌است.

اسرائیل نیز از رهبری تهران احساس خطر می‌کند و بخشی از این احساس مرتبط به برنامه هسته‌ای بحث برانگیز این کشور است. اسرائیل در ماه جون ۲۰۲۵، با حمایت ایالات متحده جنگ ۱۲ روزه را بر ضد ایران به راه انداخت.

عباس عراقچی، وزیر امور خارجه ایران گفته که اسرائیل و امریکا اعتراضات در ایران را دامن زده و از "اغتشاشگران" حمایت می کنند.

اما سخنگوی وزارت امور خارجه ایالات متحده در سفرش به لبنان در پاسخ به اظهارات عراقچی گفت: «این بیانیه نشان دهنده تلاشی متوهمانه برای انحراف از چالش‌های عظیمی است که رژیم ایران در داخل با آن مواجه است.»

اسرائیل نیز گفته اعتراضات در داخل ایران را از نزدیک دنبال می کند، اما حمایت از معترضان و مداخله در اعتراضات را رد کرده است.

وضع اقتصادی ایران متزلزل است. این کشور باوجود داشتن ذخایر بزرگ نفت، در بحران قرار دارد و چشم‌اندازی برای بهبود وضعیت وجود ندارد.

تحریم‌های شدید بین‌المللی باعث شده که ایران به طور فزاینده متکی به روسیه و چین باشد. طوری که نزدیک به ۹۰ درصد صادرات نفت این کشور به گونه غیرمستقیم به چین می‌رسد.

چرا اینترنت در ایران قطع می شود؟

دستگاه امنیتی ایران در حال حاضر خدمات اینترنتی را بطور کامل قطع کرده است. ناظران به این باوراند که ایران در قطع خدمات اینترنتی دو هدف اصلی دارد. این کشور از یک سو سازماندهی اعتراضات را دشوارتر می‌سازد و از سوی دیگر، مانع انتشار گزارش‌ها و تصاویر اعتراضات می‌شود.

خدمات اینترنتی در جریان اعتراضات گذشته در خزان ۲۰۲۲ نیز به شدت محدود شده بود. همچنان، در جریان جنگ با اسرائیل دسترسی به اینترنت به طور موقت ناممکن بود.

قطع کامل اینترنت در جریان موج بزرگی از اعتراضات، نگرانی‌ها را در میان ایرانیان از احتمال سرکوب گسترده دولتی برانگیخته است. این موضوع در سال ۲۰۱۹ اتفاق افتاده بود. بنابر برآوردها، در نبود یک هفته‌ای اینترنت در آن زمان فعالان حقوق بشر و صدها معترض کشته شدند.

گزارش‌ها از ولایت‌ها به دلیل بزرگی این کشور با تاخیر به خارج از ایران می‌رسند. با این حال، فعالان حقوق بشر در تبعید با استفاده از منابع محلی خود اعتراضات را مستند می‌کنند.

برای مطالب ویدیویی صفحه یوتیوب دویچه وله دری را دنبال کنید

نقش اپوزیسیون چیست؟

هیچ گروهی در طی سال‌ها به عنوان یک مخالف معتبر سیاسی حکومت ایران، از سوی معترضین شناخته نشده است. به باور معترضین، چهره‌های مانند مسعود پزشکیان و دیگر اصلاح طلبان نیز بخشی از نظام حاکم اند و توانایی ایجاد تغییر را ندارند.

بنابر این، بسیاری از ساکنان این کشور چشم به حمایت‌های خارجی دوخته‌اند. شعارهای مانند «زنده باد شاه!» نیز در این اعتراضات شنیده می‌شد که به رضا پهلوی، پسر شاه سرنگون شده در ۱۹۷۹ اشاره می‌کند. رضا پهلوی اکنون در تبعید زندگی می کند و خواستار اعتراضات در روزهای پنجشنبه و جمعه شده بود. درخواستی که تعداد زیادی از مردم به آن گوش دادند.

مخالفان حکومت ایران در تبعید برای مدت طولانی پراکنده و متفرق تلقی می‌شوند. صادق زیبا کلام، منتقد ایرانی نوشته است که موفقیت کنونی رضا پهلوی کمتر به ویژگی‌های رهبری او و بیشتر بی کفایتی، مدیریت خراب و رهبری ضعیف حاکمان ایران بستگی دارد.