دیدار حساس ترامپ و شی؛ جستجوی «توافقات بزرگ» با ابعاد جهانی
۱۴۰۵ اردیبهشت ۲۳, چهارشنبه
دونالد ترامپ، رئیسجمهور ایالات متحده امریکا، امیدوار است که در نشستاش با شی جینپینگ، رهبر چین، به یک موفقیت در سیاست خارجی دست یابد. انتظار میرود جنگ ایران، توافقهای تجاری و تایوان از موضوعات اصلی در دستور کار سفر ترامپ به پیکینگ باشند.
یک ضربالمثل قدیمی میگوید «کارهای خوب زمان میبرد.» پس از آنکه ترامپ سفرش به چین را در ماه مارچ به تعویق انداخت زیرا بهتازگی جنگ با ایران را آغاز کرده بود، او حالا عازم پیکینگ شده است. از زمان آخرین سفر ترامپ به چین در سال ۲۰۱۷، روابط دو کشور سردتر شده است. از جمله دلایل این وضعیت، سیاست تعرفهای تهاجمی ترامپ و جنگ ایران است. این موارد از موضوعات اصلی گفتوگوهای او با رئیسجمهور چین، شی جینپینگ، تا روز جمعه به شمار میروند.
صفحه اینستاگرام ما را دنبال کنید!
این دیدار در حالی انجام میشود که جهان با بحران ادامهدار انرژی ناشی از بستهشدن تنگه هرمز روبهرو است و مذاکرات صلح میان تهران و واشنگتن نیز ظاهراً به بنبست رسیده است. در همین حال، اختلافات عمیق تجاری میان چین و ایالات متحده امریکا همچنان در پسزمینه ادامه دارد.
در چنین شرایطی، هر دو کشور انگیزه دارند که این دیدار میان دو رهبر موفقیتآمیز جلوه کند. نه ترامپ و نه شی آماده اند که وجهه شان تضعیف شود. هر دو میخواهند چهره «مرد قدرتمند» را حفظ کنند.
بیشتر بخوانید: چین از تحریف روابطش با هند توسط امریکا انتقاد کرد
چو یین، دانشمند علوم سیاسی در اندیشکده پانگوال مستقر در پیکینگ و استاد پیشین دانشگاه روابط بینالملل پیکینگ به دویچهوله گفت: «ترامپ بهشدت به خبرهای خوب در عرصه سیاست خارجی نیاز دارد.»
او افزود: «محبوبیت ترامپ پیش از انتخابات میاندورهای ماه نوامبر به شدت سقوط کرده است. ظاهراً برنامه ترامپ برای اینکه ایران، متحد چین، را از طریق حملات نظامی "پیشگیرانه" به سرعت به زانو درآورد، پیروزیاش را در پیکینگ جشن بگیرد و از آن بهعنوان اهرم فشار استفاده کند، موفق نبوده است.»
چو اضافه کرد که ترامپ اکنون باید امید خود را به دستیابی حداقل به یک توافق نسبی در جنگ تجاریای ببندد که خودش سال گذشته با وضع تعرفههای تنشزا آغاز کرد. پیش از این دیدار، مذاکرهکنندگان دو کشور در سئول، پایتخت کوریای جنوبی، تلاش خواهند کرد تا در مورد توافقهای مشخص پیشرفت حاصل کنند.
ترامپ موضوع جیمی لای را با شی مطرح خواهد کرد
اگر هیچ چیز دیگری هم نباشد، ترامپ میتواند روی تشریفات و تمجیدهای چین حساب کند. زیرا پیکینگ نمیخواهد رئیسجمهور خودش، که ۱۳ سال است محکم در قدرت قرار دارد، با شکست در برگزاری مراسمی موفق، شرمسار شود.
ترامپ همچنین به خبرنگاران گفت که درباره آزادی جیمی لای، سرمایهدار رسانهای هانگکانگ و چهره برجسته حامی دموکراسی، با شی صحبت خواهد کرد. لای تحت قانون سختگیرانه امنیت ملی که از سوی پیکینگ وضع شده، به ۲۰ سال زندان محکوم شده است.
ترامپ روز دوشنبه گفت: «جیمی لای باعث دردسرهای زیادی برای چین شد. او تلاش کرد کار درست را انجام دهد. موفق نشد، زندانی شد و مردم دوست دارند او آزاد شود و من هم دوست دارم آزاد شود.»
آیا ترامپ وضعیت موجود درباره تایوان را حفظ خواهد کرد؟
از نگاه پیکینگ، مسئله وضعیت حقوقی تایوان یک خط قرمز است که در روابط دیپلماتیک با ایالات متحده امریکا نباید از آن عبور شود.
پیکینگ تایوان را بخشی از جمهوری خلق چین میداند؛ کشوری که در سال ۱۹۴۹ توسط مائو تسهتونگ تأسیس شد. با این حال، این جزیره دارای نظام حکومتی دموکراتیک است و رسماً تحت قانون اساسی جمهوری چین فعالیت میکند؛ حکومتی که در سال ۱۹۱۲ بنیان گذاشته شد.
براساس تفسیر حقوقی پیکینگ، واژه «تایوان» نباید برای اشاره به یک کشور مستقل استفاده شود. حکومت چین تأکید میکند که تنها یک چین وجود دارد و تایوان بخشی از آن است و حکومت پیکینگ تنها حکومت قانونی چین محسوب میشود. پیکینگ این مفهوم را «اصل چین واحد» مینامد که اساس تمام روابط دیپلماتیک جمهوری خلق چین است.
بیشتر بخوانید: آیا تایوان میتواند از خودش در مقابل چین دفاع کند؟
در بیانیه شانگهای در سال ۱۹۷۲، که همراه با دو سند دیگر، مبنای ازسرگیری روابط دیپلماتیک میان ایالات متجده امریکا و چین محسوب میشود، ایالات متحده فقط اصل «چین واحد» را «تصدیق» میکند.
با این حال، «قانون روابط تایوان» که در سال ۱۹۷۹ بهعنوان یک قانون فدرال ایالات متحده امریکا تصویب شد، به حکومت امریکا اجازه میدهد «تجهیزات دفاعی لازم» را در اختیار تایوان قرار دهد و «توانایی مقاومت ایالات متحده در برابر هرگونه توسل به زور یا سایر اشکال اجبار که امنیت یا نظام اجتماعی و اقتصادی مردم تایوان را تهدید کند» حفظ نماید.
پیکینگ میداند که رئیسجمهور ترامپ در چارچوب این قانون اختیارات گستردهای دارد. بنابراین انتظار میرود شی تلاش کند ترامپ را قانع سازد تا بیانیهای درباره تایوان صادر کند که به نفع پیکینگ باشد؛ از جمله ممکن است صریحاً با «استقلال تایوان» مخالفت کند. چنین اظهارنظری از سوی یک رئیسجمهور امریکا پیامدهای دیپلماتیک عظیمی خواهد داشت. تا سال گذشته، موضع رسمی واشنگتن این بود که ایالات متحده امریکا «از استقلال تایوان حمایت نمیکند.»
حکومت ترامپ در مورد فروش سلاح به تایوان آهسته عمل میکند
شی ممکن است از وعدههای اقتصادی استفاده کند تا ترامپ را درباره ارسال سلاح به تایوان تحت فشار قرار دهد.
در ماه دسمبر، ترامپ بزرگترین فروش تسلیحات تاریخ به تایوان را به ارزش ۱۱،۲ میلیارد دالر تصویب کرد. پیکینگ از این معامله خشمگین شد. با این حال، در تحویل این سلاحها هنوز پیشرفتی وجود ندارد و بسته دیگری به ارزش ۱۴ میلیارد دالر همچنان منتظر تأیید ترامپ است.
در ۸ ماه می، پس از کشمکشهای سیاسی طولانی از سوی حزب مخالف در تایوان، پارلمان تایوان قانونی را تصویب کرد که خرید ۲۵ میلیارد دالر تجهیزات نظامی را مجاز میسازد؛ رقمی که بسیار کمتر از ۴۰ میلیارد دالری است که سال گذشته از سوی رئیسجمهور تایوان، لای چینگته، پیشنهاد شده بود.
حکومت ترامپ تایوان را تحت فشار قرار داده تا بودجه دفاعی خود را افزایش دهد.
بیشتر بخوانید: چین از تصویب بسته جدید ایالات متحده امریکا برای تایوان انتقاد کرد
ترامپ روز دوشنبه در پاسخ به پرسشی درباره حمایت ایالات متحده امریکا از تایوان گفت: «من این موضوع را با رئیسجمهور شی مطرح خواهم کرد.»
او افزود: «رئیسجمهور شی دوست دارد ما این کار را نکنیم و من درباره آن صحبت خواهم کرد. این یکی از موضوعات بسیاری است که درباره آن گفتگو خواهیم کرد.»
ترامپ همچنین گفت که بعید میداند در زمان ریاستجمهوری او درگیری میان چین و تایوان آغاز شود.
او گفت: «فکر نمیکنم این اتفاق بیفتد. فکر میکنم همه چیز خوب خواهد بود. من رابطه بسیار خوبی با رئیسجمهور شی دارم. او میداند که من نمیخواهم چنین اتفاقی رخ دهد.»
آیا چین میتواند درباره ایران به ترامپ کمک کند؟
با توجه به اینکه ترامپ در جنگ ایران به بنبست رسیده، پیکینگ ممکن است اهرمی برای منحرفکردن توجه ترامپ از تایوان از طریق کمک به میانجیگری در این درگیری داشته باشد. این را پیتر کیو، رئیس و بنیانگذار اندیشکده مرکز جهانیسازی در هانگکانگ، گفته است.
او به دویچهوله گفت: «ایالات متحده امریکا در جنگ ایران به حمایت چین نیاز دارد.»
اما واشنگتن تنها کشوری نیست که بهدنبال حمایت دیپلماتیک پیکینگ است. هفته گذشته عباس عراقچی، وزیر خارجه ایران، به چین سفر کرد.
وانگ یی، وزیر خارجه چین، ابراز نگرانی کرد که جنگ در ایران صلح منطقهای و جهانی را تضعیف میکند. در عین حال، او گفت چین از استفاده صلحآمیز ایران از انرژی هستهای برای اهداف غیرنظامی بهعنوان «حق هر کشور مستقل» حمایت میکند.
وانگ همچنین ابراز امیدواری کرد که «تمام طرفهای درگیر در مناقشه ایران به خواست جامعه جهانی برای تضمین عبور امن از تنگه هرمز پاسخ مثبت دهند.»
بیشتر بخوانید: چین تا چه حدی از ایران در برابر امریکا حمایت خواهد کرد؟
تهدید حملات ایران باعث شده این تنگه از اوایل ماه مارچ امسال عملاً بسته بماند و جهان را از حدود ۲۰ درصد عرضه جهانی نفت محروم کند. ایالات متحده امریکا نیز در پاسخ، محاصره دریایی ایران را آغاز کرده است.
مارکو روبیو، وزیر خارجه ایالات متحده امریکا، گفت این به نفع چین است، «بهعنوان اقتصادی وابسته به صادرات»، که ایران دیگر تنگه هرمز را مسدود نکند.
روبیو هفته گذشته در کاخ سفید گفت: «امیدوارم چینیها این پیام را به ایران منتقل کنند.»
با این حال، ایران همچنان نفت خود را به چین صادر میکند. حکومت ایالات متحده امریکا روز دوشنبه اعلام کرد افراد و شرکتهایی در هانگکانگ، عمان و امارات متحده عربی را به دلیل کمک به انتقال نفت ایران به چین تحریم کرده است.
توقف موقت در جنگ تجاری؟
یک سال پیش، ترامپ در چارچوب موج جهانی تعرفههای خود، تعرفههای سنگینی بر کالاهای چینی وضع کرد و از این طریق به کسری تجاری میان دو اقتصاد بزرگ جهان اعتراض نمود. چین نیز در پاسخ تهدید کرد که صادرات مواد معدنی کمیاب خود را قطع خواهد کرد. ترامپ از برخی تهدیدهای شدیدتر خود بر علیه چین، از جمله تعرفه ۱۴۵ درصدی که زمانی مطرح کرده بود، عقبنشینی کرد.
با این حال، وضعیت همچنان نامشخص است و مذاکرهکنندگان دو کشور هنوز نتوانستهاند توافق مهمی را اعلام کنند.
پیام ترامپ به رهبری چین روشن است: جهان نباید فقط محصولات چینی بخرد؛ چین نیز باید برای کاهش اختلاف تجاری، کالاهای امریکایی خریداری کند.
بیشتر بخوانید: با وجود تعرفه های ترامپ صادرات چین در سال ۲۰۲۵ به بالاترین حد رسید
پیتر کیو، تحلیلگر، گفت: «چین آماده است محصولات امریکایی خریداری کند، اما در مقابل انتظار دارد امریکا نیز امتیازاتی بدهد؛ از جمله لغو محدودیت صادرات برخی چیپها یا تراشههای پیشرفته هوش مصنوعی به چین.»
ایالات متحده امریکا کنترولهای سختگیرانهای بر صادرات تراشههای پیشرفته هوش مصنوعی که برای توسعه و استفاده از مدلهای پیشرفتهتر ضروری هستند، اعمال کرده است. چین تلاش میکند تراشههای پیشرفته خود را تولید کند، اما تا حدی بهخاطر محدودیتهای ایالات متحده امریکا با مانع روبهرو شده است.
آخرین دیدار دو رهبر سال گذشته در کوریای جنوبی، بدون دستاورد چشمگیری پایان یافت و تنها به وعده کاهش تعرفهها و برگزاری دیدارهای بیشتر محدود شد. کیو گفت انتظار دارد این بار اوضاع متفاوت باشد.
او گفت: «حداقل انتظار من این است که نوعی "توافق بزرگ" شامل منافع ملی دو قدرت بزرگ شکل بگیرد.»