علی خامنهای رهبر مذهبی ایران کی بود؟
۱۴۰۴ اسفند ۱۰, یکشنبه
حرکات و رفتارهای کوچک گاهی چیزهای زیادی را نشان میدهند: از سال ۲۰۲۱ به اینسو، آیتالله علی خامنهای در سخنرانیها و حضورش هنگام صحبت درباره دولت و کشور، بیش از پیش از خود با ضمیر «من» یاد میکرد.
در اواخر سال ۲۰۲۳، او حتی گفت که خداوند از طریق او سخن گفته است. او یادآوری کرد که بیش از ۲۰ سال پیش، پیامی الهامبخش را با افسران سپاه پاسداران که همراهش بودند، در میان گذاشته بود.
صفحه اینستاگرام ما را دنبال کنید!
خامنهای مدعی شد: «خدای متعال سخن گفت! در واقع زبان من بود، اما کلمات از آنِ خدا بودند؛ آن یک گردهمایی بسیار استثنایی بود.» او افزود که آن سخنان تأثیر قابلتوجهی داشته است.
رهبر سیاسی و مذهبی ایران ظاهراً خود را «نماینده خدا بر زمین» میدانست. خامنهای این عنوان را در سال ۱۹۸۹ پس از درگذشت آیتالله خمینی، بنیانگذار جمهوری اسلامی ایران، به دست آورد و از آن زمان بهعنوان رهبر و رئیس دولت مادامالعمر کشور فعالیت کرد.
بیشتر بخوانید: کشته شدن علی خامنهای توسط ایران تایید شد
او در سال ۱۹۳۹ در شهر مشهد، شهری مقدس برای شیعیان در شمالشرق ایران، به دنیا آمد و بیش از سه دهه تصمیم نهایی را در همه امور دولتی میگرفت.
خامنهای علاقهای نداشت که درباره تصمیمهایش از او سوال پرسیده شود. او هرگز مصاحبهای انجام نداد. در سال ۲۰۱۸، یک دانشجو پس از آنکه در برابر کمره از او پرسید آیا میتوان از رهبر عالی کشور سوال پرسید یا نه، به اتهام «توهین به رهبر مذهبی» به دو سال زندان محکوم شد.
مخالفت با شاه و رشد سیاسی پس از انقلاب ۱۹۷۹
خامنهای تا پایان عمر خود را شاعر و منتقد ادبی میدانست. او در جوانی شعر میسرود. پیش از انقلاب اسلامی ۱۹۷۹، به دلیل مخالفت با شاه وقت ایران، چندین بار زندانی شد. او در آن زمان بهعنوان یک چهره ادبی، در میان روشنفکران منتقد رژیم، چهرهای نسبتاً آرام داشت و دور از جنجالهای سیاسی بود.
پس از سرنگونی سلطنت و تأسیس جمهوری اسلامی، خامنهای بهسرعت در ساختار حکومت دینی ارتقا یافت.
او سخنور توانایی بود و بهعنوان خطیب نماز جمعه در تهران فعالیت کرد. در سال ۱۹۸۱ در یک سوءقصد از سوی گروه مقاومت موسوم به «مجاهدین خلق» جان سالم به در برد، اما در این حمله دست راستش فلج شد.
او یاد گرفت با دست چپ بنویسد. بعدها به حلقه درونی رهبری نظام دینی راه یافت.
خامنهای از سال ۱۹۸۱ تا ۱۹۸۹ رئیسجمهور ایران بود؛ دورهای که جنگ ایران و عراق (۱۹۸۰ تا ۱۹۸۷) نیز در جریان بود و خسارات سنگینی برای هر دو طرف به همراه داشت.
پایگاه قدرت خامنهای
او یکبار گفته بود که میداند زندگی زیر حاکمیت یک دیکتاتور و تجربه ترور چگونه است. او به دوران شاه اشاره میکرد، در حالیکه به نقض گسترده حقوق بشر در زمان رهبری خود توجهی نشان نمیداد.
پایگاه اصلی قدرت خامنهای، سپاه پاسداران انقلاب اسلامی (IRGC) بود؛ سازمانی شبهنظامی که در سال ۱۹۷۹ برای «حفاظت از انقلاب» تأسیس شد.
در دوران رهبری او، سپاه پاسداران بهطور گسترده گسترش یافت و به یکی از قدرتمندترین نیروهای نظامی کشور تبدیل شد؛ با اردو، نیروی دریایی و نیروی هوایی مستقل، همچنین بخش استخبارات و واحدهای ویژه عملیات خارجی.
بیشتر بخوانید: حمله بر ایران با موج هشدارها و محکومیتهای جهانی همراه شد
سپاه پاسداران که از طریق مجموعه عمرانی «خاتمالانبیا» بخشهایی از صنعت نفت و گاز ایران را نیز کنترول میکند، در عمل به «دولتی در داخل دولت» تبدیل شده است. این نیروی شبهنظامی به رهبر مذهبی امکان میدهد تا بدون عبور از رئیسجمهور و پارلمان، اراده خود را اعمال کند.
امریکا بهعنوان «دشمن شماره یک»
خامنهای در طول زندگیاش سبک زندگی نسبتاً سادهای داشت، هرچند اطرافیانش از نظام اقتصادی آلوده به فساد بهرهمند میشدند.
در اوج همهگیری کرونا، نزدیکان او وعده توسعه واکسین ایرانی علیه ویروس (SARS-CoV-2) را دادند. این پروژه حدود یک میلیارد دالر هزینه برداشت، اما در نهایت به تولید واکسین منجر نشد.
در نگاه میلیونها ایرانی که در دوران کرونا عزیزان خود را از دست دادند، خامنهای مسئول مدیریت فاجعهبار بحران صحی دانسته میشد. او ادعا کرده بود کرونا یک «سلاح بیولوژیکی امریکا» است که بهصورت ژنتیکی برای حمله به ایران تغییر داده شده است. بر همین اساس، او حکومت ایران را از وارد کردن واکسینهای تولید امریکا و بریتانیا منع کرد.
آیتالله خامنهای جمهوری اسلامی ایران را تنها نیروی واقعی مقاومت در برابر غرب «امپریالیستی» میدانست و رویای ایران شیعه قدرتمند در جهان اسلام را در سر داشت. سخنرانیهای او مملو از واژه «دشمن» بود و دشمن اصلی همواره ایالات متحده امریکا تلقی میشد. او بارها گفته بود: «امریکا دشمن شماره یک ملت ما است.»
برنامههای جنجالی هستهای و راکتی ایران در دوران رهبری او شکل گرفت. هرچند او با صدور فتوایی تولید و استفاده از سلاح هستهای را ممنوع اعلام کرد، اما این اقدام در سطح بینالمللی قانعکننده تلقی نشد. او مذاکرات درباره محدودسازی برنامه هستهای را تنها زمانی پذیرفت که ایران دانش و تجربه کافی برای ازسرگیری سریع آن در آینده را به دست آورده بود.
بیشتر بخوانید: هشدار ترامپ به سپاه؛ سلاح را زمین بگذارید یا با خطر مرگ مواجه شوید
قیمت موضع سرسختانه خامنهای را کشور و مردم ایران با انزوای بینالمللی و تحریمهای شدید اقتصادی پرداخت کردند.
سرکوب و پیامدهای اجتماعی
در دوران رهبری او، اعتراضهای مداوم مردم برای آزادیهای سیاسی و اجتماعی بهطور خشونتآمیز سرکوب شد؛ همچنین با ناآرامیهای ناشی از مشکلات اقتصادی نیز با شدت برخورد شد.
سرکوب زنان در این دوره به سطح جدیدی رسید. در همین حال، مهاجرت نخبگان جوان و جامعه دانشگاهی به بالاترین سطح خود رسید. امید به اصلاحات پایدار در چارچوب نظام سیاسی موجود با ادامه رهبری او از بین رفت.
مطالب ویدیویی را در صفحه یوتیوب ما ببینید!
با افزایش سن خامنهای، او سختگیرتر و کینهتوزتر شد و حلقه نزدیکانش کوچکتر گردید. هرچیزی که او را ناراحت میکرد، نباید وجود میداشت. منتقدانش تردید داشتند که آیا او واقعاً از میزان نارضایتی مردم، از کاهش اعتماد به نهادهای مذهبی و از دشواریهای اقتصادی و اجتماعی زندگی مردم آگاه است یا خیر. او علاقهای به گفتوگو با مردم نشان نمیداد.