محمدی؛ برنده جایزه صلح نوبل و راوی «شکنجه سفید» در ایران
۱۴۰۲ مهر ۱۴, جمعه
کتاب و فیلم مستند نرگس محمدی، برنده جایزه صلح نوبل راجع به مصیبتهای فعالان محبوس در ایران، نقض حقوق بشر در جمهوری اسلامی ایران را افشا میکند.
برای ساخت فلم مستند «شکنجه سفید» از کتاب نرگس محمدی با همین نام الهام گرفته شده است. عکس: DW
اعلانات بازرگانی
تقی رحمانیِ، همسر نرگس محمدی در این باره گفت: «در ایران، سلول انفرادی را نمیشود با زندانها در غرب مقایسه کرد». او وضعیت را به خوبی درک میکند، چون به گفته گزارشگران بدون مرز، به حیث یک ژورنالیست بیشترین موارد حبس را در ایران متحمل شده است.
رحمانی که در حاشیه نمایش فیلم «شکنجه سفید» با دویچه وله صحبت میکرد، گفت: «در یک سلول انفرادی در ایران، شما محبوس هستید، بدون هیچگونه امکانات و ارتباطی با دیگران. از حق داشتن ملاقات، خواندن کتاب و مقاله محروم هستید (...). چشم بند دارید و فقط صداها را میشنوید». در این فیلم روش های شکنجه روانی فعالان سیاسی نشان داده می شود که در جمهوری اسلامی محبوس هستند.
مستندسازی شکنجه روانی در ایران
نرگس محمدی، همسر رحمانی و فعال حقوق بشر به خاطر «مبارزه با سرکوب زنان در ایران» برنده جایزه صلح نوبل در سال ۲۰۲۳ شد. کمیته نوبل این خبر را به تاریخ ۶ اکتوبر اعلام کرد. او در طول ۲۵ سال گذشته بارها به زندان افتاده است و در حال حاضر نیز به خاطر مبارزه با نقض حقوق بشر پشت میله های زندان به سر می برد.
او برای بار نخست در ۱۹۹۸ به جرم انتقاد از حکومت ایران برای نخستین بار به زندان افتاد و از آن زمان بدون وقفه به مبارزه بر علیه رژیم ادامه داده است.
پس از چندین بار حبس، محمدی، معاون رئیس سازمان ممنوع شده «مدافعان مرکز حقوق بشر» در ماه می ۲۰۱۶ به ۱۶ سال حبس محکوم شد. جرم او «تاسیس یک جنبش حامی حقوق بشر بود که برای لغو حکم اعدام کارزاری به راه انداخته بود.»
رژیم حداکثر تلاشش را کرد، اما نتوانست صدای محمدی را خاموش کند. او شروع به مستندسازی از مشقتهایی کرد که زندانیان متحمل می شدند و در نهایت یک سلسله از مصاحبه ها را در قالب کتابی با عنوان «شکنجه سفید» نشر کرد. مستندی با همین نام بدرفتاری وحشتناک با زندانیان سیاسی را افشا می کند که در حبس انفرادی به سر می برند.
منظور از شکنجه سفید نوعی تخنیک شکنجه روانی است که در ایران استفاده می شود و در طی آن زندانیان به صورت طولانی مدت و نامعلوم در انزوا نگه داشته می شوند، در سلولی که همه چیز در آن جا سفید است.
«تماشای فیلم بسیار دشوار است»
نمایش «شکنجه سفید» در برلین توسط گروه حقوق بشر «هوار» انجام شد که مدافعان حقوق بشر، زندانیان پیشین سیاسی و اقارب زندانیان دو تابعیتی را که در حال حاضر در ایران زندانی هستند، گردهم آورد.
مریم کلارن، دختر ناهید تقوی، زندانی سیاسی گفت که «تماشای این فیلم به خاطر صحنه های شکنجه بسیار دشوار است». به گفته کلارن مقام های ایرانی نمی خواهند که کسی این فیلم را ببیند، چون «شکنجه سفید دقیقا آن چه را که نمی توانیم ببینیم برملا می کند.»
در حقیقت برخی گفته های مطرح شده در مصاحبه ها آنقدر وحشتناک هستند که امکان نشان دادن آن وجود نداشت. گلاره کاکاوند، مستند ساز در این باره گفت: «حبس انفرادی واقعا وضعیت دردناکی است. در پشت صحنه های این فیلم مستند، احساسات زیادی در مصاحبه ها بروز کرد که نمی شد ثبت کرد. من امیدوارم که تماشاگران پس از تماشای این فلم چنین احساساتی را بهتر درک کنند.»
عملیات مخفی برای ساخت مستند
بیشتر بخش های فیلم برداری در دوره های بین حبس قبلی و حبس کنونی محمدی انجام شد که اصلا کار آسانی نبود و فیلم سازان برای جلوگیری از جلب توجه مقام های دولتی عملیاتی مخفیانه را آغاز کردند.
محید زارع زاده، فیلمساز گفت: «شرایط ساخت این فیلم دشوار بود». او پس از این مورد بازجویی قرار گرفت و به خاطر اقدامات افشاگرانه اش در مورد شرایط زندان های کشور تهدید شد و در نهایت مجبور شد از کشور فرار کند.
زارع زاده گفت: «در نخستین دقایق فیلم، تماشاگر می بیند که یکی از ماموران وزارت اطلاعات (استخبارات) به نرگس تلفون می کند. ما برای انجام برخی از مصاحبه ها بدون اطلاع قبلی به آن جا می رفتیم. تمام اعضای گروه در صحنه های فیلم برداری حاضر نمی شدند. به طور مثال نرگس جداگانه می رفت و ما نیز جدا به آنجا می رفتیم. حتی نرگس از موتورسایکل استفاده می کرد تا تعقیب کنندگان ردپایش را از دست بدهند.»
بازگشت به زندان
مشقتهای محمدی ادامه داشت و او از زمان نخستین بازداشتش در سال ۱۹۹۸ برای پنجمین بار پشت میله های زندان افتاد. محاکمه او در ۲۰۲۲ فقط پنج دقیقه به طول انجامید که در نتیجه آن به هشت سال زندان و ۷۰ ضربه شلاق محکوم شد.
زندان اوین در تهران/عکس ارشیف از سال ۲۰۲۲عکس: WANA NEWS AGENCY/File Photo/REUTERS
در ماه دسمبر سال ۲۰۲۲ و در حالی که پس از مرگ ژینا مهسا امینی در بازداشت، اعتراض های گسترده ای در ایران آغاز شد، محمدی در برنامه ای که توسط بی بی سی نشر شد، با ارائه جزئیات از بدرفتاری جنسی و فیزیکی با زنان بازداشت شده گزارش داد.
او در جنوری ۲۰۲۳ گزارش شوکه آوری از زندان ارائه کرد و شرایط زنان را در زندان اوین افشا کرد، جایی که از سال ۱۹۷۲ به بعد زندانیان سیاسی در آن نگهداری میشوند. فهرستی از ۵۸ زندانی و پروسه های بازجویی و شکنجه ای که آن ها متحمل شده بودند، شامل اظهارات او بود.
مصاحبههای این گزارش توسط بخش فارسی دویچه وله انجام شده است.
«زن، زندگی، آزادی»؛ سه ماه اعتراض در ایران
مرگ مشکوک و بیرحمانه ژینا مهسا امینی باعث بزرگترین اعتراضها علیه نظام سرکوبگر جمهوری اسلامی ایران شد. دولت با شدت تمام علیه اعتراضها برخورد میکند.
عکس: Kenzo Tribouillard/AFP
چهره یک انقلاب
ژینا مهسا امینی چهره خیزش مردمی در ایران است. او به تاریخ ۱۳ سپتمبر ۲۰۲۲ در تهران توسط گشت ارشاد بازداشت شد، به این اتهام که روسریاش مطابق با مقررات جمهوری اسلامی نبوده است. سه روز بعد این دختر ۲۲ ساله کرد به احتمال قوی بر اثر رفتار ادارات امینتی جان باخت. مرگ او خیزشی را در کشور برپا کرد.
عکس: Kenzo Tribouillard/AFP
«زن، زندگی، آزادی»
در ۱۷ سپتمبر اعتراضهای سرتاسری علیه رژیم ملاها آغاز شد. هنگام مراسم خاکسپاری امینی در زادگاهش در شهر سقز، زنان روسریهای شان را از سر کشیدند و با تکان دادن آن شعار «زن، زندگی، آزادی» را سر دادند. این فریاد به شعار اعتراضهای جدید در ایران تبدیل شد.
عکس: UGC/AFP
خیزش در برابر آیتالله
مرگ امینی سرآغاز یک جنبش تاریخی است. از آن به بعد اعتراضها علیه حکومت سرکوبگر جمهوری اسلامی همه مناطق این کشور را به لرزه درآورد، مانند این تصویر که اعتراضهای پایان ماه سپتمبر را در تهران نشان میدهد. در این تظاهرات نه تنها زنان، بلکه مردان از هر سن و سالی و از همه اقشار مردم اشتراک میکنند.
عکس: AFP
برداشتن روسری
همواره زنان بیشتر، مانند این تصویر از شهر کردنشین سنندج، با برداشتن روسری خود در روی سرکها اعتراض میکنند. آنها به این وسیله از خود شجاعت بینظیری نشان میدهند. کسانی که قاعده پوشش روسری اجباری را نقض میکنند، خطر شلاق خوردن و زندانی شدن را قبول میکنند. قسمی که قضیه مرگبار مهسا امینی نشان داد.
عکس: SalamPix/abaca/picture alliance
موقف گرفتن با نشان دادن موها
اما زنان و دختران نمیخواهند زیر تاثیر تهدید و ارعاب قرار گیرند. این دختران مکتب روسریهای شان را به نشانه اعتراض برداشته اند. معترضان همچنین شعار «مرگ بر دیکتاتور» را سر میدهند که منظور شان آیتالله علی خامنه ای رهبر دینی این کشور است. در دانشگاهها اعتراضهای جمعی صورت میگیرد و افزون بر آن در سراسر کشور، معلمان، دانشجویان و نیز کارگران نفت دست به اعتصاب میزنند.
عکس: SalamPix/abaca/picture alliance
خشونت در برابر معترضان
رژیم با خشونت شدید علیه معترضان برخورد میکند. نیروهای پولیس و ملیشههای بدنام بسیجی تلاش میکنند اعتراضها را سرکوب کنند. در این عکس دیده میشود که چگونه ماموران پولیس با دندهها به یک گروه از تظاهرکنندگان در حال فرار نزدیک میشوند. براساس تخمین سازمانهای حقوق بشر، نیروهای امنیتی بیش از ۴۰۰ نفر را کشته اند که در جمله آنها شمار زیادی کودکان و نوجوانان نیز بوده اند.
عکس: AFP
کسی که مقاومت می کند، زندانی میشود
خودسری و بیرحمی: براساس اظهارات شاهدان عینی، نیروهای پولیس و ملیشهها به صورت بیرحمانه تظاهرکنندگان را لت و کوب میکنند. افزون بر آن بازداشتهای جمعی معمول است. براساس گزارشها، احتمالاً ۱۴ هزار نفر به دلیل اشتراک در اعتراضها بازداشت شدهاند، مانند این زنان که در موتر پولیس دیده میشوند.
عکس: SalamPix/ABACA/picture alliance
دوزخ زندانیان میسوزد
زندانها از زندانیان سیاسی مملو میشوند. بهخصوص زندان بدنام اوین در تهران که نماد بیدادگری است. در این زندان روشنفکران سیاسی مخالف رژیم تحت شرایط فاجعه بار نگهداری میشوند. آنانی که از این زندان نجات یافته اند، از شکنجه گزارش میدهند. در نیمه ماه اکتبر زندان اوین آتش گرفت. روشن نیست که چه تعداد زندانیان جان باختند.
عکس: UGC
حمایت بخش فرهنگ و ورزش از معترضان
افراد معروف از بخشهای هنر، فرهنگ و ورزش، به معترضان میپیوندند. تیم ملی فوتبال در مسابقه نخست در جام جهانی قطر از خواندن سرود ملی خودداری کرد. الناز رکابی، ورزشکار سنگنوردی در مسابقات در سئول بدون روسری ظاهر شد. اما به زودی وادار به سکوت و معذرت خواهی گردید.
عکس: Rhea Kang/AFP
«موهای من، زندگی من»
اعتراضهای ایران در سرتاسر جهان حامیان زیادی پیدا کرده است: هزاران نفر از پاریس تا سان فرانسیسکو برای تغییر رژیم در تهران مظاهره میکنند. در استانبول این خانم ایرانی تبعیدی در برابر قونسلگری ایران به رسم همبستگی با زنان تحت ستم در کشورش، موهایش را قطع کرد. زنان معروف و نیز مردان در نقاط مختلف جهان به این اعتراض پیوستند.
عکس: YASIN AKGUL/AFP/Getty Images
همبستگی در بیرون
سرنوشت زنانی که در ایران آزار و اذیت میشوند، واکنش و همبستگی جهان را در پی داشته است. دروازه براندنبورگ در برلین با کلمات کردی «زن، زندگی آزادی» مزین شد. مجله امریکایی «تایم» از زنان ایرانی با لقب «قهرمانان سال ۲۰۲۲» تجلیل کرد.
عکس: Markus Schreiber/AP/picture alliance
«نه به جمهوری اسلامی»
اعتراضها در سرتاسر جهان، مانند اینجا در تورنتو، حکومت ایران را تحت فشار قرار میدهند. وضع تحریمهای اضافی اقتصاد ایران را به شدت متأثر میکند. نرخ واحد پولی ریال از ماه سپتمبر به این سو در مقایسه با یورو و دالر، بیش از ۲۰ درصد کاهش یافته است. ایران پیش از آغاز تظاهرات نیز در یک بحران مالی مزمن قرار داشت.
عکس: Creative Touch Imaging Ltd/NurPhoto/IMAGO
چوبههای دار برای «محارب»
تهران علیه اعتراضها با شدت هرچه بیشتر واکنش نشان میدهد. دو معترض زندانی تا به حال اعدام شده اند. محسن شکاری، آواز خوان رپ و مجید زاده رهنورد. دست کم ۳۸ معترض زندانی را خطر اعدام به اتهام «محاربه با خدا» تهدید میکند. حتی کودکان ممکن است اعدام شوند.
عکس: AFP/Getty Images
«آنکه باد میکارد، توفان درو میکند»
اشکهای خونین: یک زن به این شکل در مسابقات جام جهانی قطر علیه رژیم جمهوری اسلامی ایران اعتراض کرد. اعدامها انزجار بینالمللی را برانگیخته است. دولتهای عضو اتحادیه اروپا این اعدامها را محکوم کرده و تحریمهای جدید وضع نموده اند. اعتراضها در ایران ادامه دارند. مخالفان حکومت میگویند «آنکه باد میکارد، طوفان درو می کند.»