پنج سال انزوا؛ طالبان و تلاش به کسب رسمیت بینالمللی
۱۴۰۵ مرداد ۲۴, شنبه
هرچند به صورت رسمی تنها روسیه اداره طالبان را به رسمیت شناخته است، اما تعامل و تماسهای اداره طالبان با کشورهای دیگر، به شمول برخی کشورهای اروپایی افزایش یافته است.
اتحادیه اروپا و آلمان در سالها و ماههای اخیر با اداره طالبان در تعامل بوده اند و این تماسها را «در سطوح فنی» عنوان کرده و هدف آن را تسهیل اخراج پناهجویان خوانده اند.
اما برخی کشورهای منطقه و همسایه افغانستان، از جمله ایران، چین، ترکمنستان، قرغیزستان، ازبکستان و قزاقستان مناسبات گستردهتر با طالبان دارند. خصوصاَ کشورهای آسیای مرکزی تلاش دارند با استفاده از این روابط منافع تجاری خود از مسیر افغانستان را گسترش دهند.
روابط طالبان و ملل متحد
در این میان، طالبان در تلاش کسب مشروعیت در ملل متحد به پیشرفتی نائل نشده اند و حتی در قطعنامه شورای امنیت در ماه جون، جایگاه طالبان در ادبیات ملل متحد از مقامات دوفاکتو یا بالفعل به «مقامات ذیربط» تنزیل یافت.
فرهان حق، معاون سخنگوی سازمان ملل متحد اخیراً در یک کنفرانس خبری روزانه خود گفت: «در نهایت، تصمیمات در مورد به رسمیت شناختن توسط حکومتها گرفته میشود... تا جایی که من اطلاع دارم، در این زمینه حرکتی در میان کشورهای عضو دیده نمیشود.»
با وجود گذشت پنج سال، طالبان هنوز نتوانسته کرسی افغانستان در سازمان ملل متحد را به دست آورد و نصیر احمد فایق که در زمان جمهوری ساقط شده مقرر شده بود، هنوز از افغانستان در مقر ملل متحد در نیویارک نمایندگی میکند و با طالبان رابطه ندارد.
جامعه بینالمللی پیششرطهایی به شمول تشکیل حکومت همه شمول و رعایت حقوق بشر به خصوص حقوق زنان و دختران را مطرح کرده است.
سهیل شاهین، کسی که پنج سال پیش از سوی طالبان به عنوان نماینده شان در ملل متحد تعیین شد و هرگز به این کرسی دست نیافت، مدعی است کشورهایی که در افغانستان حضور نظامی داشتند «نمیگذارند که چوکی افغانستان در ملل متحد به امارت اسلامی واگذار شود.»
او مدعی شد این کشورها از این کرسی به عنوان ابزار فشار «علیه امارت اسلامی» استفاده میکنند.
حضور دو دیپلمات طالبان در آلمان
با وجود این که طالبان از سوی کشورها به رسمیت شناخته نشده اند، این گروه در این زمینه دستآوردهایی داشته است.
اداره طالبان با فرستادن دو دیپلمات موفق شد کنترول سفارت افغانستان در برلین و قونسلگری در بن را به دست گیرد؛ هرچند که حکومت آلمان اصرار دارد در وضعیت این نمایندگیها تغییری نیامده و این نمایندگان طالبان «کارمندان قونسلی» هستند.
حکومت آلمان گفته است که هدف از این حضور نمایندگان طالبان، تسهیل اخراج پناهجویان مجرم افغان به افغانستان است و پذیرش نمایندگان طالبان به هیچ صورتی به مفهوم به رسمیت شناسی آن نیست.
علاوه بر این، به تاریخ ۲۳ جون ۲۰۲۶ نمایندگان اتحادیه اروپا با هیئت طالبان در پشت درهای بسته در بروکسل گفتگو کردند. اتحادیه اروپا گفت که این دیدار صرفاً به منظور تسهیل اخراج مهاجران مجرم افغان انجام شده است، ولی نگرانیهایی نیز مطرح شد که ممکن است چنین روابطی به تعامل بیشتر انجامیده و زمینه مشروعیتدهی به طالبان را فراهم کند.
ویدیو از آرشیف دویچه وله:
دکتر آرین شریفی، پژوهشگر و استاد مطالعات امنیت بینالملل در دانشگاه پرینستون امریکا از «رفتار دوگانه» با افغانستان انتقاد کرد: «برخی کشورهای اروپایی از یکسو محدودیت حقوق خانمها را محکوم میکنند، ولی از سوی دیگر با طالبان تعامل میکنند و مهاجران را به کشوری میفرستند که از طالبان فرار کرده اند.»
به رسمیتشناسی تدریجی؟
هرچند کشورهای اروپایی تسهیل اخراج پناهجویان را دلیل تعاملات خود با طالبان عنوان میکنند، اما کارشناسان میگویند اگر چنین تعاملاتی منجر به رسمیتدهی به طالبان نشود، دستکم آن را عادیسازی میکند.
سردار محمد رحیمی، کارشناس روابط بینالملل به دویچه وله گفت این احتمال وجود دارد که روابط دیپلماتیک طالبان با کشورها، به تدریج منجر به به رسمیت شناسی طالبان شود.
رحیمی گفت: «کم کم این عادیسازی به نحوی زمینه را برای اقدامات بعدی فراهم کند، ولی واقعیت این است که در کشورهای اروپایی به دلیل سابقه طالبان در عرصه حقوق بشر و قوانین بینالمللی، خیلی علاقمندی وجود ندارد.»
رحیمی گفت: «باید همیشه فشار از سوی نهادهای حقوق بشری وجود داشته باشد که کم کم توسعه این تعاملات منجر به عادی سازی روابط نشود.»
برخی تحلیلگران، این تعاملات را موارد انفرادی میبینند و به این نظرند که به صورت عمومی، طالبان پیشرفتی در راستای کسب رسمیت بینالمللی نداشته اند.
شاه محمود میاخیل، سرپرست وزارت دفاع در حکومت پیشین افغانستان به صدور حکم بازداشت رهبر و قاضیالقضات طالبان توسط دیوان کیفری بینالمللی اشاره کرد و گفت که این برای اداره طالبان «یک شکست است.»
میاخیل گفت: «طالبان نتوانسته اند کرسی افغانستان در سازمان ملل را بدست آورند و افغانستان در انزوا به سر میبرد.»
درگیری با پاکستان و نزدیکی با هند
در این میان، در مناسبات طالبان با هند و پاکستان، دو کشور متخاصم، تغییر چشمگیری به میان آمده است.
پاکستان که به گفته کارشناسان از حامیان اصلی طالبان در دوره جنگ ۲۰ ساله افغانستان بود، با طالبان دچار تنش شده است.
اداره طالبان و پاکستان در سال ۲۰۲۶ بارها باهم درگیری مرزی داشتند. نظامیان پاکستانی چندین بار کابل، قندهار و برخی ولایات دیگر افغانستان را بمباران کردند و گفتند در این بمبارانها مخفیگاههای مربوط به طالبان پاکستانی یا تیتیپی را هدف قرار داده اند.
ویدیو از آرشیف دویچه وله:
در جانب دیگر، هند که در گذشته در مناسبات خود با طالبان محتاط به نظر میرسید، مناسبات خود را تقویت کرده و حتی از امیرخان متقی، وزیر خارجه اداره طالبان، میزبانی کرده است.
چرا طالبان رسمیت بینالمللی به دست نمیآورند؟
آرین شریفی، استاد مطالعات امنیت بینالملل در دانشگاه پرینستون به دویچه وله گفت برای مشروعیت بینالمللی، باید اجماع سیاسی در داخل افغانستان از طریق انتخابات به دست آید.
او گفت: «در پنج سال گذشته متاسفانه طالبان هیچ قدمی برای مشروعیت بر نداشتند. مشروعیت کار میخواهد و مشروعیت اراده میخواهد و تا حال دیده نمیشود که رهبری طالبان این اراده را داشته باشد.»
جامعه بین المللی همواره تاکید کرده است که رسمیت یافتن طالبان مشروط به شرایطی به شمول احترام به حقوق بشر و لغو محدودیتها بر حقوق زنان افغان و تشکیل حکومت همه شمول است.
اما تا حالا هیچ نشانهای دیده نمیشود که طالبان تمایلی به برآورده کردن این شرایط داشته باشند.