مهاجران افغان، پس از اخراج از ایران، در گذرگاه مرزی اسلام قلعه بین افغانستان و ایران به تاریخ ۴ جولای ۲۰۲۵ منتظر پیش رفتن کارهای اداری و ورود به کشورشان هستند. ایران اخیرا بازداشت و اخراج مهاجران را تشدید کرده است.

بسیاری از بازگشت کنندگان می گویند که بازداشت شده و با اعمال خشونت و زور اخراج گردیده اند.

بسیاری از اخراج شدگان و عودت کنندگان گفته اند که ماموران انتظامی ایران با آنان بدرفتاری کرده و آنان را لت و کوب و توهین نموده اند.

برعکس دفعات قبل که بیشتر مردان بدون خانواده اخراج می شدند، این بار بسیاری از خانواده ها به همراه زنان و کودکان و افراد کهنسال دیده می شوند که به کشورشان برمی گردند و یا اخراج می شوند.

مقامات در ایران، پس از حملات اسرائیل و امریکا به این کشور، محدودیت های شدیدی را بر مهاجران افغان وضع کرده و زندگی را بر آنان دشوار ساخته اند. بسیاری از افغان ها خودشان تصمیم گرفته اند ایران را ترک کرده و به افغانستان باز گردند.

به گفته آژانس مهاجرت سازمان ملل، ۹۹ درصد از بازگشت‌ کنندگان فاقد مدارک قانونی و ۷۰ درصد به اجبار بازگردانده شده‌ اند و افزایش شدیدی در اخراج خانواده‌ ها مشاهده می‌ شود.

عرفات جمال، رئیس کمیساریای عالی سازمان ملل متحد در امور پناهندگان در افغانستان در توصیف وضع مرز اسلام قلعه گفت: «آنها با اتوبوس می‌ آیند و گاهی اوقات پنج اتوبوس به همراه خانواده‌ ها و دیگران همزمان می‌ رسند و مردم از اتوبوس پیاده می‌ شوند. آنها صرفاً گیج، سردرگم، خسته و گرسنه هستند.»

عرفات جمال نسبت به وضع کودکان، زنان و افراد کهنسال و همچنان بیماران نیازمند در میان این مهاجران ابراز نگرانی کرد: ««این وضعیت به دلیل جنگ در ایران تشدید شده است، اما باید بگویم که بخشی از یک روند اساسی بوده که ما در بازگشت از ایران شاهد آن بوده‌ ایم، که برخی از آنها داوطلبانه هستند، اما بخش بزرگی از آنها نیز اخراج شده‌ اند.»

سازمان ملل متحد می گوید: «افغانستان که از قبل با فروپاشی اقتصادی و بحران مزمن انسانی دست و پنجه نرم می‌ کند، برای جذب چنین بازگشت‌ های بزرگی آماده نیست.»

به گفته سازمان ملل، طرح نیازها و واکنش‌ های بشردوستانه در سال ۲۰۲۵ به ۲.۴۲ میلیارد دالر بودجه نیاز داشته که تا به امروز تنها ۲۲.۲ درصد آن تأمین شده است.

بسیاری از کشورهای کمک کننده به افغانستان و برنامه های بشردوستانه، پس از بازگشت طالبان به قدرت کمک های خود را به این کشور قطع کرده و یا به شدت کاهش داده اند. بازگشت طالبان، ترس از تعقیب و شکنجه توسط آنان و همچنان فقر و بیکاری باعث مهاجرت صدها هزار تن از شهروندان افغانستان شد.

ایمی پوپ، مدیر کل سازمان بین‌ المللی مهاجرت، گفت: «میزان بازگشت‌ ها عمیقاً نگران‌ کننده است و نیازمند واکنش بین‌ المللی قوی‌ تر و فوری‌ تری است. افغانستان نمی‌ تواند به تنهایی از پس این مشکل برآید.»

در شبکه های اجتماعی تصاویری دیده می شود که مردم از هرات با موترها و وسایل نقلیه شان برای انتقال مهاجران به مرز اسلام قلعه می روند. بسیاری نیز برای آنان غذا و آب تهیه کرده وبه مرز می برند. اما به گفته مردمی که به آنجا رفته اند، این کمک های مردمی بسنده نیستند.

در همین حال، کمیساریای عالی پناهندگان سازمان ملل متحد در کنار شرکای خود در تلاش است تا به نیازهای فوری افراد تازه وارد، از جمله غذا، آب، سرپناه و حفاظت اولیه رسیدگی کند. با این حال، برنامه‌ های آن نیز به دلیل محدودیت بودجه تحت فشار شدید قرار دارد.

این آژانس مجبور شد کمک‌ های نقدی خود به خانواده‌ های بازگشته در مرز را از ۲۰۰۰ دالر برای هر خانواده به ۱۵۶ دلار به شدت کاهش دهد. آقای جمال افزود: «ما قادر به کمک کافی به زنان نیستیم و همچنین به جوامع محلی آسیب می‌ رسانیم.»

بسیاری از بازگشت کنندگان و اخراج شدگان به محض رسیدن به افغانستان گفته اند که فقط در چند روز به این نتیجه رسیده اند که دوباره باید راه مهاجرت را پیش بگیرند، اما اینکه به کجا، مشخص نیست. براساس گزارش سال ۱۳۹۵ که از سوی مرکز آمار ایران نشر شده، ۱ میلیون و ۵۸۳ هزار و ۹۷۹ نفر که ۱٫۹۸ درصد جمعیت کل ایران می‌ شود را اتباع افغانستانی تشکیل می‌ دهد. این تعداد امروزه تا شش میلیون نفر نیز گمانه زنی می شود.

دشتی در میان کوه های شرق افغانستان پر از صدها هزار نفر شده است. برخی ها در چادر و برخی دیگر در فضای باز زندگی می کنند؛ در میان انبوهی از وسایل نقلیه ای که توانستند از پاکستان به زور اسباب و اثاثیه ببرند. اردوگاه بزرگی که در گذرگاه مرزی تورخم با افغانستان ایجاد شده، واضح ترین نمونه جستجوی طولانی و دردناک افغان‌ ها برای یافتن خانه‌ ای با ثبات است.

یک زن مهاجر افغان از طریق مرز پاکستان با افغانستان در تورخم، به افغانستان باز می گردد. بسیاری از پناهجویان افغان اندکی قبل از پایان مهلت حکومت پاکستان برای کسانی که اسناد قانونی اقامت ندارند، وارد مرز تورخم شدند تا به کشور خود بازگردند. داستان های دردناکی از نحوه اخراج مهاجران افغان بیان می شود.

در کمپ خانواده های آواره داخلی در حومه کابل، رحمت پسر ۱۵ ساله در هوای سرد زمستان بر روی ویلچر نشسته است. در افغانستان، اقتصاد ویران شده از جنگ که تنها با کمک های مالی بین المللی پا برجا بود، اکنون در آستانه سقوط است. اخراج توده ای مهاجران افغان از ایران و پاکستان فشار را بر آوارگان داخلی این کشور نیز افزایش داده است.

خانواده‌ ای که مجبور به ترک خانه‌ شان در پاکستان شدند، با سوزاندن زباله‌ ها در اردوگاهی در حومه کابل خودشان را گرم می کنند. بسیاری از مهاجران برگشت کننده در کمپ های سراسر افغانستان زندگی می کنند و قادر به تهیه غذا یا هیزم کافی برای گرما در زمستان نیستند. بسیاری از این انسان ها آوارگان داخلی هستند.

علاوه بر جنگ و فقر در افغانستان، صدها هزار انسان نیز به خاطر تغییرات اقلیمی و عمدتا خشکسالی مجبور به ترک روستاهای شان شده و در نزدیکی کلان شهرهای افغانستان در اردوگاه های آوارگان داخلی مسکن گزیده اند. وضع حقوق بشری این انسان ها به شدت وخیم است.

مهاجر افغان در بیابان در کنار اردوگاهی در نزدیکی مرز پاکستان و افغانستان استراحت می کند. اخراج مهاجران افغان از پاکستان از ماه نوامبر ۲۰۲۳ آغاز شد. بسیاری از بازگشت کنندگان در افغانستان سرپناهی برای زندگی ندارند. برخی حتی هزینه رفتن تا ولایت مربوطه شان را هم ندارند.

در اردوگاهی که در نزدیکی مرز تورخم در افغانستان ایجاد شده، بسیاری ها در خیمه ها زندگی می کنند و بسیاری نیز هیچ سقفی بالای سرشان ندارند. خانواده ها شب و روزشان را در سرما در شرایطی می گذرانند که سقف شان آسمان و فرش شان زمین است.

بخش بزرگی از مهاجران اخراج شده و عودت کننده از پاکستان و ایران را زنان و کودکان تشکیل می دهند. سازمان جهانی صحت هشدار می دهد که میلیون ها کودک در افغانستان از سوءتغذیه رنج می برند.

فاطمه، دختری ۱۴ ساله از یک خانواده آواره داخلی در افغانستان در نزدیکی کابل، پایتخت این کشور مجبور شده است تن به ازدواج بدهد. سازمان های بین المللی دفاع از حقوق کودکان هشدار داده اند که این وضع می تواند بحرانی اجتماعی و انسانی را در افغانستان رقم بزند. افزایش کودک همسری یکی از مواردی است که در اردوگاه های آوارگان افغان افزایش یافته است.

شمیلا ۱۵ ساله، از یک خانواده آواره داخلی، در روز عروسی اش لباس عروسی خود را در حیاط خانه گلی تنظیم می کند و می گوید: «من چاره ای ندارم. اگر قبول نکنم، خانواده ام رنج می برد.» پدرش به دلیل فقر و بدهی مجبور شد او را در نوجوانی به عقد پسری در آورد. پدرش گفت: «شاید مجبور بودم، دخترم را به پیرمردی بدهم. حالا با پولی که از خانواده پسر گرفته ام می توانم بدهی ام را بپردازم و پسرم را درمان کنم.»

یک کودک آواره داخلی در نزدیکی یک اردوگاه آوارگان در حومه شهر کابل تکدی گری می کند. سازمان های حامی کودکان گفته اند که شرایط آوارگان داخلی و مهاجران اخراج شده باعث می شود کودکان در معرض کار اجباری و شاقه، بهره کشی غیرقانونی و سوء استفاده قرار گیرند.

پناهجویان در اردوگاه آوارگان در نزدیکی مرز تورخم با پاکستان منتظر دریافت کمک هستند. سازمان های بین المللی امدادرسان بارها از کمبود بودجه برای امدادرسانی به نیازمندان در افغانستان خبر داده اند. از زمانی که طالبان دوباره به قدرت رسیده اند، فقط بخشی از نیازمندان افغان حمایت های اندکی دریافت می کنند.

کودکان در مدرسه ای دینی در یک اردوگاه آوارگان در نزدیکی شهر هرات، تعلیم می بینند. طالبان از سوی جامعه جهانی تحریم شده اند و فشار اقتصادی این تحریم ها را مردم تحمل می کنند. این گروه از زمانی که در آگست ۲۰۲۱ دوباره قدرت را تصرف کرده تفسیر سختگیرانه خود از شریعت اسلامی را به عنوان قانون اجتماعی تطبیق می کند.

شماری از دختران در اردوگاه آوارگان داخلی در نزدیکی مرز تورخم در یک مدرسه دینی درس می خوانند. طالبان دوباره دختران و زنان را از حق تحصیل در مکاتب بالاتر از صنف ششم و دانشگاه ها منع کرده اند. این امر باعث خشم جامعه جهانی و مردم افغانستان شده است. طالبان گفته اند که زنان و دختران بدون درنظرداشت سن و سال می توانند در مدارس دینی درس بخوانند.

جنگجوی طالبان در حالی که پناهجویان افغان برای ثبت نام در اردوگاهی در نزدیکی مرز پاکستان در تورخم، صف کشیده اند، نگهبانی می‌ دهد. بر علاوه پاکستان، ایران نیز مهاجران افغان را به صورت توده ای بازداشت کرده و اخراج می کند. به گفته مقامات در ایران، تنها در یک ماه بیش از ۶۰ هزار مهاجر بدون مدرک افغان از این کشور به وطن شان اخراج شده اند.

گروهی از مردان جوان در خانه ای متروکه در شهر زرنج در نزدیکی مرز ایران منتظر عبور غیرقانونی به این کشور هستند. با وصف اینکه اخراج از ایران و پاکستان جریان دارد، اما هنوز هم بسیاری ها از افغانستان تحت حاکمیت طالبان فرار می کنند. مخصوصا فشار اقتصادی باعث شده که مهاجرت مردان جوان به امید یافتن کار به ایران افزایش یابد.

مردان جوان در خانه ویرانه ای در نزدیکی مرز با ایران در نیمروز منتظر هستند تا با استفاده از تاریکی شب از مرز عبور کنند. هر ماه هزاران نفر از این مسیر مرزی عبور می کنند تا در ایران کاری پیدا کرده و خانواده شان را در افغانستان از نظر مالی کمک کنند.

مهاجران افغان باید از یک دیوار مرزی بالا رفته و داخل خاک ایران شوند. اخراج توده ای مهاجران افغان از پاکستان اخیرا باعث شده که میزان مهاجرت نامنظم مردان جوان به ایران به صورت چشمگیری افزایش یابد. هرازگاهی مرزبانان ایرانی بر مهاجران شلیک می کنند و شماری از آنان در این مسیر جان می بازند.

در این گورستان در شهر رنج مرکز ولایت نیمروز، به گفته مردم محلی شمار زیادی از جوانانی دفن می شوند که در جریان تلاش برای عبور از مرز کشته شده و یا به هر دلیل دیگری جان می بازند. یکی از راه ها این است که مهاجران ابتدا باید از طریق مرز به پاکستان وارد شده و بعد به خاک ایران وارد شوند.