چگونه پاکستان به میانجی کلیدی میان امریکا و ایران تبدیل شد؟
۱۴۰۵ فروردین ۲۰, پنجشنبه
از پاکستان بهدلیل متقاعد کردن واشنگتن و تهران برای توقف موقتی جنگ و دادن فرصت دو هفتهای به تلاشهای میانجیگرانه، بهطور گسترده تمجید شده است.
رئیسجمهور امریکا روز سهشنبه اعلام کرد که پیشنهاد آتشبس را از سوی نخستوزیر پاکستان شهباز شریف دریافت کرده و با تعلیق بمباران و حملات علیه ایران برای مدت دو هفته موافقت کرده است، اقدامی که به گفته او «مشروط به موافقت جمهوری اسلامی ایران به بازگشایی کامل، فوری و امن تنگه هرمز» است.
پیام ترامپ در شبکه «تروث سوشیال» تنها چند ساعت پیش از پایان یافتن ضربالاجلی منتشر شد که خود او تعیین کرده و در آن ایران را به مرگ «یک تمدن کامل» تهدید کرده بود.
راجا قیصر احمد، استاد روابط بینالملل در دانشگاه قائداعظم اسلامآباد به دویچهوله گفت: «پاکستان با قرار دادن خود در جایگاه یک میانجی معتبر و مورد اعتماد، در لحظهای از تشدید حاد تنشها، زمینه آتشبس را فراهم کرد. این کشور دیپلماسی پشتپرده را فعال ساخت، تضمینهایی را به واشنگتن و تهران منتقل کرد و کمک نمود منافع فوری دو طرف در جهت کاهش تنش همراستا شود.»
نخستوزیر پاکستان و فرمانده ارتش این کشور، عاصم منیر، از ماه می سال گذشته روابط دوستانهای با ترامپ ایجاد کرده اند. آن زمان اسلامآباد و دهلینو وارد یک درگیری نظامی کوتاه اما مرگبار شدند. ترامپ بعدها مدعی شد که این جنگ را «پایان داده است.»
تلاش پاکستان به یک توافق دایمی بین امریکا و ایران
پاکستان همچنین روابط پیچیده اما نسبتاً دوستانهای با حکومت ایران نیز دارد.
قیصر احمد افزود: «رهبری پاکستان از کانالهای امنیتی و دیپلماتیک تثبیتشده با امریکا بهره گرفت و در عین حال تعامل کاربردی با ایران را حفظ کرد. این امر به اسلامآباد امکان داد نیت کلی را به یک توقف عملی در درگیریها تبدیل کند. سهم اصلی پاکستان هماهنگی بود، یعنی ایجاد نخستین گام قابلقبول برای هر دو طرف که خطرات را کاهش داد و فضای گفتوگو را فراهم کرد.»
صفحه اینستاگرام ما را دنبال کنید!
الیزابت ترلکِلد، مدیر بخش آسیای جنوبی در مرکز تحقیقاتی استیمسون در واشنگتن به دویچهوله گفت:» اسلامآباد تلاش خواهد کرد شتاب مذاکرات را حفظ کند و پیش از بستهشدن این فرصت، یک توافق پایدارتر میان امریکا و ایران به دست بیاید.»
او افزود: «حتی رسیدن به آتشبس، خود یک دستاورد چشمگیر برای اسلامآباد است و رهبران آن به تعامل فشرده با هر دو طرف و شرکای کلیدی ادامه خواهند داد تا مذاکرات پیش برود و خطر اقدامات خرابکارانه به حداقل برسد.»
مسیر ناهموار پیشرو
با وجودی که مشخص نیست آتشبس تا چه اندازه پایدار خواهد بود، نخستوزیر پاکستان خوشبین است. شهباز شریف تأیید کرد که حکومت او هیئتهای امریکایی و ایرانی را برای روز جمعه به اسلامآباد دعوت کرده است تا «برای دستیابی به یک توافق نهایی و حل همه اختلافها، مذاکرات بیشتری انجام شود.»
با این حال، هموار کردن مسیر بهسوی یک توافق برآمده از مذاکرات میان امریکا، اسرائیل و ایران کار سادهای نخواهد بود.
زاهد حسین، تحلیلگر سیاسی به دویچهوله گفت: «مذاکرات برای اسلامآباد آسان نخواهد بود، اما آتشبس یک گام نخست مثبت است. باید دید این آتشبس تا چه زمانی دوام میآورد.»
او تأکید کرد: «پرسشهای جدی درباره میزان جدیت ایران و امریکا در پیگیری صلح پایدار وجود دارد. تهران به واشنگتن بیاعتماد است و رئیسجمهور ترامپ با فشار فزایندهای برای پایان دادن به این جنگ روبهرو است، در حالیکه منتقدان میگویند واشنگتن ممکن است در راهبرد خود دچار محاسبه نادرست شده باشد. افزون بر چالشهای داخلی، او با نگرانیهای متحدان غربی نیز مواجه است.»
این تحلیلگر سیاسی افزود که «اسرائیل با اکراه آتشبس را پذیرفته، در حالیکه همچنان عملیات خود را در لبنان ادامه میدهد.»
او تصریح کرد: «هنوز مشخص نیست آیا امریکا قادر خواهد بود اسرائیل را مهار کند و اطمینان دهد که آتشبس به ثبات گستردهتر منطقهای منجر شود یا نه.»
چه عواملی میتواند آتشبس را تضعیف کند؟
ترامپ گفت ایران یک پیشنهاد ۱۰ مادهای ارائه کرده که به باور او «مبنای قابل کار برای مذاکره» است. او همچنین ادعا کرد که بر سر «تقریباً همه نکات مختلف مورد اختلاف گذشته» توافق حاصل شده، اما توضیح بیشتری نداد.
موفقیت آتشبس، چه در کوتاهمدت و چه در بلندمدت، در درجه نخست به بازگشایی تنگه هرمز بستگی دارد؛ آبراهی که حکومت تندرو ایران پس از آغاز حملات امریکا و اسرائیل به اهداف نظامی و رهبری این کشور در ۲۸ فبروری، آن را بسته بود.
عباس عراقچی، وزیر خارجه ایران گفته است که عبور و مرور از تنگه هرمز تحت نظارت ارتش ایران مجاز خواهد بود، در حالیکه ترامپ گفته است امریکا به افزایش ترافیک کشتیرانی در این تنگه کمک خواهد کرد.
مطالب ویدیویی را در صفحه یوتیوب ما ببینید!
نکات مورد اختلاف دیگری نیز احتمالاً در هر گفتوگویی میان هیئتهای امریکا و ایران وجود خواهد داشت؛ از جمله برنامه هستهای ایران و ذخایر یورانیم غنیشده که ترامپ گفته است باید برچیده شود.
علی چشتی، تحلیلگر امنیتی مستقر در ریاض به دویچهوله گفت: «این مذاکرات بسیار دشوار خواهد بود. مشکلات اقتصادی ایران و [وعده] برای نوعی معافیت یا تسهیلات اقتصادی برای تهران در برابر تأمین امنیت مشترک تنگه هرمز نیز در این گفتوگوها شامل خواهد بود.»
پاکستان، «یکی از معدود بازیگران معتبر» برای دیپلماسی
چشتی گفت اسلامآباد همچنین روی یک «طرح جداگانه برای توافق ایران و کشورهای خلیج» کار میکند تا اطمینان حاصل شود تهران در آینده به همسایگان خود حمله نکند. با این حال، او بعید میداند عربستان سعودی و کشورهای خلیج فارس در صورت عقبنشینی ایران از توافق آتشبس، مستقیماً وارد درگیری شوند.
او افزود: «در ریاض درک روشنی از هزینهها و مفاد [شمولیت در درگیری] وجود دارد. پیوستن به عملیات علیه ایران برای سعودیها مخربتر خواهد بود.»
احمد نیز بر این باور است که حتی اگر ایران به همه تعهدات خود عمل نکند، پاکستان همچنان فضای لازم برای تشویق به خویشتنداری و تسهیل گفتوگوی دوباره را حفظ خواهد کرد.
او گفت: «البته کارآمدی این نقش [پاکستان] به تمایل هر دو طرف برای مذاکره با حسن نیت بستگی دارد. اگر نقض آتشبس ادامهدار شود، نفوذ پاکستان بهطور طبیعی کاهش مییابد، اما این کشور همچنان میتواند یکی از معدود بازیگران معتبری باشد که قادر است کانالهای ارتباطی را دوباره باز کند و از لغزش بهسوی یک درگیری گستردهتر جلوگیری نماید.»