پیدا کردن یک آپارتمان اجاره‌ای سه یا چهار اتاقه در برلین برای افراد با درآمد بالا مشکلی نیست. در ماه می ۲۰۲۶ برای آپارتمانی به مساحتی کمی بیش از ۱۰۰ متر مربع در برلین در یکی از سایت‌های بزرگ خانه‌های کرایی، حدود ۴۰۰۰ یورو در ماه درخواست می‌شود که شامل هزینه گرمایش و سایر مخارج جانبی است. ارزان‌ترین گزینه حدود ۱۰۰۰ یورو برای آپارتمانی به مساحت ۸۰ متر مربع است، اما چنین آپارتمانی به‌شدت نیازمند بازسازی است و در حاشیه شهر موقعیت دارد.

در بخش‌های زیادی از آلمان یافتن مسکن مناسب و مقرون به صرفه برای افراد با درآمد متوسط به خصوص در شهرها، مناطق پرتراکم یا حتی مناطق روستایی با اقتصاد قوی، عملاً دشوار شده است. در سراسر آلمان حدود ۱٫۴ میلیون واحد مسکونی کمبود است که تقریبا همگی در بخش‌هایی با قیمت پایین و متوسط قرار دارند. عرضه کم و تقاضای بالا باعث افزایش شدید کرایه شده است.

آلمان، کشور کرایه‌نشینان

در سال ۲۰۲۵ حدود ۸۳٫۵ میلیون نفر در آلمان زندگی می‌کردند. از سال ۱۹۹۰، جمعیت این کشور ۳٫۷ میلیون نفر افزایش یافتهکه این رشد تقریبا منحصراً ناشی از مهاجرت بوده است. در عین حال، تعداد خانواده‌های یک نفره نیز افزایش یافته است. بازار مسکن نتوانسته با این تحولات همگام شود.

بیش از نیمی از جمعیت آلمان در خانه‌های کرایی زندگی می‌کنند. قوانین خانه‌های کرایی تا حد زیادی از قراردادهای موجود در برابر افزایش کرایه محافظت می‌کند، اما در مورد خانه‌های که جدیداَ به کرایه داده می‌شوند، وضعیت متفاوت است. بر اساس گزارش سالانه شورای کارشناسان مهاجرت و ادغام، افراد دارای پیشینه مهاجرت به‌طور نامتناسب احتمال دارد که در این روند در وضعیت نامطلوب قرار گیرند. 

این شورا که از ۹ پژوهشگر تشکیل شده، در گزارش امسال خود به موضوع «فضا برای توسعه: مسکن و مشارکت در جامعه مهاجرپذیر» پرداخته است.

فضای کمتر، کرایه بیشتر

داده‌های بررسی‌شده توسط این شورا نشان می‌دهد تفاوت‌های قابل‌توجهی میان افراد بدون پیشینه مهاجرتی و افرادی با پیشینه مهاجرت در بازار مسکن وجود دارد.

وینفرید کلوت، رئیس شورای کارشناسان مهاجرت و ادغام که محقق مهاجرت و پروفیسور حقوق عامه در دانشگاه هال ویتنبرگ است، در جریان ارائه این گزارش در برلین گفته است که مهاجران به‌طور متوسط در واحدهای کوچک‌تر، بیشتر در آپارتمان‌های پرازدحام زندگی می‌کنند و به‌مراتب کمتر صاحب‌خانه هستند. در حالی که بیش از نیمی از افراد بدون پیشینه مهاجرت صاحب مسکن هستند، این رقم برای افرادی با پیشینه مهاجرتی به کمتر از یک‌سوم می‌رسد.

در عین حال، این افراد ناچارند مقدار بیشتری از درآمد خود را صرف کرایه خانه کنند.

نژادپرستی و تبعیض در یافتن مسکن

دلایل این وضعیت به ویژه شامل درآمد پایین‌تر و خانواده‌های بزرگ‌تر است. اما موانع خاص مرتبط با مهاجرت نیز نقش مهمی دارند: وضعیت اقامت نامطمئن، نبود شبکه‌ها و موانع زبانی، دسترسی به مسکن را دشوارتر می‌کند.

مرتبط: آیا کارگران مهاجر در آلمان باید زبان آلمانی بیاموزند؟

به‌ویژه پناهجویان غالباً به محله‌های محروم‌تر نقل مکان می‌کنند، زیرا در این مناطق مسکن ارزان‌تر است یا این افراد در آن جا تماس‌ها و شبکه‌های اجتماعی دارند.

همچنین بسیاری از پناهندگان پذیرفته‌شده با وجود اینکه اجازه دارند از اقامتگاه‌های دولتی به جاهای دیگری نقل مکان کنند، به دلیل نبود امکانات بدیل در این اقامتگاه‌ها باقی می‌مانند.

بیرگیت گلوریوس، معاون شورای کارشناسان مهاجرت و ادغام تأکید کرد که تبعیض نیز نقش مهمی در نابرابری در بازار مسکن دارد.

در اوایل سال ۲۰۲۶، دادگاه عالی فدرال آلمان حکم داد زنی که به دلیل نام پاکستانی‌اش توسط یک مشاور املاک مورد تبعیض قرار گرفته بود، ۳۰۰۰ یورو غرامت دریافت کند. این زن که در آلمان متولد شده، ابتدا موفق به دریافت وقت بازدید از یک آپارتمان نشده بود، اما پس از تماس مجدد با نام آلمانی برایش وقت داده شده بود.

غالباَ مهاجران بدون مسکن می‌مانند

برای مقابله با تبعیض در بازار مسکن، این شورا پیشنهاد می‌کند که مرحله نخست درخواست‌ها به‌صورت ناشناس انجام شود که معمولا شامل درخواست برای بازدید از آپارتمان یا خانه است.

مطالب ویدیویی را در صفحه یوتیوب ما ببینید!

با این حال، تعداد فزاینده‌ای از افراد در شرایط فعلی اصلاً موفق به یافتن مسکن نمی‌شوند. به گفته شورا این مشکل به‌طور نامتناسبی افراد بدون تابعیت آلمانی را تحت تأثیر قرار می‌دهد.

در سال ۲۰۲۴ حدود ۵۳۲ هزار نفر در آلمان مسکنی برای زندگی نداشتند. این رقم نسبت به دو سال پیش از آن، بیش از دو برابر بود. از میان افراد اسکان‌یافته، ۸۶ درصد تابعیت آلمان نداشتند.

فقر و مهاجرت با هم گره خورده اند

بر اساس گزارش کارشناسان، تمرکز جمعیتی مهاجران در محله‌های خاص در آلمان نسبت به سایر کشورها کمتر است. اما به گفته وینفرید کلوت، «جدایی اجتماعی» افزایش یافته است، به این معنی که افرادی با میزان درآمد مشخص بیشتر در یک ساحه زندگی می‌کنند.

او در رابطه به «جدایی اجتماعی» توضیح می‌دهد: «افراد ثروتمند و فقیر تمایل دارند جدا از یکدیگر زندگی کنند. این موضوع تا حدی نتیجه مهاجرت بیشتر به مناطق فقیرتر است، چرا که مهاجران جدید در آغاز ورود معمولاً وضعیت اقتصادی ضعیف‌تری دارند.» کلوت گفته است که در نتیجه، فقر و مهاجرت بیش از پیش باهم گره خورده اند.

کارگران ماهر خارجی به دنبال مسکن

این وضعیت نه تنها پیامدهای اجتماعی بلکه پیامدهای اقتصادی نیز دارد. در مناطقی که از نظر اقتصادی قوی اند، شغل وجود دارد اما مسکن مقرون‌به‌صرفه معمولا کم است. و در مناطق با ساختارضعیف‌تر، مسکن ارزان‌تر است اما فرصت‌های شغلی و آموزشی محدودند.

از آرشیف دویچه وله دری 

این عدم تعادل مانند یک مانع عمل می‌کند، یعنی افراد نمی‌توانند به جایی که کار وجود دارد نقل مکان کنند و از جانب دیگر، کارفرمایان نیز به‌دلیل نبود مسکن، نیروی متخصص نمی‌یابند.

کلوت گفت: «نیروهای متخصص بین‌المللی اکنون حمایت در یافتن خانه را به‌عنوان یکی از نیازهای فوری خود مطرح می‌کنند.»

شهرها به عنوان کانون تمرکز

مهاجرت عمدتا در شهرها متمرکز است؛ نزدیک به ۶۰ درصد افراد با پیشینه مهاجرتی در مناطق شهری زندگی می‌کنند و در کلان‌شهرها بیش از ۴۰ درصد جمعیت را تشکیل می‌دهند.

در مناطقی که فقر و مهاجرت هم‌زمان وجود دارد، ممکن است تنش‌های اجتماعی شکل بگیرد، اما به گفته شورای متخصصین این لزوما به این معنی نیست.

بر اساس گزارش، محله‌هایی که دارای نسبت بالای مهاجرین اند در اصل برای ادغام مضر نیستند. بلکه زیرساخت‌ها، آموزش و شبکه‌های اجتماعی نقش تعیین‌کننده دارند.

صفحه اینستاگرام ما را دنبال کنید!

با این حال، کمبود این امکانات اغلب وجود دارد و به‌ویژه برای جوانان پیامدهای جدی ایجاد می‌کند. تأثیر محل سکونت در نظام آموزشی نیز مشهود است: کودکان با پیشینه مهاجرتی بیشتر در مکاتبی تحصیل می‌کنند که عمدتاً هم‌گروه خودشان هستند و معمولاً امکانات کمتری دارند، که این امر فرصت‌های آموزشی آنان را محدود می‌کند.

راهکارهای پیشنهادی

کارشناسان در این گزارش توصیه می‌کنند ساخت‌وساز مسکن، به‌ویژه در بخش مسکن اجتماعی، گسترش یابد. همچنین باید محله‌های نیازمند حمایت ویژه از جمله از طریق بهبود امکانات کودکستان‌ها، مکاتب و خدمات اجتماعی تقویت شوند.

از کارفرمایان نیز خواسته شده که نقش فعال‌تری در تأمین مسکن برای کارگران ماهر بین‌المللی مثلاً از طریق همکاری با شرکت‌های خانه سازی یا شرکت در پروژه‌های مسکن ایفا کنند.

از آرشیف دویچه وله دری