کلاس دارویی موسوم به آگونیست‌های گیرنده GLP-1 که به دلیل اثربخشی بالا در درمان دیابت نوع ۲ و کاهش وزن شدید، در سال‌های اخیر به محبوبیتی بی‌سابقه در جهان دست یافته، اکنون توجه جامعه پزشکی را در زمینه پیشگیری از سرطان به خود جلب کرده است.

یک پژوهش بزرگ که نتایج آن در نشست سالانه انجمن انکولوژی بالینی آمریکا (ASCO 2026) ارائه و هم‌زمان در مجله معتبر علمی JCO Oncology Practice منتشر شد، نشان می‌دهد زنانی که از داروهایی مانند اوزمپیک، ویگووی، مونجارو و زپ‌باند استفاده کرده‌اند، حدود ۳۰ درصد کمتر از سایر زنان در معرض خطر ابتلا به سرطان پستان قرار گرفته‌اند.

پژوهشگران دانشکده پزشکی پرلمن در دانشگاه پنسیلوانیا داده‌های پزشکی و نتایج ماموگرافی بیش از ۱۱۱ هزار زن بین ۴۵ تا ۸۰ سال را که شاخص توده بدنی (BMI) آن‌ها ۲۵ یا بالاتر (محدوده اضافه‌وزن و چاقی) بود، بین سال‌های ۲۰۲۲ تا ۲۰۲۵ مورد تحلیل قرار دادند. میانگین سنی این افراد ۶۱ سال بود.

در این میان، حدود ۱۳ درصد از شرکت‌کنندگان داروهای کلاس GLP-1 را مصرف می‌کردند. نتایج بررسی‌های آماری نشان داد که این گروه از زنان، با کاهش ۳۰.۵ درصدی در نرخ ابتلا به سرطان پستان مواجه شده‌اند.

الیزابت مک‌دونالد، متخصص رادیولوژی سرطان پستان در دانشگاه پنسیلوانیا و از نویسندگان اصلی این مطالعه، اعلام کرد: «اگرچه مطالعه ما از نوع مشاهده‌ای است و نمی‌تواند به طور قطعی یک رابطه علت و معلولی مستقیم را ثابت کند، اما به شواهد رو به رشد قبلی می‌افزاید و نشان می‌دهد که بررسی این داروهای کاهش وزن به عنوان ابزاری بالقوه برای پیشگیری از سرطان، ارزش سرمایه‌گذاری علمی بالایی دارد.»

سازوکار اثرگذاری؛ فراتر از کاهش وزن ساده

اگرچه پزشکان هنوز به طور دقیق نمی‌دانند چرا داروهای GLP-1 خطر ابتلا به سرطان پستان را کاهش می‌دهند، اما چند فرضیه علمی قوی در این باره مطرح است:

کاهش وزن و تنظیم هورمونی: چاقی و اضافه‌وزن، به‌ویژه پس از دوران یائسگی، یکی از عوامل خطر اصلی شناخته‌شده در بروز سرطان پستان است. بافت چربی اضافه در بدن میزان تولید استروژن را افزایش می‌دهد که خود سوخت اصلی رشد بسیاری از تومورهای پستان است. کاهش وزن پایدار ناشی از این داروها به کاهش سطح این هورمون‌ها کمک می‌کند.

کاهش التهاب مزمن: دانشمندان مدت‌هاست که التهاب‌های مزمن و خفیف در بدن را با رشد سلول‌های سرطانی مرتبط می‌دانند. مشخص شده است که داروهای GLP-1 از چندین مسیر بیولوژیکی مختلف، التهاب سیستمیک را در بدن به شدت کاهش می‌دهند.

اثرات اپی‌ژنتیک و متابولیک: این داروها بر روند متابولیسم سلولی و فرآیندهای اپی‌ژنتیکی (تنظیم فعالیت ژن‌ها) تاثیر می‌گذارند که ممکن است مانع از تکثیر بی‌رویه سلول‌های پیش‌سرطانی شود.

با وجود نتایج مثبت، پژوهشگران تاکید می‌کنند که این مطالعه با محدودیت‌هایی همراه بوده است. در این تحلیل، مدت زمان دقیق مصرف دارو یا نوع خاص داروی مصرفی تفکیک نشده بود. همچنین فاکتورهای خطر ژنتیکی به طور کامل در نظر گرفته نشدند و هنوز مشخص نیست که آیا این اثر حفاظتی در زنان با وزن ایده‌آل و بدون اضافه‌وزن نیز تکرار می‌شود یا خیر.

اینترنت بدون سانسور با سایفون دویچه‌ وله

متخصصان انکولوژی تاکید دارند که تا زمان انجام کارآزمایی‌های بالینی تصادفی‌سازی‌شده این داروها نباید صرفا با هدف پیشگیری از سرطان پستان تجویز شوند. در حال حاضر انجام غربالگری‌های منظم مانند ماموگرافی، حفظ سبک زندگی سالم و مدیریت وزن، همچنان اصلی‌ترین راهکارهای توصیه‌شده برای پیشگیری و تشخیص زودهنگام این بیماری به شمار می‌روند.

شاخصی کمتر شناخته‌شده که می‌تواند طول عمر را افزایش دهد

بسیاری از افراد هنگام مراجعه به پزشک، نتایج آزمایش‌هایی مانند فشار خون، کلسترول یا ضربان قلب خود را پیگیری می‌کنند. اما متخصصان می‌گویند شاخص دیگری وجود دارد که می‌تواند تصویر دقیق‌تری از وضعیت سلامت و حتی طول عمر فرد ارائه دهد؛ شاخصی که با سلامت قلب، عملکرد مغز، میزان اضطراب و کیفیت زندگی در سال‌های آینده ارتباط مستقیم دارد.

این شاخص با نام VO₂ Max یا "حداکثر مصرف اکسیژن " شناخته می‌شود؛ معیاری که توانایی بدن در استفاده از اکسیژن هنگام فعالیت شدید بدنی را اندازه‌گیری می‌کند.

پژوهشگران معتقدند هرچه این عدد بالاتر باشد، بدن فرد در انتقال و مصرف اکسیژن کارآمدتر عمل می‌کند و در نتیجه از آمادگی قلبی‌ـ‌تنفسی بهتری برخوردار است. مطالعات متعدد نشان داده‌اند که این شاخص نه‌تنها با عملکرد ورزشی بلکه با خطر ابتلا به بیماری‌های مزمن و میزان مرگ‌ومیر نیز ارتباط دارد.

VO₂ Max  چیست؟

VO₂ Max  حداکثر میزان اکسیژنی است که بدن در زمان فعالیت شدید می‌تواند جذب و مصرف کند. این شاخص نشان می‌دهد قلب، ریه‌ها و عضلات تا چه اندازه قادرند برای تامین انرژی با یکدیگر همکاری کنند.

متخصصان قلب می‌گویند افرادی که VO₂ Max بالاتری دارند، معمولا از سیستم قلبی‌ـ‌عروقی سالم‌تری برخوردارند و خطر ابتلا به بیماری‌های قلبی در آنها کمتر است.

کارشناسان حوزه سلامت پیشگیرانه، VO₂ Max  را یکی از معتبرترین شاخص‌های پیش‌بینی‌کننده طول عمر می‌دانند. به گفته آنها، آمادگی قلبی‌ـ‌تنفسی در برخی موارد حتی می‌تواند بهتر از عواملی مانند وزن بدن، شاخص توده بدنی یا مقاومت به انسولین، خطر مرگ زودرس را پیش‌بینی کند.

در سال‌های اخیر توجه پژوهشگران بیش از پیش به این موضوع جلب شده است که چرا برخی افراد در سنین بالا همچنان از سلامت جسمی و استقلال عملکردی برخوردارند، در حالی که برخی دیگر زودتر با محدودیت‌های جسمی مواجه می‌شوند. نتایج تحقیقات نشان می‌دهد سطح بالاتر VO₂ Max یکی از عوامل کلیدی در این تفاوت است.

تاثیر بر سلامت روان و عملکرد مغز

فواید این شاخص تنها به سلامت جسمی محدود نمی‌شود. پژوهش‌های جدید نشان می‌دهند افرادی که از آمادگی هوازی بالاتری برخوردارند، کمتر در معرض اضطراب، افسردگی و افت عملکرد شناختی قرار می‌گیرند.

مطالعه‌ای که در سال ۲۰۲۶ منتشر شد نشان داد افرادی با آمادگی هوازی پایین‌تر از حد متوسط، نسبت به افراد دارای آمادگی بهتر، خطر بیشتری برای افزایش اضطراب دارند.

متخصصان روان‌پزشکی معتقدند افزایش VO₂ Max باعث بهبود جریان خون مغز، افزایش انعطاف‌پذیری عصبی و تقویت توانایی مغز در سازگاری با شرایط استرس‌زا می‌شود. همچنین این شاخص با حافظه بهتر، تمرکز بیشتر، سرعت پردازش ذهنی بالاتر و کاهش احساس خستگی ذهنی ارتباط دارد.

چرا کمتر درباره آن صحبت می‌شود؟

با وجود اهمیت بالای VO₂ Max، بسیاری از افراد با این شاخص آشنا نیستند. یکی از دلایل این موضوع دشوار بودن اندازه‌گیری دقیق آن است.

روش استاندارد اندازه‌گیری VO₂ Max معمولا در آزمایشگاه‌های تخصصی و با استفاده از تردمیل یا دوچرخه ثابت همراه با تجهیزات سنجش تنفس انجام می‌شود. با این حال امروزه برخی ساعت‌های هوشمند و ابزارهای دیجیتال می‌توانند تخمین نسبتا دقیقی از این شاخص ارائه دهند.

چگونه VO₂ Max را بهبود دهیم؟

خبر خوب این است که افزایش VO₂ Max برای اکثر افراد امکان‌پذیر است. متخصصان توصیه می‌کنند فعالیت‌های هوازی منظم مانند پیاده‌روی تند، دویدن، دوچرخه‌سواری و شنا در برنامه روزانه گنجانده شود.

تمرینات تناوبی با شدت بالا (HIIT) نیز از مؤثرترین روش‌ها برای بهبود این شاخص محسوب می‌شوند. در این نوع تمرینات، دوره‌های کوتاه فعالیت شدید با دوره‌های استراحت یا فعالیت سبک ترکیب می‌شوند.

کارشناسان تاکید می‌کنند هدف اصلی نباید رسیدن به یک عدد خاص باشد، بلکه حفظ روند پیشرفت و جلوگیری از کاهش آمادگی جسمانی با افزایش سن اهمیت بیشتری دارد.

شاخصی برای سنجش سلامت واقعی

در حالی که بسیاری از افراد سلامت خود را تنها بر اساس وزن یا ظاهر فیزیکی ارزیابی می‌کنند، متخصصان معتقدند VO₂ Max تصویر دقیق‌تری از وضعیت واقعی بدن ارائه می‌دهد.

دویچه وله فارسی را در اینستاگرام دنبال کنید

به گفته آنها، این شاخص یکی از قوی‌ترین ابزارهای موجود برای پیش‌بینی کیفیت زندگی در سال‌های آینده است؛ معیاری که می‌تواند نشان دهد بدن تا چه اندازه برای مقابله با بیماری‌ها، استرس‌ها و روند طبیعی افزایش سن آمادگی دارد.

به همین دلیل، بسیاری از متخصصان سلامت بر این باورند که VO₂ Max باید در کنار فشار خون، کلسترول و قند خون، به یکی از شاخص‌های مهم سلامت فردی تبدیل شود.