اتحادیه اروپا پس از سال‌ها کشمکش و مذاکرات طولانی، از امروز اجرای "سیستم مشترک پناهندگی اروپا" (GEAS) را آغاز کرد. هدف اصلی این اصلاحات جامع مقابله با مهاجرت‌های ثانویه (حرکت پناهجویان از کشورهای مرزی به سمت کشورهای مرکزی اروپا)، تسریع روند رسیدگی به درخواست‌های پناهندگی و اخراج سریع‌تر پناهجویانی است که شانس کمی برای دریافت قبولی دارند.

بر اساس بسته جدید مهاجرتی اتحادیه اروپا، پناهجویان باید بلافاصله پس از ورود به مرزهای خارجی اتحادیه اروپا مورد بررسی اولیه قرار گیرند تا وضعیت آن‌ها در همان مراحل ابتدایی مشخص شود.

در چارچوب این اصلاحات، هویت و اثر انگشت تمامی متقاضیان ظرف حداکثر هفت روز در پایگاه داده مرکزی اروپا (یوروداک) ثبت خواهد شد تا از درخواست‌های تکراری و حرکت‌های غیرقانونی درون اتحادیه جلوگیری شود.

متقاضیانی که از کشورهای با نرخ پذیرش پایین می‌آیند، در مراکز ویژه نزدیک مرزها نگه داشته می‌شوند و فرآیند بررسی پرونده آن‌ها حداکثر ظرف ۱۲ هفته انجام خواهد شد. در صورت رد درخواست پناهندگی، افراد از همان مراکز به کشورهای مبدأ یا کشورهای ثالث بازگردانده می‌شوند.

برای کاهش فشار بر کشورهای مرزی مانند ایتالیا و یونان، مکانیسم همبستگی در نظر گرفته شده تا سایر کشورهای عضو اتحادیه اروپا یا بخشی از پناهجویان را بپذیرند یا در ازای آن، کمک‌های مالی و تجهیزاتی به این کشورها ارائه دهند.

وضعیت آلمان؛ معافیت مالی و رویه‌های فرودگاهی

آلمان به عنوان کشوری در قلب اروپا مرز خارجی با کشورهای غیر عضو ندارد. با این حال رویه‌های جدید مرزی در فرودگاه‌های بین‌المللی این کشور از جمله مونیخ، فرانکفورت و برلین به اجرا درخواهد آمد.

طبق توافقات صورت‌گرفته آلمان در سال جاری نیازی به پرداخت جریمه مالی به صندوق همبستگی ندارد.

دلیل این امر آن است که دولت فدرال پیش از این مسئولیت رسیدگی به پرونده پناهجویان پرشماری را بر عهده گرفته است که طبق قانون، کشورهای دیگرِ اتحادیه اروپا مسئول آن‌ها بوده‌اند. فرانسه نیز وضعیت مشابهی دارد.

انتقاد شدید نهادهای حقوق بشری

اجرای این قوانین با نگرانی‌های جدی همراه است. سازمان‌های مدافع حقوق بشر هشدار می‌دهند که ایجاد مراکز بسته در مرزهای خارجی عملاً به معنای حبس پناهجویان است.

"مؤسسه حقوق بشر آلمان" (DIMR) که به همراه یک نهاد ملی دیگر وظیفه نظارت بر اجرای این قوانین در آلمان را بر عهده دارد، تاکید کرده است که محدود کردن آزادی پناهجویان باید به حداقل ممکن برسد.

این نهاد هشدار داده است که نگهداری کودکان در مراکز شبه‌زندانِ مرزی، تحت هر شرایطی نقض آشکار حقوق کودک به شمار می‌رود.

تعلل در اجرا و چالش‌های پیش‌رو

کمیسیون اروپا تأیید کرده است که با وجود فرصت دو ساله، بسیاری از کشورهای عضو هنوز برای اجرای کامل این پیمان آماده نیستند.

کشوری مانند مجارستان اجرای این قوانین را کاملاً نادیده گرفته و در اسپانیا و اتریش نیز روند آماده‌سازی پایگاه‌های داده‌ها و زیرساخت‌های مرزی با کندی پیش می‌رود.

کارشناسان هشدار می‌دهند که کمبود ظرفیت و پرسنل در مرزها می‌تواند به سرعت به هرج‌ومرج، بازداشت‌های طولانی‌مدت و غیرقانونی و در نهایت اعمال کنترل‌های مرزی داخلی در منطقه شنگن منجر شود.

سیستم مشترک پناهندگی اروپا (GEAS) تلاشی برای جایگزینی "پیمان دوبلین" است. سیستم دوبلین که مسئولیت را صرفاً بر دوش اولین کشور ورودی می‌گذاشت، در جریان بحران پناهجویی سال‌های ۲۰۱۵ و ۲۰۱۶ عملاً فروپاشید و منجر به بروز اختلافات عمیق دیپلماتیک میان کشورهای اروپایی بر سر نحوه توزیع پناهجویان شد.