روسیه و اوکراین به استفاده از پهپادها در جنگ متکی هستند: از هواپیماهای کوچک گرفته تا پهپادهای رزمی با فناوری پیشرفته. این روند را میتوان در کشورهای در حال توسعه و لیست طویل سفارشات صنایع نظامی نیز شاهد بود.
سازنده پهپاد بیراکتار ترکیه خواستار همکاری بیشتر با آلمان استعکس: Ahmed Deeb/dpa/picture alliance
تبلیغات
اولکساندر یک سرباز اوکراینی است و تا چندی پیش در جبهه حضور داشته است. حال او یک جویاستیک ضبط دادهها در دست دارد و بر روی چمنزار یک فضای باز در حال یادگیری چگونگی پرواز پهپاد در منطقه نبرد است.
بر اساس گزارش نوربرت هان، خبرنگار شبکه اول تلویزیون آلمان از کییف، اولکساندر میگوید: «این آموزش در مورد شناسایی مواضع دشمن و تهیه مختصات توپخانه آنها است. در گذشته ضربهها را با دوربینهای دوچشمی مشاهده و اصلاح میکردند. اکنون جنگ مدرن شده است. بدون پهپاد دیگر شدنی نیست.»
دهها آموزشکده هواپیماهای بدون سرنشین
از ماه آوریل سال جاری بدین سو هزاران خلبان پهپاد در یک آموزشکده پهپادها در نزدیکی کییف و ۱۶ آموزشکده دیگر در سراسر کشور آموزش دیدهاند. نام این آموزشکدهها از طرح برنامهای گرفته شده که ولودیمیر زلنسکی کوتاه پس از تهاجم روسیه راهاندازی کرد: "ارتش پهپادها".
پهپادها از جبهه متخاصم جاسوسی میکنند، به واحدهای نظامی خودی در مورد کمینگاهها هشدار میدهند، به واحدهای توپخانه کمک میکنند و مواد انفجاری که اغلب به طور دستی در پهپادها قرار گرفتهاند، سنگرهای دشمن را هدف قرار میدهند.
گوستاو گرسل، کارشناس نظامی، میگوید: «افرادی که در سنگرها نشستهاند نمیتوانند یک رویه روتین و ثابت در پیش گیرند، زیرا همیشه ترس از ضربه خوردن با حملات پهپادی را دارند. این امر به تدریج روحیه نیروهایی را که در آنجا مستقر شدهاند را تضعیف میکند.»
یک پهپاد جنگی ساخت ایران که به روسیه تحویل داده شده استعکس: Efrem Lukatsky/AP/picture alliance
روند تولید داخلی در جریان است
با این حال، اوکراین مدتهاست که تنها به هواپیماهای کوچک موجود در قفسههای فروشگاههای بزرگ وابسته نیست، که بسیاری از آنها اکنون از طریق سرمایهگذاری جمعی اهدا یا خریداری میشوند. آنها در مرحله آغازین جنگ توانستند از پهپاد جنگی ترکیه بایراکتار TB2استفاده کنند.
حال قرار است در جنوب کییف یک مرکز تولید جداگانه برای ساخت و نگهداری هواپیماهای بدون سرنشین بایراکتار ایجاد شود که میتواند محموله ۱۵۰ کیلوگرمی سلاح را حمل کند و به مجموعهای از افزارهای مختلف مجهز شود. فروش پهپاد به بیش از دوازده کشور به این کالای نظامی ترکیه رونق بخشید و در سال ۲۰۲۰ به یک سلاح مهم در جریان جنگ بین آذربایجان و ارمنستان تبدیل شد.
روسیه از ایران خرید میکند
طبیعی است که روسیه نیز در مسابقه پهپادها شرکت دارد، امادچار کمبود شده و در روند تولید عقب افتاده است. از این رو مسکو اکنون در حال خرید انبوهی از پهپادها از ایران است و مهمتر از همه پهپادهای "انتحاری" سری شاهد است که کلاهک نسبتاً کوچکی دارند و به اهدافی که در آن برنامهریزی شده حمله میکنند. اخیرا ارتش روسیه از این پهپادها برای حملات گسترده به زیرساختها و شهرهای اوکراین استفاده کرده است.
واشنگتن پست با استناد به دادههای سازمانهای اطلاعاتی مینویسد، روسیه اکنون میخواهد خود یک مرکز تولید پهپادهای شاهد را راهاندازی کند و توافقنامهای میان مسکو و تهران منعقد شده است.
اسرائیل یکی از کشورهای پیشگام این نوع از سلاح است که ظاهراً اولین بار در سال ۱۹۸۰ شکل اولیه آن را ساخته است. اسرائیل و ایالات متحده به طور فزاینده بر پهپادهایی تکیه میکنند که میتوانند به صورت دستهجمعی پرتاب شوند؛ پهپادهایی که در کولهپشتی جای میگیرند. برخی به طور مستقل هدف خود را پیدا میکنند و برخی دیگر از دور هدایت میشوند.
هدایت ساده به منزله یک برتری
طیف بزرگی از انواع پهپادها را میتوان در جنگ بین اوکراین و روسیه شاهد بود. ایهور نیکولایف، رئیس آموزشکده "ارتش پهپادها" در کییف میگوید: «بسیاری از پهپادها به آسانی قابل هدایت هستند و در آینده هر چه بیشتر مستقل از انسان عمل میکنند. واضح است که آنها در جنگهای آینده نقشی تعیینکننده خواهند داشت.»
در حال حاضر پهپادها نقش مهمی در تجارت شرکتهای تسلیحاتی ایفا میکنند. طبق پیشبینیهای محققان بازار، فروش پهپادهای نظامی در سراسر جهان میتواند تا پایان دهه جاری میلادی سه برابر شود و به حدود ۳۰ میلیارد دلار برسد.
پهپاد جنگی "نیزه" ساخت کلی ایرواسپیسعکس: Kelley Aerospace
جهانیشدن تولیدکنندگان و تامینکنندگان قطعات
جنگ داخلی ویرانگر در اتیوپی، واقع در شرق آفریقا، نمونه خوبی است که نشان میدهد تا چه اندازه پهپادها در مقایسه با جتهای جنگنده ارزان هستند و اکنون در کشورهای فقیرتر گسترش مییابند، اینکه کشورهای تامینکننده قطعات جدید چگونه تجارت خود را گسترش میدهند و تولیدکنندگان و تامینکنندگان چگونه در حال جهانی شدن هستند: پهپاد بیرقدار TB2 ترکیه به دولت اتیوپی کمک کرد تا مانع از پیشروی نیروهای شورشی از شمال به سوی پایتخت شوند و همچنین به اهداف غیرنظامی طرف متخاصم شلیک کنند.
سپس غرب متوجه شد که پهپادهای ترکیه حاوی قطعات مهم کانادایی و اتریشی هستند. در پی آن این دو کشور صادرات قطعات را ممنوع کردند زیرا غرب دیگر نمیخواست بیش از این مورد ظن قرار گیرد که حمام خون را امکانپذیر کرده است.
با این حال ارتش اتیوپی همچنان به استفاده از پهپادهای رزمی، احتمالاً با طراحی چینی و ایرانی، ادامه میدهد. طی روزهای اخیر شهرهای منطقه غربی اورومیا، جایی که گروه شورشی "ارتش آزادیبخش اورومو" در حال نبرد با دولت است، گلوله باران شده است.
شورشیان اتیوپی قادر به مقابله با خطر هوایی علیه اهداف غیرنظامی نیستند و به همین دلیل هفته گذشته با شیوه خاص خود به خشونت هوایی با فناوری پیشرفته دولت، واکنشی وحشیانه نشان دادند و اعلام کردند که آنها در آدیس آبهبا دو خلبان هواپیمای بدون سرنشین جنگی را در هتل خود کشتهاند.
با مهمترین پهپادهای جهان آشنا شوید
تا سال ۲۰۰۷ میلادی تنها آمریکا بود که به "پرنده هدایتپذیر از دور" یا به اختصار "پَهپاد" نظامی سنگین مسلح بود. حالا بیش از ۳۰ کشور از این تکنولوژی استفاده میکنند. نگاهی به دنیای پهپادها در این گزارش تصویری:
عکس: AP Photo/picture alliance
پهپادها را میتوان در کنار ماموریت تعریف شده "شناسایی" یا "عملیاتی" با وزن، ارتفاع، برد و زمان پروازی هم تقسیمبندی کرد. بدین ترتیب پهپادهای تا ۲۰ کیلو گرم وزن جزو رده سبک، ۲۰ تا ۱۵۰ کیلو جزو رده نیمه سنگین و ۱۵۰ تا ۶۰۰ کیلو جزو رده سنگین و بالای ۶۰۰ کیلو وزن جزو رده فوق سنگین محسوب میشوند.
عکس: Liz Wolter/US Navy/picture alliance
Northrop Grumman X-47
از سری "B" این پهپاد رادار گریز در سال ۲۰۱۱ رونمایی شد و در اختیار نیروی دریایی آمریکا قرار گرفت. این پهپاد بیش از ۱۱ متر طول، با بالهای باز نزدیک به ۱۹ متر عرض و بیش از سه متر ارتفاع دارد. این پهپاد تا ارتفاع ۱۲ هزار و ۱۹۲ متری و شعاع ۲ هزار و ۷۷۰ کیلومتر پرواز میکند، میتواند در آسمان بصورت خودکار سوختگیری کند و قابلیت حمل ۲ هزار ۴۵ کیلوگرم سلاح را دارد.
عکس: AP Photo/picture alliance
CH-5
سری پنجم پهپادهای چینی چیزی کمتر از رقیب آمریکایی " MQ-9-Reaper" ندارند. این پهپاد ۶ هزار و ۵۰۰ کیلومتر برد دارد، میتواند ۶۰ ساعت در آسمان بماند و مسلح به ۲۴ راکت است و تا یک هزار کیلوگرم میتواند مهمات حمل کند. تولید سری دیگری از این پهپادها با توانایی ماندن ۱۲۰ ساعت در آسمان و افزایش برد آن به ۱۰ هزار کیلومتر در برنامه قرار دارد.
عکس: Shan He/dpa/picture alliance
General Atomics MQ-1
این پهپاد که پیشتر با نام "RQ1" شناخته میشد از سال ۱۹۹۵ تا سال ۲۰۱۸ مهمترین پهپاد شناسایی و بعدا عملیاتی ارتش آمریکا بود. در کشورهای افغانستان، پاکستان، بوسنی، لیبی، یمن و سوریه از آن صدها بار برای حملات نظامی هدفمند استفاده شده است. ۳۶۰ فروند از این پهپاد به نیروی هوایی آمریکا تحویل داده شد که آخرین آن در سال ۲۰۱۱ بود.
عکس: picture-alliance/dpa/T. Lopez
General Atomics MQ-9
از این پهپاد برای حمله به کاروان قاسم سلیمانی در عراق استفاده شد. " MQ-9" از سال ۲۰۰۷ به خدمت ارتش آمریکا درآمد و سری "بی" آن در روز ۲۰ مارس سال ۲۰۲۰ آزمایش شد. این پهپاد میتواند تا ۲۷ ساعت در آسمان بماند و توانایی حمل ۱۳۶۱ کیلو مهمات دارد. تا سال ۲۰۱۹ به نیروی هوایی آمریکا ۲۶۹ فروند تحویل داده شده است.
عکس: Reuters/J. Smith
RQ-4 Global Hawk
کمپانی "نورثروپ گرومن" سازنده سری پهبادهای "RQ" است. این پهپاد "شناسایی" است که ۴۶ فروند آن در اختیار نیروی هوایی و دریایی آمریکا قرار گرفته است. این پهپاد میتواند تا ۴۰ ساعت در ارتفاع ۲۰ کیلومتری پرواز و اطلاعات جمهآوری و مخابره کند.
عکس: Imago/US Air Force
Heron
پهپاد شناسایی هرون اسرائیلی در اختیار ارتشهای آلمان، هند، استرالیا، فرانسه، برزیل ترکیه، کانادا، آمریکا و ویتنام قرار گرفته است. از این پهپاد در عملیاتهایی با فاصله طولانی استفاده میشود، چرا که توانایی سی ساعت پرواز در ارتفاعی حدود ۱۰ کیلومتر را داراست.
عکس: Imago Images/StockTrek Images/O. Zidon
IAI Harop
صنایع هوا- فضای اسرائیل نیز با پهپاد انتحاری هاروپ در زمره پهپادهای مهم جهان جای گرفته است. هاروپ با یک هزار کیلومتر برد، ۶ ساعت پرواز و قابلیت حمل ۲۳ کیلو مواد منفجره را دارد و سامانههای ضد هوایی توانایی رهگیری و ردگیری آن را ندارند.
عکس: Getty Images/AFP/E. Piermont
Northrop Grumman MQ-8
یک بالگرد بدون سرنشین ساخت ایالات متحده آمریکا با قابلیت نشست و برخاست عمودی و توانائی اجرای عملیات از عرشه هر واحد شناور میباشد. سری "بی" این بالگرد به موشکهای ضد تانک و هوا به زمین مجهز شده است. تا کنون ۳۰ فروند از این هلیکوپترهای بدون سرنشین تحویل ارتش آمریکا شدهاند.
عکس: US Navy/picture alliance
Bayraktar TB2
ترکیه در سالهای اخیر به یک قدرت پهپادی تبدیل شده است. شرکت "سلجوق بایراکدار"، داماد رجب طیب اردوغان رئیس جمهوری ترکیه، سازنده این پهپادها است. از این پهپاد در مناطق کردنشین، شمال سوریه و جنگ لیبی استفاده شده و در منطقه ترکنشین جزیره قبرس نیز مستقر شدهاند. از سال ۲۰۱۷ نزدیک به یکصد فروند از این پهپاد در اختیار ارتش ترکیه قرار گرفته است.
عکس: Murat Cetinmuhurdar/Turkish Presidency/handout/picture alliance / AA
TAI Anka
صنایع هوا – فضای ترکیه همچنین سری پهپادهای "آنکا" را نیز ساخته است که بیش از ۲۶ ساعت در هوا میماند و قابلیت حمل ۲۰۰ کیلو مهمات را دارد و میتوان آن را از طریق ماهواره نیز کنترل کرد. این پهپاد دارای ۲۰۰ کیلومتر محدوده عملیاتی است.
عکس: TAI
شاهد ۱۲۹
ایران نیز به ساختن پهپادهای متعددی دست زده است که از ابابیل، پهپادهای سری مهاجر، شاهد، شاهد ۱۲۹، سریر اس ۱۲۰، فطرس، رعد ،شاهد ۱۲۳ و کمان ۱۲ میتوان نام برد. شاهد ۱۲۹ (عکس) از سال ۲۰۱۳ در خط تولید قرار گرفته، دارای ۲ هزار کیلومتر برد است و یک نمونه آن به چهار موشک ضد تانک سدید ۱ مجهز شده است.
عکس: Fars Agency
Lockheed Martin RQ-170
تازه در سال ۲۰۱۱ پس از سقوط یک فروند پهپاد شناسایی رادار گریز "آر کیو ۱۷۰" در خاک ایران، این پهپاد شهرت جهانی یافت. چند سال بعد جمهوری اسلامی ایران مدعی شد که موفق به مهندسی معکوس این پهپاد شده و ۵۰ دستگاه از آن را تولید کرده است.
عکس: dapd
S-70 Okhotnik-B
پس از فروپاشی اتحاد شوروی، روسیه در عرصه ساخت پهپاد از آمریکا عقب افتاد و تلاش اخیر این کشور با ارائه "سوخو ۷۰ اخوتونیک" شباهت زیادی به رقیب آمریکایی خود "RQ 170" دارد که چند سال پیش در خاک ایران سقوط کرد. این پهپاد میتواند ۲ تن مهمات حمل کند، سرعت آن یک هزار کیلومتر در ساعت و محدوده عملیات آن ۶ هزار کیلومتر است. از سال ۲۰۲۴ قرار است در اختیار ارتش روسیه قرار گیرد.
این پهپاد رادارگریز ساختِ کارخانهٔ داسو اویاسیون در کشور فرانسه است. این هواگرد برای نخستین بار در ۱ دسامبر ۲۰۱۲ میلادی مورد استفاده قرار گرفت و هدف آن تحقیقات بر روی تکنولوژی پهپادی است و قرار نیست مورد تولید سریالی قرار بگیرد.