دعوت از نیروی کار خارجی به آلمان کم سابقه نیست. بخصوص بعد از جنگ جهانی دوم و زمانی که این کشور بازسازی زیرساخت شاخه‌های مختلف فنی و صنعتی را آنهم با سرعت هر چه بیشتر آغاز کرد، گروه وسیعی از کارگران خارجی به آلمان دعوت شدند. از کارگر ساده ساختمانی گرفته تا نیروی فنی آموزش دیده و مهندس و متخصص و جراح و ... . اما استخدام معلم خارجی! آنهم برای تدریس به دانش‌آموزانی که زبان مادری‌شان آلمانی است؟

اسوتلانا آرتیوش معلم ۳۶ ساله روسی می‌گوید: «‎اصطلاحات و فرمول‌های ریاضی همانی است که در زبان روسی است، بچه‌ها هم که همه جای دنیا مثل هم هستند. من که تفاوت محسوسی نمی‌بینم».

البته این خانم معلم روسی که از هفت سال پیش به امید زندگی بهتر همراه خانواده‌اش به آلمان مهاجرت کرده به زبان آلمانی مسلط است. اسوتلانا آرتیوش علاوه بر اینکه هفت سال گذشته را در آلمان سپری کرده زبان آلمانی را در دورانی که خود دانش‌آموز بوده‎، یادگرفته است.

در بسیاری از کشورهای اروپایی شرقی زبان آلمانی، حکم زبان دوم را دارد و در مدراس تدریس می‌شود. این مسئله عامل مهمی است که تا حدی روشن می‌کند، به چه دلیل وزارت آموزش آلمان، در پی جذب معلمانی از کشورهای اروپایی شرقی است.

دوره‌ی ویژه برای آموزش تکمیلی معلمان خارجی

بنیاد اوتو بنک (Otto-Benecke-Stiftung) با همکاری وزارت آموزش آلمان، از سه سال پیش دوره‌‌های آموزشی ویژه‌ای برای خارجی‌های علاقمند به تدریس در مدارس آلمان، برگزار می‌کند. مدیر این پروژه یوتا اشنیپرینگ در این زمینه چنین توضیح می‌دهد: «در آلمان ما با مشکل جدی کمبود معلم مواجه هستیم. وزارت آموزش ۲۰ تا ۴۰ هزار معلم در رشته‌های مختلف کم دارد. به همین جهت خارجی‌هایی که در کشور خودشان تحصیل کرده و تجربه‌‌ی تدریس دارند، در دوره‌ی یک ساله‌ی ما شرکت می‌کنند و پس از امتحان نهایی وارد بازار کار می‌شوند».

امتحان نهایی شامل دو بخش کتبی و شفاهی است. سوالات امتحانی با توجه به زمینه‌ی تدریس معلم تنظیم می‌شوند. مثلأ در بخش امتحان شفاهی از معلم سوال می‌شود فلان مطلب را چگونه می‌خواهد برای دانش‌آموزان توضیح ‌دهد.

منتور بویی‌یوپی اهل کوزوو است. وی که در کوزوو ریاضی و فیزیک تدریس می‌کرده پس از مهاجرت به آلمان در شاخه‌های مختلف کار کرده است. آقای بویوپی ۴۴ ساله امیدوار است، بعد از گذراندن دوره‌ی کارآموزی در مدرسه‌ای استخدام شود.

وی می‌گوید: «من جاهای مختلفی کار کردم، سر ساختمان، در آزمایشگاه شیمی، مدتی هم در کارخانه زیمنس مشغول بودم. همه تجربیات این چند سال را هم مفید می‌دانم و می‌توانم در مدرسه هم از آنها استفاده کنم».

خانم یوتا اشنیپرینگ اشاره می‌کند که «نزدیک به ۷۰ درصد از کارآموزان دوره‌ی ما‌ در امتحان نهایی، که البته امتحان سختی است، پذیرفته می‌شوند». و با خوشبینی می‌گوید: «هر کس که امتحان را با موفقیت پشت سر بگذارد، می‌تواند به عنوان معلم رسمی استخدام وزارت آموزش شود.»

نظام آموزشی در مدارس آلمان

نظام آموزشی مدارس آلمان تنها دو دوره دارد و از سه سال پیش به جای ۱۳ سال، ۱۲ ساله است. دانش‌آموزان بعد از گذراندن دوره‌ی چهارساله ابتدایی، بر اساس سطح کارنامه‌ی تحصیلی‌شان وارد مرحله‌ی دوم می‌شود.

در این مرحله سه مدل آموزشی با توجه به توانایی و استعداد دانش‌آموز برنامه‌ریزی شده‌اند: دوره عمومی که چهار سال طول می‌کشد و دانش آموز در نهایت مدرکی معادل مدرک درجه دو سازمان تربیتی، علمی و فرهنگی سازمان ملل (یونسکو) دریافت می‌کند. این مدرک برای ادامه تحصیل در مدارج علمی بالاتر کافی نیست. دانش‌آموزانی که دوره‌ی عمومی را طی می‌کنند، اغلب پس از گذراندن یک دوره‌ی کارآموزی وارد بازار کار می‌شوند.

مدل دوم که رآل نامیده می‌شود ۱۰ ساله است و در مدارس کشورهای آلمانی‌زبان مانند آلمان، سوییس، اتریش و لیشتن‌‌اشتاین رایج است. دانش‌آموز پس از پایان این دوره‌، ‌شانس بیشتری برای پذیرش در دوره‌های کارآموزی حرفه‌ای دارد و اگر نمرات تحصیلی او کافی باشند، می‌تواند وارد مدل آموزشی سوم شود.

مدل آموزشی سوم را که از سه سال پیش به جای ۱۳ سال، ۱۲ سال شده، می‌توان مشابه دوره‌ی دبیرستانی دانست. دانش‌آموز پس از تکمیل این دوره مدرک تحصیلی درجه‌ی یک دریافت می‌کند و می‌تواند به طور مستقیم برای طی کردن مدارج بالاتر تحصیلی وارد دانشگاه ‌شود. پذیرش در رشته‌های تحصیلی مختلف در دانشگاه بستگی به نمرات دروس مرتبط با آن رشته در کارنامه دبیرستانی دانش‌آموز دارد.