جواد لاریجانی در واکنش به درخواست پخش دعای ربنا با صدای شجریان در ماه رمضان، این کار را خلاف موازین شرع عنوان کرد. مدیرعامل خانه موسیقی با انتقاد از لاریجانی نظر او را غیرکارشناسی میداند.
عکس: picture alliance/dpa/UPI Photo
تبلیغات
از سال ۵۸ و طی سه دهه دعای ربنا با صدای محمدرضا شجریان در ماه رمضان و پیش از اذان مغرب از تمام شبکههای رادیو و تلویزیون جمهوری اسلامی پخش میشد.
از سال ۸۹ و در پی حمایت شجریان از جنبش اعتراضی به نتایج اعلام شده انتخابات ریاست جمهوری سال ۸۸، پخش این دعا از شبکههای صدا و سیما ممنوع شد.
چند روز پیش از آغاز ماه رمضان، خبرگزاری دولتی ایرنا از ارسال نامهای توسط رضا صالحی امیری، وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی به رئیس سازمان صداوسیما خبر داد که در آن خواستار پخش ربنای شجریان در ماه رمضان امسال شده است.
تاکنون درباره پاسخ احتمالی عبدالعلی علی عسکری به نامهی وزیر ارشاد گزارشی منتشر نشده اما محمد جواد لاریجانی، دبیر ستاد حقوق بشر قوه قضائیه به عنوان عضو شورای نظارت صداوسیما در نامهی سرگشادهای به صالحی امیری پاسخ داد.
به گزارش پایگاه اطلاع رسانی ستاد حقوق بشر قوه قضائیه، لاریجانی هفتم خرداد در نامهای خطاب به وزیر ارشاد، به جای رئیس سازمان صداوسیما به درخواست او پاسخ منفی داد و پخش ربنا با صدای شجریان را دارای اشکال شرعی عنوان کرد.
مشکل سیاسی، ایراد شرعی
ربنای شجریان شامل چهار دعا از آیههای قرآن است که همه با واژهی ربنا آغاز میشوند. این دعا در دستگاه سهگانه خوانده شده و استاد آواز ایران در آن با مرکبخوانی سری به دستگاههای دیگر ردیف موسیقی سنتی نیز زده است.
محمد جواد لاریجانی ظاهرا با اشاره به جانبداری شجریان از معترضان سال ۸۸ و حمایت او از حسن روحانی که با حملههای تند اصولگرایان روبرو شده به وزیر ارشاد نوشته است: «از آنجا که موضوع دفاع از ایشان یک مناقشه سیاسی شده است، لذا در تلاوت مذکور توجه به آیت تحتالشعاع قرار میگیرد و این امر خلاف موازین شرعی تلاوت است.»
حمیدرضا نوربخش، مدیرعامل خانه موسیقی در واکنش به نامهی لاریجانی صلاحیت او را در این حوزه زیر سوال میبرد و میگوید این ایرادها به ظاهر بیشتر از زاویه علم قرائت بوده و "البته مشخص نیست ایشان اساسا چقدر با مسئله قرائت آشنایی دارند".
نوربخش به خبرگزاری ایلنا گفت: «آقای دکتر محمدجواد لاریجانی ظاهرا مثل دیگر مواردی که از ایشان سراغ داشتهایم و تمایلشان برای پاسخگویی به مسایل مختلف، در این مورد هم ظاهرا جسارتشان از بقیه بیشتر بوده که پاسخ به این مسئله را شخصا برعهده گرفتهاند.»
مدیرعامل خانه موسیقی با بیان این که خودش خواننده و قاری قرآن است میگوید سئوال این است که لاریجانی از کدام جایگاه کارشناسی درباره ربنای استاد شجریان صحبت میکند و آیا او استاد قرائت است یا کارشناس و مفسر قرآن؟
استاد آواز ایران ۷۵ ساله شد
نخستین روز مهر مصادف با تولد استاد آواز ایران است. چهره و صدای شناختهشدهای که در سالهای فعالیتش همواره صدای مردم بوده، از سیاست دوری جسته و البته مورد بیمهری برخی از دولتها قرار گرفته است. محمدرضا شجریان ۷۵ ساله شد.
عکس: musicema.ir
محمدرضا شجریان اول مهرماه ۱۳۱۹ در مشهد متولد شد. در سال ۱۳۳۱ برای نخستین بار صدایش از رادیو خراسان پخش میشود. پیگیری جدی کار آواز سبب میشود تا او در سال ۱۳۳۸ به اجرای آوازهایی بدون ساز و نیز خواندن قرآن برای رادیو خراسان بپردازد. یک سال پس از آن هم دیپلم دانشسرای عالی را میگیرد و به استخدام آموزش و پرورش درمیآید.
عکس: Facebook.com/ShajarianFans
شجریان در سال ۱۳۴۰ با فرخنده گل افشان در شهر قوچان ازدواج کرد. حاصل این ازدواج سه دختر و یک پسر است. راحله و افسانه، دو دختر بزرگ او در مشهد به دنیا آمدند. در اردیبهشت سال ۱۳۴۸ دختر سومش به نام مژگان و در سال ۱۳۵۴ همایون متولد شد. شجریان در سال ۱۳۷۱ اما از همسر نخستاش جدا شد.
عکس: ISNA
محمدرضا شجریان به دلیل نوع صدا و سبک خودویژه و تصنیفهای ملی میهنی که اجرا کرده نه تنها چهره محبوبی در میان ایرانیان، بلکه شهرتی جهانی دارد به طوری که وبگاه آسیاسوسایتی او را پرآوازهترین هنرمند موسیقی اصیل ایرانی و روزنامه ونکوورسان او را یکی از مهمترین هنرمندان موسیقی جهان توصیف کردهاست. رادیوی عمومی ملی (NPR) آمریکا هم در سال ۲۰۱۰ او را به عنوان یکی از ۵۰ صدای برتر جهان معرفی کرده بود.
عکس: picture alliance/dpa/UPI Photo
محمدرضا شجریان، رئیس کنونی شورای عالی خانه موسیقی ایران، بنیانگذار گروه شهناز و مبدع چند ساز موسیقی است. خوانندگان سرشناسی چون ایرج بسطامی، حسامالدین سراج و پسرش همایون شجریان از شاگردان معروف او هستند. (عکس: محمدرضا شجریان در مراسم درگذشت پرویز مشکاتیان) شجریان از دوستان قدیمی مشکاتیان در مراسم درگذشت او گفته بود: «پرویز مشکاتیان، دردانه موسیقی ایران بود.»
عکس: FARS
محمدرضا شجریان در دهه ۵۰ خورشیدی که به دوران طلایی موسیقی سنتی ایران مشهور است، فعالیت چشمگیری داشت. او همراه همنسلان خود همچون محمدرضا لطفی، حسین علیزاده و پرویز مشکلاتیان دوران تازهای را برای موسیقی سنتی ایران رقم زدند. اجرای این هنرمندان در جشن هنر شیراز در سال ۵۴ نوید دورانی تازه در موسیقی سنتی ایران را می داد.
عکس: Iran-culture.net
در فاصله سالهای دهه شصت، شجریان همکاری گستردهای را با پرویز مشکاتیان آغاز کرد. از میان این آثار، آلبوم بیداد به خاطر متأثر بودن محتویات آن از شرایط اجتماعی و سیاسی ایران در اوایل انقلاب بسیار مورد استقبال قرار گرفت. محمدرضا شجریان دراینباره گفته است: «این اثر بیانگر اعتراض ما به آن شرایط و پیگیری وعدههای عمل نشده توسط حکومت بود.»
عکس: Facebook.com/ShajarianFans
شجریان در ۱۳۵۷ همانند بسیاری از هنرمندان آن زمان همکاری خود را با سازمانهای دولتی مانند رادیو، به دلیل "پخش آهنگهای مبتذل و تشویق به فرهنگ کابارهای" ادامه نداد. البته سایر هنرمندان (گروههای شیدا و عارف) و هوشنگ ابتهاج، رئیس بخش موسیقی رادیو در آن زمان، نیز پس از واقعه ۱۷ شهریور از رادیو به نشانه اعتراض خارج شدند. پس از این رویداد محمدرضا لطفی کانون چاووش را با حمایت ابتهاج بنیانگذاری کرد.
عکس: Facebook.com/ShajarianFans
محمدرضا شجریان در سال ۱۳۸۱ دو آلبوم "بی تو بهسر نمیشود" و "فریاد" را منتشر کرد که با همکاری حسین علیزاده، کیهان کلهر و همایون شجریان اجرا شده بودند. این دو آلبوم نامزد جایزه گرمی نیز شدند. این گروه در زمستان سال ۱۳۸۲ نیز برای کمک به زلزلهزدگان بم در تهران کنسرتی برگزار کردند. شجریان درآمد حاصل از فروش دی وی دی این کنسرت را به پروژه باغ هنر بم که خودش آن را تأسیس کرده بود، اختصاص داد.
عکس: ISNA
پس از دهمین انتخابات ریاست جمهوری ایران، شجریان در نامهای به مدیر صدا و سیما خواست تا از پخش آثار او در صدا و سیما خودداری کند. نامهای که در آن زمان بسیار پرسروصدا بود. او در مصاحبهای مفصل با بیبیسی در مورد شرایط آنروزها گفته بود: «در شرایطی که مردم در بهت و حیرت هستند و به گفته آقای احمدینژاد، خس و خاشاک به حرکت درآمدهاند، صدای من در صدا و سیما جایی ندارد. صدای من صدای خس و خاشاک است.»
عکس: FARS
محمدرضا شجریان مبدع چند ساز جدید در موسیقی ایرانی است. او در اردیبهشت ۱۳۹۰ در نمایشگاهی در تهران این سازها را رسما به نمایش عمومی درآورد. برخی این سازها عبارتند از: صراحی، شهر آشوب، ساغر، کرشمه و سبو. از این سازها در کنسرتهای محمدرضا شجریان همراه گروه شهناز یا برادران پورناظری استفاده شده است.
عکس: ISNA
از استاد آواز ایران بارها تقدیر شده و جوایز بسیاری نیز به وی اهدا شده است. شجریان در سال ۱۳۷۸ موفق به دریافت جایزه پیکاسو و دیپلم افتخار از طرف سازمان یونسکو در پاریس شد. دانشگاه استنفورد در سال ۱۳۸۹ در مراسمی با نام "سومین سال بزرگداشت ادب و هنر پارسی" از وی تقدیر کرد. نشان شوالیه ملی لیاقت در سال ۱۳۹۳ در سفارت فرانسه در تهران به او اهدا شده است. (عکس: شجریان با استاد قنبریمهر در کارگاه سازسازی)
عکس: Facebook.com/ShajarianFans
حسین علیزاده از دوستان نزدیک شجریان چندی پیش در واکنش به وضعیت نابهسامان برگزاری کنسرتها و صدور مجوزها گفته بود: «هیچ مسئولی در اندازهای نیست که بخواهد برای کسانی مثل ما که نیم قرن در مملکت کار کرده مجوز بدهد. سی و سه پل نمیگوید اجازه بدهید من باشم، وقتی میگوییم شجریان، مثل این است که میگوییم عالی قاپو یا سی و سه پل.» (عکس: شجریان، سومین نفر ایستاده از چپ و علیزاده، دومین نفر نشسته از چپ)
عکس: Facebook.com/ShajarianFans
نام استاد آواز ایران در طول این سالها به دور از جبههگیریهای سیاسی اما همیشه در کنار مردم آورده شده است. شجریان بارها خود به این مسئله اشاره کرده، تنها برای مردم میخواند؛ اما از آنچه بر او رفته است گلایه هم دارد. چندی پیش در همایش بینالمللی حافظ گفته بود: «من در کشوری زندگی میکنم که چند سال است حق خواندن برای مردم خودم را ندارم.» (عکس: شجریان در مراسم تشییع علی هاشمی، هنرمند و پژوهشگر موسیقی)
عکس: Irna
استاد آواز ایران به تازگی در آستانه تولد ۷۵ سالگی خود به علت بیماری در یکی از بیمارستانهای تهران بستری بود. به دنبال انتشار این خبر بسیاری از چهرههای سرشناس حکومتی هم به عیادت او رفتند؛ اما روزنامه کیهان با انتشار مطلبی به انتقاد دوباره خود از شجریان دست زد. شجریان رکورد بالاترین تعداد آلبوم موسیقی در ایران را نیز در اختیار دارد.
عکس: Isna
عکس 141 | 14
نوربخش افزود: «یکی از بهترین قرائتها و اجراها در زمینه مناجاتخوانی همین اجرای ربنای استاد شجریان است. مناجاتخوانی با تلاوت قرآن تفاوت دارد. استاد شجریان نوارهایی در زمینه قرائت قرآن دارد که آقای دکتر لاریجانی میتوانند به این نوارها مراجعه کنند.»
شجریان پس از انتخابات مناقشهبرانگیز سال ۸۸ در نامهای به رئیس وقت سازمان صداوسیما، عزتالله ضرغامی خواستار توقف پخش آثارش از تمام واحدهای رادیو تلویزیون شده بود.
صدای خس و خاشاک
استاد نامدار و محبوب آواز ایران زمانی با کنایه به محمود احمدینژاد که معترضان را خس و خاشاک خوانده بود گفته بود صدای او صدای خس و خاشاک است و همیشه برای آنها خواهد ماند.
او در عین حال پخش ربنا و دیگر دعاهایی که خوانده را بلامانع عنوان کرده بود. با این همه صدا و سیمای جمهوری اسلامی پخش این آثار را نیز ممنوع اعلام کرد.
مدیرعامل خانه موسیقی ایرادهای لاریجانی به نحوه قرائت ربنا را ناموجه میداند و به خبرگزاری ایلنا میگوید: «دوستان بهتر است دنبال دلیل دیگری برای پخش نکردن ربنا باشند.»
در حالی که صداوسیما که رئیس آن منصوب رهبر جمهوری اسلامی علی خامنهای است همچنان از پخش ربنای شجریان امتناع میکند، این کار ۱۹ اردیبهشت امسال به عنوان یک اثر ملی به ثبت رسید.
زهرا احمدیپور، معاون رئیس جمهور و رئیس سازمان میراث فرهنگی، طی مراسمی لوح ثبت ملی ربنا را به همایون شجریان فرزند استاد آواز ایران که مدتی است به سرطان مبتلا شده اهدا کرد.