یک مقام مسئول ایرانی گلایه میکند که رفتار عراقیها با فعالان اقتصادی ایران بسیار تبعیضآمیز و غیرمنصفانه است. او میگوید ضعف دیپلماسی باعث شده که عراقیها پروژههای مهم خود را به پیمانکاران کشورهای دیگر واگذار کنند.
نیروگاهی در شهر کرکوک عراقعکس: niroopaidar
تبلیغات
شرکت صادرات تجهیزات و خدمات صنایع آب و برق (صانیر) یکی از زیر مجموعههای سازمان توسعه تجارت ایران است که در ارتباط به وزارت صنعت، معدن و تجارت به حمایت از پیمانکاران ایرانی در پروژههای برونمرزی در حوزههایی مانند برق، آب، فاضلاب، نفت و گاز، و ساختمان میپردازد.
بهمن صالحی، مدیرعامل صانیر روز شنبه، چهارم شهریور به خبرگزاری ایرنا گفت: «عراقیها آن طور که با تجار، بازرگانان و فعالان اقتصادی سایر کشورها از جمله آمریکا، چین، ترکیه، کره جنوبی و ... رفتار می کنند، با ایرانیها رفتار نمیکنند و در عوض بسیار طلبکارانه برخورد میکنند.»
صالحی عراق را "در حوزه نفوذ سیاسی ایران" خوانده و میگوید این کشور "بازاری مستعد" و شرایط بسیار خوبی دارد اما عراقیها پروژههای خود را به راحتی به شرکتهای غیر ایرانی واگذار میکنند. او علت این وضعیت را "ضعف دیپلماسی" عنوان کرد.
یکی از پروژههای مشترک ایران و عراق ساخت نیروگاه " دبیس" در شهر کرکوک بود. مهرماه سال پیش تروریستهای گروه "دولت اسلامی" (داعش سابق) در چند حمله انتحاری به این شهر دستکم ۲۲ نفر از جمله ۴ مهندس ایرانی همکار شرکت صانیر را به قتل رساندند.
بهمن صالحی با اشاره به این حادثه گفت: «در چنین شرایطی انتظار میرفت ایران حضور جدیتر همراه با حمایت سیاسی بیشتر در پروژههای این کشور داشته باشد، اما در نهایت عملیات اجرایی پروژه با ریسکی ناعادلانه آغاز شد.» او خاطر نشان کرد که با تداوم روند موجود، به نظر میرسد این شرکت و سایر شرکتهای ایرانی هر چقدر در بازار عراق سرمایهگذاری کنند، با زیان مواجه شوند.
به رغم حمایتهای گسترده مالی، تسلیحاتی و نظامی ایران از عراق، در ماههای گذشته گزارشهای فراوانی از رفتارهای تبعیضآمیز این کشور با بازرگانان ایرانی منتشر شده است. عراق چندی پیش ویزای تجاری برای ایرانیان را که قبلا ۶ ماهه صادر میشد لغو کرد و برای واردات کالاهای ایرانی تعرفههای گمرکی سنگین و بالاتری به نسبت دیگر کشورها اعمال کرده است.
تعرفه گمرکی بالا، مخصوص ایران
حمید حسینی، دبیرکل اتاق مشترک بازرگانی ایران و عراق به تازگی گفته است: «چنین تبعیض و برقراری تعرفههای گمرکی ۴۵ درصدی فقط برای کالاهای ایرانی اعمال میشود، اما رقبای تجاری کشورمان با چنین مشکل و محدودیتی مواجه نیستند؛ به عنوان نمونه کشور اردن با دور زدن منطقه از طریق دریا کالاهای خود را از دبی به این کشور صادر میکند، تعرفه ترجیحی ۳۰ درصدی میپردازد.»
عراق از پائیز سال پیش تعرفه گمرکی کالاهای ایرانی را تقریبا سه برابر افزایش داد و در حال حاضر ایرانیان مجبورند برای هر تن کالای صادراتی به این کشور به طور میانگین ۲۰ دلار گمرک بپردازند. این وضعیت صادرات برخی کالاها مانند سیمان که سهم مهمی در صادرات ایران به عراق را داشت در عمل غیراقتصادی و متوقف کرده است.
حسینی به ایرنا گفت: «در حالی که ایران از وزارت نیروی عراق ۵۰۰ میلیون دلار مطالبه دارد، اما شاهدیم این وزارتخانه حتی در مناقصههای خود از شرکتهای ایرانی دعوت بهکار نمیکند؛ باید مشخص شود به چه دلیلی این تبعیضها را برای ایرانیها قائل میشوند.»
دبیرکل اتاق مشترک بازرگانی ایران و عراق میگوید انتظار میرفت که به خاطر حمایتهای فراوان ایران در مبارزه با گروههای تروریستی در عراق، مقامهای این کشور در دوران "پساداعش" برای توسعه روابط دوجانبه همکاری بیشتری داشته باشند اما بغداد در کارها سنگاندازی میکند و به جای "حضور هر چه بیشتر ایرانیها در بازسازی این کشور شاهدیم که همایش بازسازی عراق در کویت برگزار میشود".
حمید حسینی حدود یک هفته پیش گزارشی از روند تحقق برنامه پنجساله ۱۳۸۹−۹۴ برای گسترش سطح مناسبات بازرگانی و اقتصادی میان ایران و عراق ارائه داد که مطابق آن جمهوری اسلامی به هیچ یک از اهداف تعیینشده در این برنامه دست نیافته است.
چشمانداز آینده عراق از فراز ویرانههای موصل
عراق با پیروزی بر "دولت اسلامی" در موصل گام بزرگی در مقابله با تروریسم در داخل و خارج از مرزهای خود برداشت. مشکلات فراوان اما همچنان پابرجا هستند که بازسازی ویرانههای موصل در مقایسه با آنها کوچک جلوه میکند.
عکس: picture-alliance/AP Photo/F. Dana
دولت عراق روز دوشنبه (۱۰ ژوئیه/ ۱۹ تیر) پیروزی بر ستیزهجویان "دولت اسلامی" (داعش) در موصل را رسما اعلام کرد. نخستوزیر این کشور همراه با سربازان عراقی در موصل پرچم عراق را به اهتزاز درآورد. حیدر عبادی یک روز پیش از آن به موصل رفته بود، اما ناگزیر شد اعلام رسمی پیروزی را به خاطر مقاومتهای پراکنده در کرانه غربی رود دجله به تعویق بیاندازد.
عکس: picture-alliance/dpa/Iraqi prime minister's press office
نیروهای عراقی حدود دو هفته پیش از این، همزمان با بازپسگیری مسجد نوری موصل "پایان خلافت داعش" را اعلام کرده بودند. مسجد نوری که حال ویرانهای بیش از آن بر جا نمانده (نمایی از محوطه مسجد)، اهمیتی نمادین داشت: ابوبکر بغدادی، سرکردهی گروه تروریستی "دولت اسلامی" در همین مسجد اعلام خلافت کرد.
عکس: picture-alliance/AA/H. Baban
نمایی دیگر از مسجد نوری؛ از گلدستهی خمیدهی مشهور این مسجد که مردم محلی به آن "الحدباء" (خمیده) میگویند، هم تنها تلی از خاک و آجر باقی مانده است.
عکس: picture-alliance/AP Photo/F. Dana
نبرد بر سر آزادسازی موصل نزدیک به ۹ ماه طول کشید. اوایل سال ۲۰۱۷ و در حالی که حدود سه ماه از حمله گستردهی نیروهای عراقی میگذشت، اعلام شد که تروریستهای "دولت اسلامی" از شرق این شهر تارانده شدهاند. نبرد موصل علاوه بر ویرانیهای گسترده، جان هزاران غیرنظامی را هم گرفت؛ صدها هزار نفر نیز آواره شدند.
عکس: Reuters/Alaa Al-Marjani
سازمان عفو بینالملل همزمان با اعلام شکست داعش در موصل در گزارشی مستند از سنگینترین جنایات علیه غیرنظامیان در عراق سخن گفته است. بر این اساس، جهادگرایان داعش در موصل صدها نفر را کشتهاند و از غیرنظامیان بهعنوان سپر انسانی استفاده کردهاند. نیروهای عراقی هم به نقض حقوق بشر در متهم شدهاند؛ از جمله اینکه در برخی مناطق پرجمعیت موصل از "سلاحهایی نادقیق" استفاده کردهاند. (تصویر: آوارگانی از موصل)
عکس: picture-alliance/dpa/A. DiCenzo
در کنار گزارش سازمان عفو بینالملل که روی دیگر سکهی پیروزی در موصل را به تصویر میکشد، فراخوان اتحادیه اروپا به "آشتی" هم نشانه وجود نگرانیهایی از احتمال تسویه حسابهای گروهی، فرقهای یا مذهبی است.
عکس: Reuters/A.Saad
نکته مسلم اما این است که ساکنان موصل، دومین شهر بزرگ عراق، تلاش خواهند کرد به زندگی عادی بازگردند، همانطور که ساکنان "حمام العلیل" (تصویر) تلاش کردند. حمام العلیل در جنوب موصل که بهخاطر "چشمههای شفابخش" مشهور است، مدتها در تصرف تروریستهای "دولت اسلامی" بود. این شهر در نوامبر ۲۰۱۶ – حدود یک ماه پس از آغاز عملیات آزادسازی موصل – آزاد شد.
عکس: Reuters/S. Salem
تلاش ساکنان موصل برای بازگشت به زندگی عادی، قطعهای است از پازلی بزرگتر: بازگشت عراق به زندگی عادی. عراق همچنان درگیر گروههای تروریستی، از جمله "دولت اسلامی" است. اختلاف اکثریت شیعه با اقلیت سنی که در تثبیت داعش در این کشور بیتأثیر نبود هنوز حل نشده. در سالهای اخیر مؤلفههای جدیدی از جمله شبهنظامیان شیعی به معادلات سیاسی این کشور اضافه شدهاند. استقلالخواهی کردها نیز هست.
عکس: Getty Images/A. Al-Rubaye
سرنوشت "دولت اسلامی" هم به نوعی با سرنوشت کانونهای بحران در منطقه از جمله عراق و سوریه گره خورده است. از مدتها پیش گفته میشد که رهبر این گروه تروریستی از موصل خارج شده و در منطقهای در نزدیکی مرز سوریه و عراق پنهان شده است. روسیه چندی پیش اعلام کرد که نشستی با شرکت سران داعش را بمباران کرده و مشغول بررسی احتمال مرگ ابوبکر بغدادی در این حمله است.
عکس: picture alliance/AP Photo
تا کنون نه مسکو توانسته این احتمال را ثابت کند، نه نیروهای بومی و نه کشورهای غربی حاضر در ائتلاف ضد داعش. از طرفی مدرکی مستدل از زندهبودن سرکرده "دولت اسلامی" هم در دست نیست. آخرین مدرکی که زندهبودن ابوبکر بغدادی را "ثابت میکند"، پیامی شنیداری منتسب به او مربوط به ماههای پایانی سال ۲۰۱۶ است.
عکس: NDR
با فرض برقراری تعادل سیاسی و غلبه بر جنگ قدرت و بیاثر کردن گروههای تروریستی، بازسازی ویرانیهای گستردهی عراق که خرابههای موصل نمونهای کوچک از آن است، به سرمایهگذاری سنگین و شکیبایی نیاز دارد. فساد اداری را هم که مانعی سترگ در این مسیر است، نباید از نظر دور داشت.