«برنامه توسعه روابط اقتصادی با عراق ناموفق بوده است»
۱۳۹۶ مرداد ۲۳, دوشنبه
ایران به اهداف پیشبینی شده برای توسعه مناسبات اقتصادی خود با عراق دست نیافته است. این ارزیابی حمید حسینی، دبیرکل اتاق مشترک بازرگانی ایران و عراق از برنامه پنجساله گسترش روابط اقتصادی دو کشور است.
عکس: Irna
تبلیغات
خبرگزاری رسمی ایران، ایرنا، روز ۲۳ مرداد (۱۴ اوت) به نقل از حمید حسینی، دبیرکل اتاق مشترک بازرگانی ایران و عراق، گزارشی پیرامون مناسبات اقتصادی دو کشور منتشر کرده است.
موضوع گزارش، ارزیابی اهداف پیشبینی شده در برنامه پنجساله ۱۳۸۹−۹۴ برای گسترش سطح مناسبات بازرگانی و اقتصادی با عراق است. بر اساس این گزارش و مستند به سخنان دبیرکل اتاق مشترک بازرگانی ایران و عراق، جمهوری اسلامی به هیچ یک از اهداف تعیین شده دست نیافته است.
جایگاه عراق برای اقتصاد ایران
حمید حسینی عراق را «بزرگترین و مهمترین بازار ایران و بهترین فرصت تجاری برای کشور» ارزیابی کرد و گفت: «تحولات عراق برای ایران هم فرصت است و هم تهدید، اما باید آسیبشناسی کنیم که چرا در تحقق برنامههای اقتصادی خود در این کشور موفق نبودیم.»
دبیرکل اتاق مشترک بازرگانی ایران و عراق اهداف پیشبینی شده در برنامه پنجساله یاد شده را شامل چند محور دانست که مهمترین آنها عبارتند از: انعقاد قرارداد تعرفه تجاری، لغو ویزا، تشکیل کنسرسیوم مشترک در عرصههای بیمه، حمل و نقل و امور بانکی. بنا بر اظهارات او هیچ یک از این اهداف در پایان برنامه پنجساله عملی نشدهاند.
حسینی گفت: «در حالی که ایرانیها و عراقیها سوابق تاریخی و علائق مشترکی دارند، اما عراقیها بهتدریج در حال فراموش کردن آن هستند و از اینکه در ادامه نیز مورد حمایت قرار نگرفته، بلکه مورد تبعیض قرار بگیریم، دل نگرانیم.»
تبعیض منفی علیه ایران
بنا بر اظهارات دبیرکل اتاق مشترک بازرگانی ایران و عراق، تعرفههای گمرکی ۴۵ درصدی صرفا برای کالاهای ایرانی اعمال میشود و "رقبای تجاری" ایران با چنین مشکلات و محدودیتهایی روبهرو نیستند. حسینی گفت: «به عنوان نمونه کشور اردن که مرز مشترک با عراق ندارد و با دور زدن منطقه از طریق دریا کالاهای خود را از دبی به این کشور صادر میکند، تعرفه ترجیحی ۳۰ درصدی میپردازد.»
ابعاد حضور "واقعی" ایران در عراق • گفتوگو با فرزانه روستایی
This browser does not support the audio element.
بر اساس گزارش ایرنا، در سایه همین تبعیضها، صدور سیمان ایران به عراق قطع شده است. این در حالی است که ایران سالانه نزدیک به ۸ میلیون تن صادرات سیمان به عراق داشته است.
حسینی گفت جمهوری اسلامی پس از حمایتهای خود از مبارزه برای آزادسازی موصل انتظار داشته، سهم پررنگتری در امر بازسازی عراق کسب کند، حال آنکه "همایش بازسازی عراق" نه در ایران، بلکه در کویت برگزار میشود.
دبیرکل اتاق مشترک بازرگانی ایران و عراق گفت: «در حالی که ایران از وزارت نیروی عراق ۵۰۰ میلیون دلار مطالبه دارد، اما شاهدیم این وزارتخانه حتی در مناقصههای خود از شرکتهای ایران دعوت به کار نمیکند.»
حسینی ضمن انتقاد از کارشکنی دولت عراق در مناسبات بازرگانی دو کشور، خواستار مشخص شدن دلیل تبعیضهایی شد که صرفا به زیان شرکتهای ایرانی اعمال میشوند.
چشمانداز آینده عراق از فراز ویرانههای موصل
عراق با پیروزی بر "دولت اسلامی" در موصل گام بزرگی در مقابله با تروریسم در داخل و خارج از مرزهای خود برداشت. مشکلات فراوان اما همچنان پابرجا هستند که بازسازی ویرانههای موصل در مقایسه با آنها کوچک جلوه میکند.
عکس: picture-alliance/AP Photo/F. Dana
دولت عراق روز دوشنبه (۱۰ ژوئیه/ ۱۹ تیر) پیروزی بر ستیزهجویان "دولت اسلامی" (داعش) در موصل را رسما اعلام کرد. نخستوزیر این کشور همراه با سربازان عراقی در موصل پرچم عراق را به اهتزاز درآورد. حیدر عبادی یک روز پیش از آن به موصل رفته بود، اما ناگزیر شد اعلام رسمی پیروزی را به خاطر مقاومتهای پراکنده در کرانه غربی رود دجله به تعویق بیاندازد.
عکس: picture-alliance/dpa/Iraqi prime minister's press office
نیروهای عراقی حدود دو هفته پیش از این، همزمان با بازپسگیری مسجد نوری موصل "پایان خلافت داعش" را اعلام کرده بودند. مسجد نوری که حال ویرانهای بیش از آن بر جا نمانده (نمایی از محوطه مسجد)، اهمیتی نمادین داشت: ابوبکر بغدادی، سرکردهی گروه تروریستی "دولت اسلامی" در همین مسجد اعلام خلافت کرد.
عکس: picture-alliance/AA/H. Baban
نمایی دیگر از مسجد نوری؛ از گلدستهی خمیدهی مشهور این مسجد که مردم محلی به آن "الحدباء" (خمیده) میگویند، هم تنها تلی از خاک و آجر باقی مانده است.
عکس: picture-alliance/AP Photo/F. Dana
نبرد بر سر آزادسازی موصل نزدیک به ۹ ماه طول کشید. اوایل سال ۲۰۱۷ و در حالی که حدود سه ماه از حمله گستردهی نیروهای عراقی میگذشت، اعلام شد که تروریستهای "دولت اسلامی" از شرق این شهر تارانده شدهاند. نبرد موصل علاوه بر ویرانیهای گسترده، جان هزاران غیرنظامی را هم گرفت؛ صدها هزار نفر نیز آواره شدند.
عکس: Reuters/Alaa Al-Marjani
سازمان عفو بینالملل همزمان با اعلام شکست داعش در موصل در گزارشی مستند از سنگینترین جنایات علیه غیرنظامیان در عراق سخن گفته است. بر این اساس، جهادگرایان داعش در موصل صدها نفر را کشتهاند و از غیرنظامیان بهعنوان سپر انسانی استفاده کردهاند. نیروهای عراقی هم به نقض حقوق بشر در متهم شدهاند؛ از جمله اینکه در برخی مناطق پرجمعیت موصل از "سلاحهایی نادقیق" استفاده کردهاند. (تصویر: آوارگانی از موصل)
عکس: picture-alliance/dpa/A. DiCenzo
در کنار گزارش سازمان عفو بینالملل که روی دیگر سکهی پیروزی در موصل را به تصویر میکشد، فراخوان اتحادیه اروپا به "آشتی" هم نشانه وجود نگرانیهایی از احتمال تسویه حسابهای گروهی، فرقهای یا مذهبی است.
عکس: Reuters/A.Saad
نکته مسلم اما این است که ساکنان موصل، دومین شهر بزرگ عراق، تلاش خواهند کرد به زندگی عادی بازگردند، همانطور که ساکنان "حمام العلیل" (تصویر) تلاش کردند. حمام العلیل در جنوب موصل که بهخاطر "چشمههای شفابخش" مشهور است، مدتها در تصرف تروریستهای "دولت اسلامی" بود. این شهر در نوامبر ۲۰۱۶ – حدود یک ماه پس از آغاز عملیات آزادسازی موصل – آزاد شد.
عکس: Reuters/S. Salem
تلاش ساکنان موصل برای بازگشت به زندگی عادی، قطعهای است از پازلی بزرگتر: بازگشت عراق به زندگی عادی. عراق همچنان درگیر گروههای تروریستی، از جمله "دولت اسلامی" است. اختلاف اکثریت شیعه با اقلیت سنی که در تثبیت داعش در این کشور بیتأثیر نبود هنوز حل نشده. در سالهای اخیر مؤلفههای جدیدی از جمله شبهنظامیان شیعی به معادلات سیاسی این کشور اضافه شدهاند. استقلالخواهی کردها نیز هست.
عکس: Getty Images/A. Al-Rubaye
سرنوشت "دولت اسلامی" هم به نوعی با سرنوشت کانونهای بحران در منطقه از جمله عراق و سوریه گره خورده است. از مدتها پیش گفته میشد که رهبر این گروه تروریستی از موصل خارج شده و در منطقهای در نزدیکی مرز سوریه و عراق پنهان شده است. روسیه چندی پیش اعلام کرد که نشستی با شرکت سران داعش را بمباران کرده و مشغول بررسی احتمال مرگ ابوبکر بغدادی در این حمله است.
عکس: picture alliance/AP Photo
تا کنون نه مسکو توانسته این احتمال را ثابت کند، نه نیروهای بومی و نه کشورهای غربی حاضر در ائتلاف ضد داعش. از طرفی مدرکی مستدل از زندهبودن سرکرده "دولت اسلامی" هم در دست نیست. آخرین مدرکی که زندهبودن ابوبکر بغدادی را "ثابت میکند"، پیامی شنیداری منتسب به او مربوط به ماههای پایانی سال ۲۰۱۶ است.
عکس: NDR
با فرض برقراری تعادل سیاسی و غلبه بر جنگ قدرت و بیاثر کردن گروههای تروریستی، بازسازی ویرانیهای گستردهی عراق که خرابههای موصل نمونهای کوچک از آن است، به سرمایهگذاری سنگین و شکیبایی نیاز دارد. فساد اداری را هم که مانعی سترگ در این مسیر است، نباید از نظر دور داشت.