با آغاز جنگ آمریکا و اسرائیل علیه ایران در نهم اسفندماه گذشته، اتحادهای سنتی در منطقه خلیج فارس نیز با آزمونی سنگین روبه‌رو شدند. به‌ویژه روابط میان واشنگتن و ریاض تحت‌الشعاع قرار گرفته است.

در جریان جنگ ایران، کشورهای حوزه خلیج فارس، به عنوان محل استقرار شمار زیادی از نیروهای آمریکایی، بارها هدف حملات ایران قرار گرفتند.

دونالد ترامپ، رئیس جمهور آمریکا، که زمانی محمد بن سلمان، ولیعهد و حاکم بالفعل عربستان سعودی، را "آدم فوق‌العاده‌ای" توصیف می‌کرد، امروز لحنش تغییر کرده و او را علناً تحت فشار قرار می‌دهد. ترامپ در آغاز جنگ گفت، بن‌سلمان هرگز تصورش را هم نمی‌کرده که روزی تا این اندازه در پی جلب رضایت او باشد.

در رهگیری موشک‌های ایرانی، عمدتاً از موشک‌های رهگیر آمریکایی استفاده شد. با این حال، به گزارش خبرگزاری آلمان، عربستان سعودی نمی‌خواهد پایش بیش از این به جنگ ایران کشیده شود. آیا شکافی میان متحدان سابق در حال شکل‌گیری است؟

رشته‌های پیوند واشنگتن و ریاض

ایالات متحده و پادشاهی محافظه‌کار اسلامی عربستان سعودی دهه‌هاست که شریک یکدیگرند. همکاری نظامی مهم‌ترین ستون این روابط به شمار می‌رود. آمریکا در چندین پایگاه نظامی در عربستان حضور دارد.

اینترنت بدون سانسور با سایفون دویچه‌ وله

در بزرگترین پایگاه هوایی عربستان سعودی، یعنی پایگاه هوایی "شاهزاده سلطان"، حدود دو هزار نیروی آمریکایی مستقر هستند.

در حالی که واشنگتن از عربستان سعودی حمایت نظامی می‌کند، این کشور نیز به عنوان بزرگترین تولیدکننده نفت، قدرتی منطقه‌ای و سرمایه‌گذاری مهم در آمریکا، برای منافع ایالات متحده نقشی کلیدی دارد. آمریکا به‌ویژه در برابر تهدیدهای جمهوری اسلامی و گروه‌های متحدش، همچون حوثی‌های یمن، از عربستان حمایت می‌کند.

چه اتفاقی افتاده است؟

ترامپ در اصل قصد داشت در تنگه هرمز قدرت‌نمایی کند. این گذرگاه، از جمله برای صادرات نفت و گاز مایع، اهمیتی حیاتی برای اقتصاد جهانی دارد. ایران از زمان آغاز جنگ، با حملات و تهدیدهایش، عملاً تردد کشتی‌ها در این مسیر را متوقف کرده است.

آمریکا سرانجام روز چهارم ماه مه عملیات "پروژه آزادی" برای بازگشایی تنگه هرمز و ازسرگیری تردد کشتی‌ها را آغاز کرد. اما تنها یک روز بعد، ترامپ به شکل غیرمنتظره‌ای اعلام کرد که این عملیات را "برای مدتی کوتاه" متوقف می‌کند. با این حال، "پروژه آزادی" نه از سوی تهران، بلکه ظاهراً به دلیل مقاومت نزدیکترین متحدان آمریکا در خلیج فارس متوقف شده است.

دویچه وله فارسی را در اینستاگرام دنبال کنید

شبکه "ان‌بی‌سی نیوز" به نقل از دو مقام آمریکایی گزارش داد که توقف عملیات از سوی ترامپ پس از آن رخ داده که عربستان سعودی اجازه استفاده آمریکا از یک پایگاه هوایی و همچنین حریم هوایی خود برای حمایت از این اقدام را نداد.

به گفته خبرگزاری آلمان، حال این مسئله به آزمونی دشوار برای روابط دو کشور تبدیل شده است. بدون بنادر و پایگاه‌های هوایی عربستان، حضور آمریکا در منطقه به‌شدت محدود می‌شود. روزنامه "وال‌استریت ژورنال" نیز نوشت که ابتکار آمریکا بزرگترین تنش در روابط نظامی واشنگتن و ریاض طی سال‌های اخیر را رقم زده است.

آنچه عربستان و آنچه آمریکا را ناراضی کرده است

در حالی که عربستان سعودی دهه‌ها مهم‌ترین شریک امنیتی و انرژی آمریکا در منطقه بود، اکنون بی‌اعتمادی میان دو طرف افزایش یافته است. عربستان احساس می‌کند آمریکا در روند تصمیم‌گیری‌ها، این کشور را دور می‌زند و به اندازه کافی در نظر نمی‌گیرد.

بیشتر بخوانید: آیا جنگ ایران به سلطه نفتی تنگه هرمز پایان خواهد داد؟

ریاض تحت رهبری محمد بن‌سلمان سیاست "اول عربستان" را دنبال می‌کند. این کشور نمی‌خواهد روند تحولات اقتصادی‌اش، موسوم به "چشم‌انداز ۲۰۳۰"، در نتیجه جنگی گسترده که آن را تحریک‌شده از سوی آمریکا می‌داند، به خطر بیفتد.

در مقابل، آمریکا نیز از حمایت ناکافی مهم‌ترین متحد عرب خود ناامید شده است. اعتماد سابق آسیب دیده و ناظران روابط کنونی را سردتر و وفاداری دو طرف را کمتر از گذشته توصیف می‌کنند.

تأثیر جنگ ایران بر روابط ریاض و واشنگتن

این جنگ همچون شتاب‌دهنده‌ای برای دور شدن دو طرف از یکدیگر عمل می‌کند. ایران تاکنون چندین بار پایگاه‌های آمریکایی در کشورهای خلیج فارس، از جمله در عربستان سعودی، را هدف قرار داده است.

حملات به پایگاه هوایی "شاهزاده سلطان" در نزدیکی ریاض، به سعودی‌ها نشان داده است که اگر به آمریکا فضای مانور نظامی بدهند، خودشان به هدف حملات تبدیل خواهند شد.

در نحوه برخورد با ایران نیز اختلافات بیشتری پدید آمده است. در حالی که آمریکا بیشتر بر بازدارندگی نظامی و آمادگی برای تشدید تنش تأکید می‌کند، عربستان سعودی خواهان جلوگیری از تشدید بیشتر بحران است.

ریاض تلاش می‌کند بی‌طرفی خود را حفظ کند تا بیش از این پایش به درگیری کشیده نشود. تصمیم‌های عربستان اکنون بیش از گذشته، نه الزاماً در هماهنگی کامل با آمریکا، بلکه بر اساس منافع امنیتی خود این کشور اتخاذ می‌شود. با این حال، همکاری‌های راهبردی میان دو طرف همچنان ادامه دارد.

طبق گزارش "وال‌استریت ژورنال"، عربستان سعودی و کویت اکنون محدودیت‌های خود برای ارتش آمریکا را دوباره لغو کرده‌اند. در مورد عربستان، گفته می‌شود این تغییر نتیجه چندین تماس تلفنی میان ترامپ و محمد بن سلمان بوده است.

آینده حضور آمریکا در منطقه

کارشناسان معتقدند، دوران برتری بلامنازع آمریکا در منطقه رو به پایان است. عربستان سعودی بیش از پیش به سوی سیاستی چندجانبه‌گرایانه حرکت می‌کند و برای یافتن راهی جهت خروج از چرخه تشدید تنش با ایران، از میانجی‌هایی مانند پاکستان یا چین نیز کمک می‌گیرد.

به گفته خبرگزاری آلمان، دولت آمریکا اکنون باید بپذیرد که متحدانش در خلیج فارس دیگر حاضر نیستند به شکل خودکار از هر ابتکار نظامی واشنگتن حمایت کنند، به‌ویژه زمانی که امنیت ملی خودشان مستقیماً در معرض خطر قرار می‌گیرد.