حزبالله لبنان؛ بزرگترین گره توافق احتمالی آمریکا و ایران
۱۴۰۵ تیر ۳, چهارشنبه
پرونده حزبالله لبنان، به گفته برخی ناظران، از موضوعاتی چون تنگه هرمز، برنامه هستهای و توان موشکی ایران نیز برای آینده توافق احتمالی تهران و واشنگتن اکنون حساستر شده است.
اینترنت بدون سانسور با سایفون دویچهوله
مسئله "جبهه لبنان" در نخستین بند از ۱۴ بند یادداشت تفاهمنامه ایران و آمریکا گنجانده شده است. قرار گرفتن لبنان در صدر مفاد توافق نشان میدهد که این پرونده تا چه اندازه برای موفقیت یا شکست توافق نهایی اهمیت دارد.
این تفاهمنامه خشم اسرائیل را برانگیخته است، زیرا اسرائیل طرف این توافق نیست و استدلال میکند که ایران نباید در تعیین سرنوشت تحولات لبنان نقشی داشته باشد.
حال با وجود تاکید تفاهمنامه بر پایان درگیریها در همه جبههها، اسرائیل همچنان به حملات روزانه خود علیه مواضع حزبالله در جنوب لبنان ادامه میدهد و عملا این تفاهمنامه را به سمت شکست سوق میدهد.
برخی از کارشناسان معتقدند کشورهایی که درگیر منازعات طولانی بودهاند، در نهایت برای کاهش تنش یا مدیریت بحران ناچار به گفتوگو میشوند؛ اما در مورد ایران و اسرائیل، سطح بیاعتمادی، اختلافات امنیتی و همچنین جنگهای نیابتی در منطقه باعث شده است که زمینهای برای مذاکره فراهم نشود.
افشار سلیمانی؛ سفیر سابق جمهوری اسلامی در باکو و کییف و کارشناس مسائل خاورمیانه و قفقاز در پاسخ به این پرسش دویچه وله که آیا میتوان تصور کرد ایران و اسرائیل وارد مذاکره شوند، میگوید چنین سناریویی را نمیتوان غیرمحتمل دانست، هرچند وقوع آن در آینده نزدیک بعید به نظر میرسد و تحقق آن به روند تحولات بستگی دارد.
به گفته سلیمانی برای ورود ایران به چنین روندی ضرورتی ندارد که تهران از مواضع خود عقبنشینی کند، اسرائیل را به رسمیت بشناسد یا روابط رسمی با آن برقرار کند. از نگاه او، ایران میتواند در چارچوب حلوفصل بحران خاورمیانه نقشآفرینی کند.
سلیمانی معتقد است که مسئله لبنان تا حد زیادی به حل "بحران فلسطین" گره خورده و ریشه بسیاری از تحولات لبنان را باید در "مناقشه فلسطین" جستوجو کرد.
به باور سلیمانی، اگر "بحران فلسطین" میان اسرائیل و طرفهای درگیر حل شود، بسیاری از مسائل دیگر منطقه نیز تحت تاثیر آن قرار خواهند گرفت.
سلیمانی معتقد است که خروج اسرائیل از خاک لبنان، دریافت تضمین برای جلوگیری از حملات متقابل و همچنین رسیدگی به مسئله فلسطینیان، از جمله پیششرطهای مهم برای کاهش تنشها خواهد بود.
"ایران تمایلی به افزایش تنش میان حزبالله و اسرائیل ندارد"
سفیر سابق ایران در باکو و کییف در ادامه صحبتهای خود میگوید حزبالله لبنان با ایران هماهنگ خواهد بود و تهران در شرایط فعلی تمایلی به افزایش تنش از سوی حزبالله ندارد.
سلیمانی یادآور میشود که مسئله اصلی از نقطهنظر ایران حضور نیروهای اسرائیلی در جنوب لبنان است. نعیم قاسم، دبیرکل حزبالله نیز اعلام کرده که این گروه حضور اسرائیل در لبنان را نخواهد پذیرفت.
او در پاسخ به این پرسش که آیا ایران میتواند مذاکرات با ایالات متحده را بدون مطرح شدن موضوع لبنان ادامه دهد، میگوید اظهارات مقامهای ایرانی، از جمله محمدباقر قالیباف، نشان میدهد که موضوع لبنان، حزبالله و تمامیت ارضی لبنان همچنان بخشی از مطالبات جمهوری اسلامی است و تهران بر مطرح ماندن این مسائل تأکید دارد.
به گفته سلیمانی دو طرف در نهایت در مذاکرات باید به یک "مخرج مشترک" برسند و مذاکرات ایران و آمریکا میتواند فرصتی برای طرح و حلوفصل مسائل گستردهتر خاورمیانه باشد؛ چرا که بحرانهای غزه، کرانه باختری و دیگر پروندههای منطقهای به یکدیگر مرتبط هستند و باید در چارچوبی جامع مورد بررسی قرار گیرند.
"بحث مهار حزبالله نیست؛ حضور اسرائیل در لبنان است"
حمیدرضا عزیزی، تحلیلگر مسائل خاورمیانه و پژوهشگر "بنیاد علم و سیاست" در برلین میگوید از نگاه جمهوری اسلامی، مسئله اصلی در شرایط کنونی مهار حزبالله نیست، بلکه حضور اسرائیل در خاک لبنان و "ادامه اشغال بخشهایی از این کشور است".
به گفته او تهران این موضوع را یک اهرم سیاسی و حقوقی میداند؛ موضعی که دولت لبنان نیز با تاکید بر ضرورت خروج اسرائیل از جنوب لبنان از آن حمایت میکند.
به گفته عزیزی، حزبالله نیز پیشتر اعلام کرده بود که پس از خروج اسرائیل از لبنان، در چارچوب "گفتوگوی ملی و آشتی داخلی" درباره مسئله خلع سلاح این گروه با دولت لبنان مذاکره خواهد کرد.
آیا ایران نفوذی بر حزبالله لبنان دارد؟
عزیزی در پاسخ به این پرسش دویچه وله که ایران تا چه اندازه بر حزبالله نفوذ دارد، میگوید پس از کشته شدن حسن نصرالله، حزبالله بیش از گذشته به ایران و بهویژه سپاه قدس نزدیک شده و در حوزههای سیاسی و نظامی اتکای بیشتری به تهران پیدا کرده است.
به گفته او، گزارشهای مختلفی درباره حضور فرماندهان نیروی قدس در لبنان و همکاری نزدیک آنان با حزبالله در زمینه بازسازی توان عملیاتی و استفاده از تاکتیکهای غیرمتقارن از جمله پهپادها منتشر شده است.
با این حال، نعیم قاسم، دبیرکل کنونی حزبالله لبنان، به اندازه حسن نصرالله نفوذ و کاریزما ندارد. همزمان، حزبالله نیز در این مدت از نظر تاکتیکهای عملیاتی و هماهنگی میان بخش سیاسی و نظامی، غیرمتمرکزتر شده است.
نعیم قاسم رهبری بخش سیاسی را بر عهده دارد، اما هنوز روشن نیست بخش نظامی چگونه عمل میکند و ایران تا چه اندازه بر آن نفوذ دارد.
با این حال عزیزی میگوید این نفوذ میتواند از یک سو به جمهوری اسلامی برای پیشبرد اهدافش کمک کند و از سوی دیگر در برخی شرایط نتیجه معکوس داشته باشد، زیرا در داخل ساختار جمهوری اسلامی و بهویژه سپاه پاسداران درباره مذاکرات و توافق با آمریکا اجماع کاملی وجود ندارد.
ادغام حزبالله لبنان در ارتش بجای خلع سلاح
این کارشناس همچنین به ایده ادغام حزبالله در نیروهای مسلح لبنان اشاره میکند و میگوید این طرح تاکنون با مخالفت بخشهایی از جامعه سیاسی لبنان روبهرو بوده است. به گفته او، بسیاری از جریانهای سنی نگران هستند که چنین اقدامی توازن جمعیتی و سیاسی موجود در ارتش و ساختار نظامی لبنان را برهم بزند.
به باور این تحلیلگر، ایران ممکن است در چارچوب یک "رویکرد بینابینی" و با همکاری بازیگران منطقهای از جمله عربستان سعودی، مصر و ترکیه، به دنبال ایجاد شرایطی برای گفتوگو درباره آینده حزبالله و جایگاه آن در ساختار سیاسی و امنیتی لبنان باشد.
چشمانداز حلوفصل مشکلات میان ایران و اسرائیل
عزیزی در بخش دیگری از صحبتهای خود به احتمال گفتوگو میان ایران و اسرائیل هم پرداخت و گفت "موضوع این نیست که بهترین راه حل مطلوب چیست. مسئله این است که از میان راهحلهایی ممکن بهترینش کدام است؟"
به گفته او، در شرایطی که هر دو طرف نسبت به یکدیگر احساس تهدید بیشتری نسبت به پیش از جنگ دارند، تمرکز باید بر "راهحلهای ممکن و واقعبینانه" باشد.
این کارشناس مقیم برلین تاکید کرد که از نگاه اسرائیل، صرفنظر از اینکه چه دولتی در ایران بر سر کار باشد، وجود توان موشکی و ظرفیتهای نظامی مورد پذیرش نیست و همچنان یک مسئله امنیتی جدی محسوب خواهد شد.
او برای توضیح این موضوع به نمونه ترکیه اشاره کرد و گفت با وجود روابط رسمی و اقتصادی میان آنکارا و اسرائیل، همچنان در محافل امنیتی اسرائیل نگرانیهایی درباره آینده روابط دو طرف و تحولات منطقهای وجود دارد.
دویچه وله فارسی را در اینستاگرام دنبال کنید
به گفته او، تا زمانی که جمهوری اسلامی به هر شکلی در قدرت باشد، حتی با روی کار آمدن دولتهای عملگراتر یا متفاوت، نمیتوان انتظار "بهبود روابط" با اسرائیل را داشت.