حمله جمهوری آذربایجان به قرهباغ به نام "عملیات ضد تروریستی"
۱۴۰۲ شهریور ۲۸, سهشنبه
جمهوری آذربایجان اقدام به یک حمله بزرگ در منطقه قرهباغ کرده و گفته هدف حمله "احیای نظم قانون اساسی" است. این کشور ارامنه ساکن قرهباغ کوهستانی را به "تحرکات تروریستی" متهم کرده است.
ساکنان شهر استپاناکرت، مرکز منطقه خودمختار قرهباغ کوهستانی درحال فرارعکس: ARTSAKH PUBLIC TV/REUTERS
تبلیغات
وزارت دفاع جمهوری آذربایجان روز سهشنبه ۲۸ شهریور از آغاز "اقدامات محلی ضد تروریسم برای بازگرداندن نظم قانون اساسی" در قرهباغ خبر داد. این کشور گفت میخواهد از "تحریکهای بزرگ" جلوگیری کند. به گزارش تاگسشاو جمهوری آذربایجان هدف خود را "از کار انداختن نیروهای ارمنی و تأسیسات نظامی آنها در منطقهای" اعلام کرد که آن را "قانونا بخشی از خاک خود" میداند.
ساکنان شهر، ویدیوهایی را منتشر کردند که در آنها صدای آژیر و توپخانه از کوههای خارج از شهر استپانکرت (خانکندی)، پایتخت منطقه تحت اداره ارمنستان به گوش میرسد. همچنین ویدیوهایی منتشر شده که نشان میدهد مناطق مسکونی این شهر هدف حمله قرار گرفتهاند.
ویدیویی که طرف آذربایجانی منتشر کرده نشان میدهد که چگونه یک سامانه ضدهوایی در نزدیکی استپانکرت منهدم شده است.
جمهوری آذربایجان مدعی است که جنگ پس از آن آغاز شد که ارامنه قرهباغ با کار گذاشتن مین "در خاک این کشور در شمال قرهباغ" شش تن، از جمله چهار افسر پلیس را کشتهاند. این در حالی است که وزارت دفاع ارمنستان چنین ادعایی را رد کرده و روز گذشته در بیانیهای گفته است "همچنانکه بارها اعلام کرده، مجددا اعلام میکند که ارمنستان در قرهباغ ارتش ندارد."
قرهباغ کوهستانی در محاصره
در هفتههای اخیر تجمع گستردهای از نیروهای نظامی جمهوری آذربایجان در اطراف قره باغ کوهستانی و در مرز با ارمنستان مشاهده شده است. همچنین حمل و نقل و پروازهایی از فرودگاههای نظامی کشورهای متحد آذربایجان یعنی اسرائیل و ترکیه به این کشور صورت گرفته است.
این فعل و انفعالات با وضعیت قبل از جنگ دوم بر سر منطقه قرهباغ که حدود سه سال پیش رخ داد، قابل مقایسه است. در آن زمان آذربایجان مناطقی را که ارمنیها از زمان اولین جنگ در دهه ۱۹۹۰ به کنترل خود درآورده بودند، پس گرفتند.
از دسامبر ۲۰۲۲ آذربایجان به طور فزایندهای رفت و آمد را از کریدور لاچین، یعنی تنها ارتباط زمینی بین بخش ارمنینشین قرهباغ کوهستانی و ارمنستان محدود کرده، به طوری که اخیرا دیگر هیچ کمکی به این منطقه نرسیده است. پس از هشت ماه محاصره، ساکنان قره باغ کوهستانی تقریباً به هیچ چیز دسترسی ندارند.
روز دوشنبه و پس از مذاکرات طولانی، دو کامیون از صلیب سرخ جهانی از طریق کریدور لاچین و دو کامیون از طرف آذربایجان به قره باغ رسیدند.
طبق توافقنامه صلح ۲۰۲۰، قرار بود نیروهای حافظ صلح روسیه با دو هزار نفر از این منطقه محافظت کنند، اما روسیه به نیروهای آذربایجان اجازه تحرکات گستردهای را داد. حال وزارت خارجه روسیه اعلام کرده که در حال برقراری تماس بین طرفهای درگیر است.
میانجیگری بینالمللی
تلاش اتحادیه اروپا، ایالات متحده آمریکا و روسیه قاعدتا باید تا پایان سال جاری میلادی به یک توافق صلح منجر شود. علاوه بر این رجب طیب اردوغان، رئیسجمهور ترکیه پیشنهاد برگزاری نشست میانجیگری در آخر این هفته را داده است.
انتظار میرود در جریان مجمع عمومی سازمان ملل که در حال حاضر در نیویورک در حال برگزاری است، گفتوگوهایی به این منظور صورت گیرد.
اگرچه گفته میشود در هفتههای اخیر مصالحههایی بین ارمنستان و آذربایجان رخ داده، اما مناقشه بر سر قره باغ تشدید شده است.
آذربایجان عملاً خواستار جذب ارامنه در قره باغ کوهستانی در این کشور است. ارمنستان در مقابل حداقل خواهان این است که دستکم حقوق و امنیت مردم منطقه تامین شود، حتی اگر تمامیت ارضی آذربایجان از جمله قره باغ را به رسمیت بشناسد.
احتمال بروز جنگهای چریکی
ساکنان قره باغ کوهستانی "نیروهای دفاع شخصی" با چندین هزار سرباز و تعداد محدودی تجهیزات نظامی و مهمات دارند. همه مردان در قره باغ در سن ۱۸ سالگی تحت آموزش نظامی قرار میگیرند و در بسیاری از خانواده ها سلاح وجود دارد.
به گفته کارشناسان، نیروهای مسلح آذربایجان ممکن است موفق به انهدام مواضع نظامی ارمنستان شوند، اما مبارزان میتوانند به جنگلها عقب نشینی کنند و از آنجا یک جنگ چریکی را ادامه دهند.
تخمین زده میشود که از ۱۲۰ هزار ساکن قره باغ کوهستانی ۶۰ تا ۷۰ هزار نفر هنوز در آنجا مانده باشند. وزارت دفاع آذربایجان در بیانیهای مطبوعاتی اعلام کرد: «کریدورهای بشردوستانه و مراکز پذیرایی در جاده لاچین و سایر نقاط برای اطمینان از خروج جمعیت از منطقه خطر ایجاد شده است.»
اگر حملات آذربایجان ادامه پیدا کند، باید انتظار موج پناهندگی بزرگی از ارامنه قره باغ کوهستانی را داشت که حتی ممکن است وسیعتر از سال ۲۰۲۰ باشد. این امر میتواند به تنشهای سیاسی در ارمنستان منجر شود.
درگیری قرهباغ: از گنجه تا شوشا، سایه جنگ و ویرانی
بیش از یک ماه است که جمهوری آذربایجان و ارمنستان دوباره درگیر جنگ بر سر منطقه قرهباغ هستند. سه بار آتشبس تاکنون حاصلی نداشته و همه به شکست انجامیدهاند. هزینه این جنگ را غیرنظامیان در هر دو سوی جبهه میپردازند.
عکس: Julia Hahn/DW
محلههای مسکونی در تلی از خاکستر و ویرانه
ارمنستان و آذربایجان هر دو یکدیگر را به بمباران اهداف غیرنظامی مانند اینجا در شهر شوشا در قرهباغ کوهستانی (یا ناگورنو قرهباغ) متهم میکنند. حتی بخشهایی از کلیسای جامع مشهوری که از قرن ۱۹ به جا مانده بود هم اوایل اکتبر ویران شد. بر پایه گزارشهای مقامهای دولت خودخوانده قرهباغ، نیروهای آذربایجان تا چند کیلومتری این شهر که از نظر استراتژیک با اهمیت به شمار میآید، پیش آمدهاند.
عکس: Hayk Baghdasaryan/Photolure/Reuters
هستی بربادرفته در گنجه
رقیبه قولیاوا در ویرانههایی که روزی خانهاش بود، ایستاده. خانه او در گنجه، دومین شهر بزرگ آذربایجان قرار دارد که با حمله موشکی به ویرانه تبدیل شده است. او تعریف میکند که در هنگام اصابت موشک در آشپزخانه بوده است و با ریزش سنگها فریاد زنان از خانه بیرون زده است. گنجه دهها کیلومتر از خط مقدم جنگ دور است. آذربایجان، نیروهای ارمنستان را مسئول این حمله میداند.
عکس: Julia Hahn/DW
سوگواری بر مرگ کودک
مقامات آذربایجان میگویند، چندین نفر در حمله به گنجه کشته شدهاند. آرتور، نوه رقیبه هم یکی از قربانیان است. او ۱۳ سال داشت. در مراسم مذهبی که برای تشعیع او برپا شده، آموزگاران و همکلاسیهایش از او خداحافظی میکنند. طبق گزارشهای رسمی، شمار قربانیان غیرنظامی در هر دو سوی جنگ دستکم به ۱۳۰ تن میرسد.
عکس: Julia Hahn/DW
حضور داوطلبانه در خط مقدم
بنا بر گزارشهای رسمی از منطقه قرهباغ، تقریبا ۱۲۰۰ سرباز از آغاز درگیریها تا کنون کشته شدهاند. آذربایجان تاکنون اطلاعاتی در مورد تلفات نیروهایش در این جنگ، منتشر نکرده است. ولادیمیر پوتین، رئیس جمهور روسیه چندی پیش از مجموع ۵۰۰۰ کشته در هر دو سوی درگیری سخن گفته بود. با وجود این، مردان جوان داوطلبانه برای خدمت در جبهه راهی میشوند. برای نمونه در اینجا در استپاناکرت(خانکندی) مرکز قرهباغ.
عکس: Aris Messinis/AFP
یک درگیری تاریخی
مناقشه بر سر قرهباغ کوهستانی سابقه دیرینه دارد. این منطقه که از غرب با ارمنستان، از جنوب با ایران و از شمال و شرق با آذربایجان هممرز است، تحت کنترل جداییطلبان ارمنی است، از نظر حقوق بینالملل اما بخشی از آذربایجان است. این منطقه بین سالهای ۱۹۹۱ تا ۱۹۹۴ شاهد جنگ بود و در پی این جنگها، قره باغ با هفت شهر اطراف آن به کنترل ارامنه درآمد. نقاشی در شهر برده یا بردع، به یاد قربانیان جنگ دیرینه.
عکس: Julia Hahn/DW
مداخله قدرتهای خارجی
زندگی روزمره مردم آذربایجان با تبلیغات جنگ تنیده است. پوسترها یک افسر و یک سرباز آذربایجان را نشان میدهند که قربانیان جنگ هستند. سمت راست تصویر سرلشکر پولاد هاشیماف است که در حمله ارمنستان به منطقه تووز آذربایجان در ژوئيه ۲۰۲۰ کشته شد. جمهوری آذربایجان از سوی ترکیه حمایت میشود؛ حمایتی به شکل ارسال محمولههای تسلیحاتی و اعلام پشتیبانی همهجانبه. روسیه در مقابل حامی دولت ارمنستان است.
عکس: Julia Hahn/DW
مقاومت در برابر فرار، پناه در سنگری به اسم زیرزمین
مقامات محلی میگویند، در منطقه مورد مناقشه قرهباغ دهها هزار شهروند در حال فرار از خانه و کاشانه خود هستند. بر پایه تخمینها این مسئله شامل نیمی از جمعیت منطقه یعنی تقریبا ۷۵ هزار تن میشود. بخشی از شهروندان هم همچنان مقاومت میکنند؛ با پناه گرفتن در زیرزمین یا سنگر. مثل این مرد مسن.
عکس: Stanislav Krasilnikov/ITAR-TASS/imago images
دو بلا: بمب و کرونا
زندگی در این سنگرها و پناهگاهها برای بسیاری از ساکنان استپاناکرت (خانکندی)، مرکز قرهباغ جزیی از زندگی روزمره شده است. جا کم است و هوای تازه نیست. مردم اینجا از حملههای هوایی خودشان را در امان میبینند اما پزشکان هشدار میدهند که ویروس کرونا به سرعت در حال شیوع است. آمار دقیقی در دست نیست. اما احتمال داده میشود که بیشتر کسانی که هنوز در استپاناکرت ماندهاند، به این ویروس مبتلا هستند.
عکس: Vahram Baghdasaryan/Photolure/Reuters
پناهگاه اضطراری به جای کلاس درس
در آذربایجان هم شهروندان از ترس جنگ گریختهاند. از شهری چون ترتر در خط مقدم. برخی به شهرهای همسایه چون بردع پناه بردهاند که تقریبا ۲۰ کیلومتر از قرهباغ فاصله دارد. از مدارس زیادی در این شهر از اواخر ماه سپتامبر و با شعلهور شدن دوباره آتش درگیریها به عنوان پناهگاه و اقامتگاه اضطراری استفاده میشود که البته چندان هم ایمن نیستند.
عکس: Julia Hahn/DW
جنگ نزدیکتر میشود
در یک حمله هوایی به شهر بردع، متعلق به جمهوری آذربایجان، که چند روز پیش رخ داد چندین ساختمان ویران شدند و خودروها در آتش سوختند. مقامات آذربایجان گفتند در این حمله که دست کم ۲۱ کشته و دهها بر جای گذاشت، از بمبهای خوشهای استفاده شده است. دولت ارمنستان دست داشتن در این حمله را رد میکند. الهام علیاف، رئیس جمهور آذربایجان گفت ارتش آذربایجان این حمله را در "میدان جنگ" تلافی خواهد کرد.
عکس: Julia Hahn/DW
صلحی در راه نیست
درگیریها ادامه دارند. آذربایجان خواستار عقبنشینی کامل نیروهای ارمنستان از منطقه قرهباغ شده است. نیکول پاشینیان، نخست وزیر ارمنستان رسما از متحد خود روسیه، درخواست کمک کرد. اما روسیه اعلام کرد چون جنگ در داخل خاک آذربایجان است، نمیتواند کمک کند اما اگر درگیریها به خاک ارمنستان گسترش یابد، "از هیچ کمک لازمی" فروگذار نخواهد کرد.