پارلمان اروپا در شهر بروکسل بلژیک، روز دوشنبه ۲۳ ژوئن میزبان نشست "چشم‌انداز فمینیستی برای گذار دموکراتیک در ایران" بود؛ رویدادی با حضور فعالان زن ایرانی و نمایندگان پارلمان اروپا که به بررسی نقش زنان در روند گذار دموکراتیک، عدالت جنسیتی و حقوق زنان در گروه‌های اتنیکی اختصاص داشت. این برنامه از سوی گروه سوسیالیست‌و دموکرات‌ها "S&D" و گروه سبزها/ائتلاف آزاد اروپا "Greens/EFA" برگزار شد.

اهمیت زنان در مباحث آینده ایران 

حسام دست‌پیش، از برگزارکنندگان این نشست، در گفت‌وگو با دویچه‌وله فارسی گفت : «هدف اصلی این برنامه برجسته کردن دوباره مسئله زنان در بحث‌های مربوط به آینده ایران و گذار دموکراتیک بوده است.«

بیشتر بخوانید: دفاع مسئول حقوق بشر دولت آلمان از کنشگران حقوق زنان در ایران

او با اشاره به جنبش "زن، زندگی، آزادی" تأکید کرد که مطالبات زنان نباید در سایه تحولات سیاسی و بحران‌های دیگر به حاشیه رانده شوند. به گفته او، این گردهمایی‌ها تلاش برای بازتاب دادن تکثر جنبش زنان و فراهم کردن فضایی است که در آن فعالان زن از اتنیک‌های مختلف، از جمله کرد، ترک، عرب و بلوچ، بتوانند دیدگاه‌های خود را مطرح کنند و مطالباتشان را مستقیماً به نهادهای تصمیم‌گیر منتقل کنند.

گذار دموکراتیک، فراتر از تغییر حکومت‌هاست

این نشست در پارلمان اروپا به مدیریت اوین اینسیر، عضو پارلمان اروپا و با حضور هانا نویمان، رئیس هیئت روابط پارلمان اروپا با ایران از گروه سبزها برگزار شد. در این میزگرد ندا سلطانی، دبیر منطقه‌ای خاورمیانه و شمال آفریقا در کنگره جهانی آزادی، روژه عزیزی، فعال سیاسی و حقوق زنان و نماینده اتحادیه زنان دموکرات کردستان ایران، فریبا برهانزهی، فعال حقوق زنان بلوچ، اومای رادمهر، فعال سیاسی و فمینیست اینترسکشنال، مونا سیلاوی، دبیرکل حزب همبستگی دموکراتیک اهواز و آتفه چهارمحالیان، شاعر، نویسنده و فعال حقوق بشر حضور داشتند. این برنامه به دو زبان فارسی و انگلیسی برگزار شد و ندا سلطانی و فریبا برهانزهی به صورت آنلاین در آن شرکت کردند.

اینترنت بدون سانسور با سایفون دویچه‌ وله

شرکت‌کنندگان تأکید داشتند که گذار دموکراتیک در ایران باید فراتر از تغییر حکومت، بر برابری جنسیتی، حقوق شهروندی، توزیع دموکراتیک قدرت و مشارکت مؤثر زنان در ساختن آینده سیاسی کشور استوار باشد.

زنان، تنوع و دموکراسی؛ ستون‌های آینده

در ابتدای نشست، هانا نویمان عضو پارلمان اروپا در سخنان خود تأکید کرد که جنبش "زن، زندگی، آزادی" نشان داد زنان نه‌تنها در خط مقدم مبارزه برای آزادی قرار دارند، بلکه مهم‌ترین نیروی سازمان‌دهنده جامعه مدنی ایران هستند. او با رد این تصور که دموکراسی صرفاً به معنای تغییر حاکمان است، گفت آینده‌ای دموکراتیک تنها با حضور زنان، مشارکت همه اقوام و گروه‌های اجتماعی و تقویت نهادهای مستقل شکل خواهد گرفت.

نویمان تنوع قومی و فرهنگی ایران را نقطه قوتِ ساختن آینده دانست و تأکید کرد که جامعه جهانی نباید برای ایرانیان تصمیم بگیرد، بلکه باید از جامعه مدنی، فعالان حقوق بشر و صداهای مستقل حمایت کند. او همچنین هشدار داد که زنان نباید پس از نقش‌آفرینی در مبارزه برای تغییر، از فرایند تصمیم‌گیری و تقسیم قدرت کنار گذاشته شوند و افزود که هیچ گذار دموکراتیکی بدون زنان، فراگیری و به رسمیت شناختن همه صداهای جامعه ایران موفق نخواهد شد.

زنان و گذار دموکراتیک؛ فراتر از تغییر حکومت

یکی از محورهای اصلی نشست، نقش زنان در شکل‌دهی آینده سیاسی ایران بود. سخنرانان تأکید کردند که گذار دموکراتیک تنها به تغییر حکومت محدود نمی‌شود و بدون مشارکت مؤثر زنان در تدوین قانون اساسی، طراحی نهادهای سیاسی و تعیین قواعد نظم آینده امکان‌پذیر نخواهد بود.

در سخنان زنان شرکت‌کننده مکرر تأکید شد که تجربه بسیاری از انقلاب‌ها و تحولات سیاسی نشان داده که گرچه زنان در صف نخست مبارزات قرار دارند، اما در هنگامه‌های تصمیم‌گیری و طراحی ساختارهای قدرت اغلب به حاشیه رانده می‌شوند؛ وضعیتی که نباید در آینده ایران تکرار شود.

آپارتاید جنسیتی باید به رسمیت شناخته شود

ندا سلطانی، دبیر منطقه‌ای خاورمیانه و شمال آفریقا در کنگره جهانی آزادی، با معرفی کارزار "متحد علیه آپارتاید جنسیتی" خواستار به‌رسمیت شناخته شدن آپارتاید جنسیتی به عنوان جرمی مستقل در حقوق بین‌الملل شد. او گفت تبعیض علیه زنان در کشورهایی چون ایران و افغانستان، صرفاً مجموعه‌ای از قوانین محدودکننده یا رویه‌های اجتماعی نیست، بلکه بخشی از یک ساختار سیاسی و حقوقی است که آزادی‌ها، فرصت‌ها و مشارکت زنان در زندگی عمومی را به‌طور نظام‌مند محدود می‌کند.

سلطانی با اشاره به کشته شدن ژینا (مهسا) امینی و شکل‌گیری جنبش "زن، زندگی، آزادی" تأکید کرد که مبارزه برای حقوق زنان با مبارزه برای دموکراسی، آزادی، حاکمیت قانون و مشارکت سیاسی گره خورده است. او همچنین از اتحادیه اروپا خواست برای به‌رسمیت شناختن آپارتاید جنسیتی، تقویت سازوکارهای پاسخگویی و حمایت از تحقیقات درباره نقض حقوق بشر علیه زنان و دختران، نقش فعال‌تری ایفا کند.

"ژن، ژیان، ئازادی" فریاد آزادی‌خواهی

روژه عزیزی، فعال سیاسی و نماینده اتحادیه زنان دموکرات کردستان ایران، در سخنان خود بر نقش زنان کرد در مبارزه برای آزادی و برابری تأکید کرد و گفت شعار "ژن، ژیان، ئازادی" اگرچه از دل مبارزات تاریخی زنان کرد برخاسته، اما پس از کشته شدن ژینا امینی به زبان مشترک میلیون‌ها ایرانی برای بیان مطالبات آزادی‌خواهانه و دموکراتیک تبدیل شده است.

او با اشاره به تبعیض علیه زنان و اتنیک‌ها، تداوم اعدام‌ها و سرکوب فعالان مدنی در ایران، وضعیت کنونی کشور را نتیجه بحرانی چندلایه دانست که مشروعیت سیاسی، حقوق شهروندی، اقتصاد و انسجام اجتماعی را تحت تأثیر قرار داده است. عزیزی همچنین خواستار به رسمیت شناخته شدن تنوع ملی، فرهنگی و زبانی ایران و مشارکت برابر همه شهروندان در آینده کشور شد و از تمرکززدایی و فدرالیسم دموکراتیک به عنوان یکی از راهکارهای تضمین برابری و جلوگیری از بازتولید اقتدارگرایی نام برد.

فدرالیسم فمینیستی

اومای رادمهر، فعال سیاسی و فمینیست اینترسکشنال، سخنان خود را با ادای احترام به قربانیان مبارزه برای آزادی و اعلام همبستگی با "زنان افغانستان، زنان فلسطینی و زنان عدالت‌خواه در سراسر جهان" آغاز و تأکید کرد که گذار دموکراتیک نباید صرفاً بر این متمرکز باشد که چه کسی جایگزین جمهوری اسلامی خواهد شد، بلکه باید به این پرسش پاسخ دهد که نظم جدید چگونه ساخته خواهد شد و چه کسانی معماران آن خواهند بود.

رادمهر با اشاره به تجربه تاریخی حذف زنان از فرایندهای تصمیم‌گیری پس از انقلاب‌ها، بر ضرورت حضور تعیین‌کننده زنان در تدوین قانون اساسی و طراحی ساختارهای سیاسی آینده تأکید کرد. او همچنین از مفاهیمی چون "عدالت انتقالی فمینیستی" و "فدرالیسم فمینیستی" سخن گفت و استدلال کرد که توزیع قدرت باید همزمان با تضمین حقوق زنان انجام شود و هیچ ساختار سیاسی، چه در مرکز و چه در سطوح محلی، نباید امکان محدود کردن آزادی‌ها و حقوق بنیادین زنان را داشته باشد.

به گفته او، زنان نباید میان "پدرسالاری دولت مرکزی" و "پدرسالاری‌های محلی" ناگزیر به انتخاب شوند و آینده ایران نیازمند چارچوبی است که هم تنوع ملی و فرهنگی را به رسمیت بشناسد و هم حقوق زنان را به عنوان اصولی غیرقابل مذاکره تضمین کند.

زنان بلوچ و تبعیض‌های چندلایه   

فریبا برهانزهی، فعال حقوق زنان بلوچ، با اشاره به وضعیت زنان بلوچ در سال‌های اخیر گفت: "آنان همزمان با اشکال مختلفی از تبعیض ناشی از جنسیت، قومیت و محرومیت‌های منطقه‌ای روبه‌رو هستند." او توضیح داد که زنان بلوچ علاوه بر ساختارهای مردسالارانه، با محدودیت‌های گسترده در دسترسی به آموزش، خدمات درمانی، فرصت‌های شغلی و حمایت‌های قانونی مواجه‌اند.

برهانزهی خشونت علیه زنان را یکی از جدی‌ترین نگرانی‌های حقوق بشری در بلوچستان دانست و نسبت به تداوم قتل‌های خانوادگی و خشونت‌های مبتنی بر جنسیت هشدار داد. او همچنین به ضعف زیرساخت‌های درمانی، تأثیر اعدام مردان بلوچ بر وضعیت اقتصادی و اجتماعی خانواده‌ها، بحران اقتصادی، تورم، پیامدهای جنگ و محدودیت‌های ارتباطی اشاره و تاکید کرد این عوامل فشار مضاعفی بر زنان بلوچ وارد کرده‌اند.

نسبت دموکراسی، برابری و مشارکت زنان

اگرچه سخنرانان از زمینه‌های سیاسی، قومی و اجتماعی متفاوتی می‌آمدند، اما سخنان آنان در نقاط متعددی به یکدیگر می‌رسید: ضرورت مشارکت زنان در ساختن آینده ایران، مقابله با تبعیض‌های ساختاری، دفاع از حقوق بشر، احترام به تنوع جامعه ایران و پیوند جدایی‌ناپذیر میان دموکراسی و برابری جنسیتی.

دویچه وله فارسی را در اینستاگرام دنبال کنید

پیام مشترک سخنرانان در این نشست آن بود که زنان صرفاً بخشی از جنبش‌های اعتراضی نیستند، آنها باید در جایگاه‌های تصمیم‌گیر، در تدوین قانون اساسی، طراحی نهادهای سیاسی و تعیین مسیر آینده کشور نیز حضوری برابر و مؤثر داشته باشند.