قطر طولانیترین قرارداد در تاریخ گاز مایع را با چین امضا کرد. در این قرارداد ۲۷ ساله چین مجموعا ۱۰۸ میلیون تن گاز مایع از قطر دریافت میکند. آلمان در این میان در یک مخمصه قرار گرفته است.
پالایشگاه گاز راس لافان در قطرعکس: Thomas Koehler/photothek/picture alliance
تبلیغات
قطر و چین طولانیترین قرارداد انتقال گاز مایع را امضا کردند. بر اساس این قرارداد، شرکت دولتی انرژی قطر سالانه چهار میلیون تن گاز مایع (LNG) به چین صادر میکند.
به گفته رییس شرکت دولتی انرژی قطر مدت این قرارداد ۲۷ سال است و طولانیترین قرارداد در تاریخ صنعت گاز مایع به شمار میرود.
این گاز قرار است از میدان گازی ساحل شمال شرقی قطر به کنسرن چینی سینوپک ارسال شود. سینوپک اعلام کرده که میخواهد سهمی در میدان گازی شمالی-جنوبی قطر به دست بگیرد.
سه کنسرن انرژی غربی؛ کمپانی شل، توتال و کونوکو-فیلیپس در حال حاضر ۲۵ درصد این میدان گازی را در اختیار دارند.
شرکت انرژی قطر اولین قرارداد انتقال گاز با شرکت چینی سینوپک را در ماه مارس ۲۰۲۱ امضا کرد که قراردادی ده ساله است. قطر بزرگترین صادرکننده گاز مایع جهان است و میخواهد تولید این ماده را تا سال ۲۰۲۷، ۶۰ درصد افزایش دهد. به این منظور این کشور باید سالانه ۱۲۶ میلیون تن گاز مایع تولید کند.
امارات متحده عربی پس از روسیه و ایران سومین کشور دارنده منابع گاز در جهان است. قطر در مالکیت بزرگترین میدان گازی جهان که در سواحل این کشور قرار دارد، با ایران شریک است؛ میدان پارس جنوبی.
بخش بزرگی از صادرات گاز قطر به کشورهای آسیایی میرود؛ بیش از همه به ژاپن، کره جنوبی و هند. پس از حمله روسیه به اوکراین و آغاز جنگ در اروپا، آلمان و سایر کشورهای اروپایی نیز متقاضی انتقال گاز از قطر شدهاند.
اما بستن قراردادهای بلندمدت مانند آنچه با چین اتفاق افتاده مورد نظر کشورهای اروپایی نیست چرا که برای آنها گاز مایع یک منبع انرژی موقتی است.
یک کارشناس شرکت مشاوره انرژی "اِنِرویس" به سایت ntv آلمان میگوید در بازارهای جهانی قراردادهای ۲۰ ساله عادی هستند و قراردادهای بالاتر از ۱۰ سال بیشترین قراردادها را تشکیل میدهند.
به گفته سباستین گولبیس، عقد قرارداد بیشتر از ۲۰ ساله برای آلمان مغایر با برنامه دی اکسید کربنزدایی این کشور است که بر اساس آن، در ۲۰ سال آینده کاهش شدید مصرف گاز پیشبینی شده و هدف به صفر رساندن مصرف گاز مایع در عرض ۲۰ سال است.
به نظر این کارشناس، عقد قرادادهای بزرگ با طول بیش از ده سال میتواند برای آلمان ریسک مصرف بیش از حد گاز را به همراه داشته باشد.
آلمان و قطر در ماه مه یک قرارداد همکاری در بخش انرژی امضا کردند. بر اساس این قرارداد، قطر میتواند از سال ۲۰۲۴ گاز مایع به آلمان ارسال کند اما اینکه قراداد اصلی ارسال گاز چه زمانی منعقد میشود، نامشخص است.
سباستین گولبیس معتقد است قرادادی که قطر با چین بسته میتواند این کشور را از فروش گاز به آلمان بینیاز کند چرا که به حد کافی خریدار دارد و ممکن است دیگر چیزی برای آلمان باقی نماند.
این مسئله قطر را در مذاکرات برای بستن قراداد اصلی فروش گاز به آلمان در موقعیت برتری قرار میدهد. در بدترین حالت آلمان باید آمادگی این را داشته باشد که گاز مایع مورد نیازش را در یک حجم بزرگ و در مهلتی کوتاه از بازارهای کوچک جهانی تهیه کند؛ جایی که قیمت در آن بسیار بالاست.
کارشناس انرژی شرکت اِنِرویس میگوید، این در مجموع برای آلمان به این معناست که این کشور باید مصرف گاز طبیعی را به شدت کاهش دهد، برای مثال از طریق بهکارگیری پمپهای حرارتی در مقیاس وسیع و نیز راهکارهای موثر نوسازی سیستمهای انرژی مانند استفاده از جایگزینهایی چون هیدروژن.
از نظر گولبیس اما دوگانگی ماجرا اینجاست که کاهش مصرف گاز در آلمان باعث تشدید اختلافات در مذاکرات با قطر میشود و این تناقض در نهایت به سختی قابل حل است.
رد پای اژدهای سرخ در اقتصاد جهان به روایت تصویر
امضای توافقنامه راهبردی ایران و چین واکنشهای بسیاری برانگیخت. ایران در عین حال بخش بسیار کوچکی از سرمایهگذاری هنگفت چین در دو دهه اخیر را جذب کرده است. حجم سرمایهگذاری چین چقدر و در کدام کشورها بوده است؟
چین بر اساس دادههای "موسسه امریکن اینترپرایز"، فقط ظرف ۱۵ سال گذشته، ۲ تریلیون و ۱۰۰ میلیارد دلار در همه کشورها سرمایه گذاری کرده است؛ از کشورهای ثروتمند مثل سوئیس و آمریکا گرفته تا کشورهای آفریقایی مانند کنگو.
عکس: picture-alliance/dpa/K.-J. Hildenbrand
سهم ایران از این حجم سرمایهگذاری چین فقط ۵۶/ ۲۶ میلیارد دلار بوده که میزان آن در هر دوره پنج ساله تغییر نکرده است؛ یعنی تحریم بین سالهای ۲۰۰۵ تا ۲۰۲۰ تاثیر چندانی بر کاهش یا افزایش سرمایهگذاری چین در ایران نداشته است. (عکس: کارگران چینی در پروژه آزادراه تهران-شمال)
عکس: farsnews.com
بحران اقتصادی جهانی که سال ۲۰۰۸ شروع شد، فرصت مناسبی برای چین بود تا با عرضه وامهای کلان، جای پایی در کشورهای جهان، حتی در کشورهای اروپایی باز کند.
عکس: picture-alliance/dpa
چین در سال ۲۰۱۳ طرح بلندپروازانه خود یعنی "راه ابریشم جدید" را کلید زد. این پروژه دو هدف اساسی دارد: ۱) افزایش تولید با مواد خام ارزان و انرژی ارزان ۲) انتقال مواد خام و فروش کالای چینی از طریق گسترش راهها، بندرها، فرودگاهها و خطوط راه آهن.
بنا بر دادههای "مرکز مطالعات استراتژیک بینالمللی" (CSIS) چین تنها طی شش سال (۲۰۱۳ تا ۲۰۱۹) حدود ۶۲ میلیارد دلار در بخش راه آهن ۳۴ کشور سرمایهگذاری کرده است. حضور فعال اقتصادی چین در واقع به معنای گسترش نفوذ سیاسی این کشور هم هست. (عکس: شی جین پینگ، رئیس جمهور چین در سال ۲۰۱۴ در کنار همتای ونزوئلایی خود، نیکلاس مادورو در کاراکاس)
عکس: AFP/Getty Images/L. Ramirez
تصویری از خط آهن باری-مسافری بنگوئلا در آنگولا. این خط از شهر لبیتو در آنگولا شروع و در شهر تنکه در جمهوری دموکراتیک کنگو به پایان میرسد. این خط آهن در آنگولا با سرمایهگذاری چین احیا شد.
عکس: DW/N. Sul D'Angola
آفریقا با گسترش سریع شهرنشینی روبرو است. حتی کارشناسان میگویند که انقلاب چهارم صنعتی در آفریقا رخ میدهد. این در حالی است که زیرساختهای کافی برای تحقق این تحول هنوز وجود ندارد. چین و هند از این خلا استفاده میکنند. (عکس: سرمایهگذاری چین در بخش شیلات موزامبیک)
عکس: DW/S. Lutxeque
به نوشته مجله فوربس، چین بزرگترین شریک تجاری آفریقا است و حجم سالانه تبادلات دو طرف به ۲۰۰ میلیارد دلار میرسد. بر این اساس، بیش از ۱۰۰ هزار شرکت چینی در آفریقا فعالند. بنا بر دادههای بخش تحقیقات تجارت چین – آفریقا در دانشگاه جان هاپکینز، بیشترین صادارات از آفریقا به چین در سال ۲۰۱۹ به ترتیب از کشورهای آنگولا، آفریقای جنوبی و جمهوری کنگو صورت گرفته است.
عکس: picture-alliance/Photoshot/Zhang Gaiping
مجله فوربس نوشته است که آفریقا ۲۰ درصد کتان مورد نیاز چین را تامین میکند. آفریقا نصف ذخایر منیزیم جهان را هم دارد که در صنعت فولاد به کار میرود و جمهوری دموکراتیک کنگو به تنهایی نصف ذخایر تلق جهان را در اختیار دارد. آفریقا همچنان ذخایر قابل توجه کولتان دارد که مورد نیاز صنعت الکترونیک است. چین به همه این منابع نیاز دارد. (عکس: معدن کبالت در جمهوری دموکراتیک کنگو)
عکس: Getty Images/AFP/F. Scoppa
دَن روخِفِن، پژوهشگر هلندی و بنیانگذار مؤسسه معماری "MORE" است. او تألیفات متعددی از جمله در زمینه گسترش شهرنشینی در آفریقا دارد. به گفته او، «در آفریقا هیچ پروژه ساختمانی بلندتر از ۳ طبقه و هیچ راهی طولانی تر از ۳ کیلومتر وجود ندارد که در دست چینیها نباشد.» (عکس: کارگر چینی و محلی در کارگاه ساخت یک اتوبان در اوگاندا)
عکس: Imago
اما در ایران چه اتفاقی خواهد افتاد؟
جزئیات توافق راهبردی ۲۵ ساله ایران و چین منتشر نشده است. روزنامه "نیویورک تایمز" پیش از این نوشته بود که طرح این توافقنامه را رئیسجمهور چین پنج سال پیش (۲۰۱۶) پیشنهاد کرده بوده است. پیشنویس این توافقنامه ۴ تیرماه ۱۳۹۹ در پکن به امضا رسید. دو هفته بعد، روزنامه نیویورک تایمز به جزئیات این پیشنویس ۱۸ صفحهای دست یافت و آن را منتشر کرد.
عکس: ana.press
"نفت در برابر سرمایهگذاری"
به نوشته وبسایت اقتصادی "بلومبرگ"، چین در چارچوب این توافق «۴۰۰ میلیارد دلار در ایران سرمایهگذاری میکند و در مقابل از ایران با تخفیف زیاد و بهطور مداوم نفت میخرد». چین دقیقا مشابه همین استراتژی را در قاره آفریقا در پیش گرفته است. چین در مقابل بازسازی زیرساختها، حدود یکسوم نفت مورد نیاز خود را از کشورهای آفریقایی وارد میکند.
عکس: Mana Neystani
اگر موضوع "سرمایهگذاری در برابر نفت ارزانقیمت" درست باشد، پکن بخشی از سرمایهگذاری خود را از طریق اختلاف قیمت نفت ارزان جبران میکند. سود حاصل از سرمایهگذاری نیز بخش دیگری از هزینهها را تأمین میکند. گسترش حوزه نفوذ چین در منطقه را هم میتوان به سود اقتصادی افزود. توافقنامه ۲۵ ساله با چین کدام منافع ایران را تأمین میکند و چقدر برای ایران از نظر اقتصادی به صرفه است؟