غیبت مجتبی خامنهای در مراسم خاکسپاری پدرش
۱۴۰۵ تیر ۱۳, شنبه
مراسم تشییع و خاکسپاری علی خامنهای، رهبر پیشین جمهوری اسلامی، قرار است روز شنبه، ۴ ژوئیه (۱۳ تیر)، در تهران آغاز شود؛ بیش از چهار ماه پس از آنکه او در مرحله آغازین جنگ ایران کشته شد.
مقامهای ایرانی این مراسم را رویدادی ملی و مذهبی معرفی کردهاند؛ با برنامههایی در تهران، قم، عراق و در نهایت مشهد، جایی که قرار است او روز ۹ ژوئیه (۱۸ تیر) دفن شود.
اینترنت بدون سانسور با سایفون دویچه وله
برگزارکنندگان وابسته به حکومت از طراحی کریدورهای شهری برای مدیریت جمعیت، ظرفیت گسترده اسکان و حضور شمار زیادی از مردم از داخل و خارج کشور سخن گفتهاند. برخی برآوردهای رسمی حتی از احتمال حضور دهها میلیون نفر خبر دادهاند، هرچند راستیآزمایی چنین پیشبینیهایی پیش از برگزاری مراسم ممکن نیست.
زمانبندی این خاکسپاری نیز بحثهایی را در میان ناظران مذهبی برانگیخته است، زیرا در سنت شیعه، دفن معمولا باید کمی پس از مرگ انجام شود.
وحید هروآبادی، روحانی پیشین شیعه ساکن اروپا و منتقد جمهوری اسلامی، به دویچه وله گفت این تاخیر با رویه تثبیتشده مذهبی در تضاد است.
او گفت: «در فقه اسلامی، بر دفن بیدرنگ میت تاکید زیادی شده است. تا جایی که این موضوع یکی از مثالهای کلاسیک در آموزش دینی برای توضیح امر واجبی است که باید فورا انجام شود.»
در حالی که تدارکات مراسم ادامه دارد، یک پرسش همچنان بیپاسخ مانده است: آیا مجتبی خامنهای، که جانشین پدرش بهعنوان رهبر جمهوری اسلامی شده، در مراسم شرکت خواهد کرد یا نه؟
مجتبی خامنهای کجاست؟
مقامهای ایرانی هنوز تایید نکردهاند که مجتبی خامنهای در هیچیک از مراحل مراسم خاکسپاری حاضر خواهد شد یا نه.
علیاکبر پورجمشیدیان، رئیس ستاد ملی تشییع و وداع با رهبر انقلاب اسلامی، روز ۱ ژوئیه گفت حضور مجتبی خامنهای خارج از اختیار ستاد برگزارکننده است. او گفت هرگونه اطلاعرسانی در این باره از سوی دفتر فرمانده کل قوا و دفتر رهبری انجام خواهد شد.
بیشتر بخوانید: درباره مجتبی خامنهای چه میدانیم؟
مجتبی خامنهای ماههاست در انظار عمومی دیده نشده است. غیبت او در چند مراسم مرتبط با اعضای خانوادهاش نیز در ایران و خارج از کشور مورد توجه قرار گرفته است.
از جمله این موارد، مراسم تشییع نمادین همسرش، زهرا حدادعادل بود که در آن هیچ پیام صوتی یا تصویری از او منتشر نشد.
در ماههای اخیر، گزارشهایی درباره وضعیت سلامت مجتبی خامنهای در رسانههای ایرانی و بینالمللی منتشر شده است. مقامهای ایرانی توضیحی رسمی درباره غیبت او ندادهاند و ادعاها درباره وضعیت پزشکی او بهطور مستقل تایید نشده است.
حضور یا عدم حضور او در مراسم میتواند بر این پرسش نیز اثر بگذارد که چه کسی نماز میت را اقامه خواهد کرد. در سنت شیعه، فردی که نماز میت یک شخصیت برجسته مذهبی را میخواند، اهمیت نمادین دارد. مقامهای ایرانی هنوز اعلام نکردهاند چه کسی این نقش را در مراسم بر عهده خواهد داشت.
آیا ایران همچنان "نگاه به شرق" را ادامه خواهد داد؟
انتظار میرود این مراسم همچنین هیاتهای رسمی شماری از کشورها را گرد هم آورد.
اسکندر مومنی، وزیر کشور، گفته است رؤسای جمهور، رؤسای پارلمانها، نخستوزیران و وزیران از جمله مقامهایی هستند که انتظار میرود در مراسم شرکت کنند. مقامهای ایرانی میگویند نمایندگانی از دهها کشور آمادگی خود را برای حضور اعلام کردهاند.
رویترز گزارش داده است که هند قصد دارد هیأتی بلندپایه اعزام کند و ایران انتظار دارد نمایندگان رسمی بیش از ۳۰ کشور در مراسم حضور داشته باشند.
برای برخی تحلیلگران، فهرست مهمانان به اندازه جمعیت حاضر اهمیت خواهد داشت. حضور، غیبت و سطح نمایندگی کشورها میتواند بهعنوان نشانهای سیاسی از جایگاه تهران پس از جنگ و انتقال رهبری خوانده شود.
احمد وخشیته، مدرس ارشد دانشگاه رودن در مسکو، به دویچه وله گفت علی خامنهای در چارچوب مخالفت با ایالات متحده و سیاست کلی "نگاه به شرق"، نقش مهمی در تقویت روابط ایران و روسیه داشت.
با این حال، وخشیته گفت انتظار ندارد پس از مرگ خامنهای تغییرات عمدهای در روابط دو کشور رخ دهد.
او افزود: «به باور من، آینده روابط ایران و روسیه به این بستگی دارد که ساختار جدید قدرت در تهران چه راهبردی در قبال غرب، اقتصاد و امنیت منطقهای در پیش بگیرد.»
پرسشها درباره انتقال رهبری همچنان باقی است
علی خامنهای بیش از سه دهه رهبر جمهوری اسلامی بود و جایگاهی مرکزی در نظام سیاسی و امنیتی کشور داشت.
تحلیلگران درباره معنای این انتقال برای آینده جمهوری اسلامی ارزیابیهای متفاوتی دارند.
هروآبادی گفت انتظار دارد اختلافات سیاسی درون ساختار قدرت بهمرور آشکارتر شود.
او گفت: «بازماندگان جمهوری اسلامی طبیعتا رویدادها را تحلیل خواهند کرد و بر اساس آنچه در دهه پایانی حکمرانی خامنهای از او آموختند، عمل خواهند کرد.»
با این حال، هروآبادی معتقد است ترور خامنهای و انتقال رهبری «میتواند زمینهساز دورهای از بازتعریف در توازن قدرت داخلی و در نتیجه، در روابط خارجی کشور باشد.»
دویچه وله فارسی را در اینستاگرام دنبال کنید
در مقابل، وخشیته گفت نهادهای حکومتی تداوم خود را نشان دادهاند و احتمالا سیاستهای کلیدی را حفظ خواهند کرد.
او گفت: «باید توجه داشت که پس از ترور، ایالات متحده و بهویژه اسرائیل انتظار داشتند جمهوری اسلامی با فروپاشی و تغییر رژیم روبهرو شود.»
او افزود: «اما روشن شد که برخلاف انتظارها، جمهوری اسلامی بیش از آنکه شخصیتمحور باشد، ساختارمحور است و توانست تداوم سیاسی خود را حفظ کند.»