روزنامه فایننشال تایمز در گزارشی که چهارشنبه ۱۵ آوریل (۲۶ فروردین) منتشر شد، به نقل از اسناد نظامی فاش‌شده نوشت که جمهوری اسلامی به شکل محرمانه یک ماهواره جاسوسی ساخت چین را در اختیار گرفته و از آن در جریان جنگ اخیر برای شناسایی و هدف‌گیری پایگاه‌های نظامی آمریکا در خاورمیانه استفاده کرده است.

خبرگزاری رویترز نیز با استناد به همین گزارش نوشت که همکاری جمهوری اسلامی و چین نشانه‌ای از تعمیق پیوندهای راهبردی تهران و پکن است که به ایران توان تازه‌ای در شناسایی و حمله به اهداف خود داده است.

به نوشته فایننشال تایمز، این ماهواره که TEE-01B نام دارد، در اواخر سال ۲۰۲۴، پس از پرتاب از خاک چین، در اختیار نیروی هوافضای سپاه پاسداران قرار گرفته است.

این روزنامه می‌گوید فهرست‌های مختصات زمان‌دار، تصاویر ماهواره‌ای و تحلیل‌های مداری نشان می‌دهد فرماندهان نظامی ایران بعداً این ماهواره را برای زیر نظر گرفتن چند پایگاه کلیدی آمریکا به کار گرفته‌اند؛ تصاویری که در ماه مارس، هم پیش از حملات موشکی و پهپادی و هم پس از آن ثبت شده‌اند.

اینترنت بدون سانسور با سایفون دویچه‌ وله

فایننشال تایمز تأکید می‌کند که این داده‌ها بر پایه اسناد فاش‌شده و بررسی مدار ماهواره تنظیم شده و در متن گزارش، این سامانه به عنوان جهشی محسوس در توان اطلاعاتی ایران توصیف شده است.

پایگاه‌های رصدشده؛ از عربستان تا بحرین و عراق

به نوشته این روزنامه بریتانیایی، ماهواره مزبور در روزهای ۱۳، ۱۴ و ۱۵ مارس از پایگاه هوایی پرنس سلطان در عربستان سعودی تصویر گرفته است. فایننشال تایمز یادآوری می‌کند که دونالد ترامپ، رئیس جمهور ایالات متحده، ۱۴ مارس تأیید کرده بود هواپیماهای آمریکایی در این پایگاه هدف قرار گرفته‌اند و پنج هواپیمای سوخت‌رسان نیروی هوایی آمریکا آسیب دیده‌اند.

افزون بر این، به گفته این روزنامه، ماهواره یادشده "پایگاه هوایی شهید موفق" در اردن، مناطق نزدیک به پایگاه دریایی ناوگان پنجم آمریکا در منامه بحرین و فرودگاه اربیل در عراق را نیز در مقاطعی که سپاه گفته بود حملاتی به آنها انجام داده، زیر نظر داشته است.

در گزارش فایننشال تایمز آمده است که دامنه این پایش تنها به اهداف نظامی محدود نبوده است. بر اساس همان اسناد، مناطقی چون کمپ بوهرینگ و پایگاه علی‌السالم در کویت، کمپ لمونیه در جیبوتی و فرودگاه بین‌المللی دُقم در عمان نیز در فهرست رصد قرار داشته‌اند.

دویچه وله فارسی را در اینستاگرام دنبال کنید

همچنین برخی زیرساخت‌های غیرنظامی حوزه خلیج فارس، از جمله محدوده بندر کانتینری خور فکان و نیروگاه و تأسیسات آب‌شیرین‌کن قدفع در امارات، و نیز مجتمع آلبا در بحرین، زیر نظر گرفته شده‌اند.

این داده‌ها ماجرا را از یک پرونده صرفاً اطلاعاتی فراتر می‌برد و آن را به یک مسئله مناقشه‌برانگیز منطقه‌ای بدل می‌کند؛ زیرا چین در عین حال بزرگترین شریک تجاری بسیاری از کشورهای خلیج فارس و یکی از خریداران اصلی نفت آنهاست.

ماهواره‌ای "تجاری" با کاربردی نظامی

فایننشال تایمز نوشته است که این ماهواره را شرکت چینی Earth Eye ساخته و پرتاب کرده است؛ شرکتی که در وب‌سایت خود از مدلی کمتر شناخته‌شده با عنوان "تحویل در مدار" سخن می‌گوید؛ بدین معنا که ماهواره در چین پرتاب می‌شود و پس از قرار گرفتن در مدار، کنترل آن در اختیار مشتری خارجی قرار می‌گیرد.

بنا بر اسناد مورد اشاره این روزنامه، نیروی هوافضای سپاه در سپتامبر ۲۰۲۴ پذیرفته است حدود ۲۵۰ میلیون یوان، معادل ۳۶ میلیون و ۶۰۰ هزار دلار، برای در اختیار گرفتن این سامانه بپردازد. قرارداد، به نوشته فایننشال تایمز، هزینه‌های ماهواره، پرتابگر، پشتیبانی فنی، زیرساخت داده و خدمات طرف خارجی را در بر می‌گیرد.

بیشتر بخوانید: تأثیر جنگ ایران بر تضعیف استراتژی آمریکا در قبال چین

در کنار خود ماهواره، پای یک شرکت دیگر مستقر در پکن، یعنی Emposat هم در میان است. فایننشال تایمز می‌گوید بر اساس این قرارداد، "امپوسات" نرم‌افزار و شبکه زمینی لازم را برای کنترل ماهواره، دریافت داده‌ها و هدایت عملیات آن، آن‌هم از طریق شبکه‌ای جهانی، در اختیار سپاه قرار می‌دهد.

این در حالی است که کمیته منتخب مجلس نمایندگان آمریکا در گزارشی در سال ۲۰۲۶ درباره چین، "امپوسات" را شرکتی با پیوندهای عمیق با نیروی هوافضای ارتش آزادی‌بخش خلق چین معرفی کرده و از رد پای نیروهای مرتبط با مراکز اصلی فرماندهی پرتاب‌های ماهواره‌ای چین در آن سخن گفته است.

گزارش فایننشال تایمز نشانگر کاربرد دوگانه "تجاری" و "نظامی" ماهواره مزبور چینی است. این روزنامه به نقل از کارشناسان می‌نویسد چنین زیرساختی عملاً به ایران اجازه می‌دهد بخشی از "دارایی‌های فضایی" خود را از آسیب‌پذیری دور کند. در سال‌های ۲۰۲۵ و ۲۰۲۶، چند هدف مرتبط با زیرساخت فضایی ایران در جریان حملات هدف قرار گرفته‌اند.

ارتش اسرائیل نیز اعلام کرده بود که در میانه مارس، مرکز اصلی پژوهشی سازمان فضایی ایران را هدف قرار داده است؛ مرکزی که به گفته تل‌آویو، در توسعه ماهواره‌های نظامی و هدایت آتش به سوی اهداف منطقه‌ای نقش داشته است.

"امتیاز فنی" تازه برای سپاه

فایننشال تایمز می‌نویسد ماهواره TEE-01B قادر است تصاویری با دقت تقریبی نیم متر ثبت کند؛ دقتی که می‌تواند با تصاویر ماهواره‌ای تجاری با وضوح بالا در غرب رقابت کند. این روزنامه سپس این توان را با ماهواره "نور-۳" مقایسه می‌کند که بر اساس ادعاهای ایران، دقتی در حدود پنج متر داشته و هرچند نسبت به "نور-۲" بهبود یافته، اما همچنان برای شناسایی دقیق هواپیماها یا پایش جزئیات فعالیت در پایگاه‌های نظامی کافی نبوده است.

فایننشال تایمز نتیجه می‌گیرد که ماهواره چینی عملاً به سپاه امکان داده است تا پیش از حمله هدف را دقیق‌تر ببیند و پس از حمله نیز نتیجه را ارزیابی کند. چنین توصیفی می‌تواند ماجرای خرید یک ماهواره را به یک تغییر راهبردی در میدان جنگ پیوند بزند.

استفاده ایران از توانمندی‌های ماهواره‌ای خارجی در خلأ رخ نداده است. همکاری فضایی تهران و مسکو در سال‌های گذشته افزایش یافته و چند ماهواره ایرانی نیز با کمک روسیه به مدار فرستاده شده‌اند. همزمان، مقام‌های غربی مدت‌هاست به استفاده بازیگران نزدیک به جمهوری اسلامی از خدمات شرکت‌های ماهواره‌ای چینی حساس شده‌اند.

خبرگزاری رویترز سال گذشته میلادی گزارش داده بود که مأموریت دریایی اتحادیه اروپا موسوم به "آسپیدس" برای حفاظت از کشتیرانی در دریای سرخ، در فضایی شکل گرفت که تهدیدهای مرتبط با نیروهای مورد حمایت ایران، از جمله حوثی‌ها، آزادی کشتیرانی را به چالش کشیده بود؛ مأموریتی که بنا بر اسناد رسمی اتحادیه اروپا، ماهیتی دفاعی دارد. ماجرای اخیر ماهوار چینی را نیز می‌توان در امتداد همین نگرانی غرب از کاربرد دوگانه فناوری فضایی چین قرار داد.

واکنش پکن و واشنگتن

فایننشال تایمز نوشته است که وزارت خارجه و وزارت بازرگانی چین، همچنین شرکت‌های Earth Eye و "امپوسات"، به درخواست این روزنامه برای اظهارنظر پاسخی ندادند. به نوشته همین روزنامه، سفارت چین در واشنگتن نیز وقتی از آن پرسیده شد آیا دولت چین از رابطه میان امپوسات و سپاه پاسداران خبر داشته، پاسخ داده که پکن به‌شدت با انتشار "اطلاعات گمراه‌کننده ، مبتنی بر گمانه‌زنی و اغراض خاص" علیه چین مخالف است و تأکید کرده که رویکردی "عینی و بی‌طرف" دارد و هرگز در اقداماتی که موجب تشدید درگیری شود مشارکت نمی‌کند.

کاخ سفید هم مشخصاً درباره پیوند "امپوسات" و سپاه پاسداران اظهارنظری نکرده، اما به این هشدار ترامپ اشاره کرده است که در صورت کمک چین به ایران در زمینه سامانه‌های پدافندی، پکن با "مشکلات بزرگی" روبرو خواهد شد. سازمان سیا نیز از اظهارنظر خودداری کرده است.

در فضای پرتنش آتش‌بس شکننده میان آمریکا، اسرائیل و ایران، گزارش فایننشال تایمز از شکل‌گیری یک زنجیره تازه اطلاعاتی، مشتمل بر شبکه‌های اطلاعاتی منطقه‌ای، تصاویر ماهواره‌ای روسی و اکنون یک ماهواره چینی با دقت بالا، برای جمهوری اسلامی حکایت دارد. در متن جنگی که از نهم اسفندماه گذشته (۲۸ فوریه) آغاز شد و پایگاه‌های آمریکا در چند کشور منطقه را به صحنه تهدید و حمله تبدیل کرد، چنین ترکیبی می‌تواند ابزاری برای افزایش دقت، سرعت و اعتماد به نفس تهران در هدف‌گیری باشد.