ایران و عمان در آستانه "توافق برای بازگشایی تنگه هرمز"
۱۴۰۵ مرداد ۱۳, سهشنبه
نیویورک تایمز روز دوشنبه سوم اوت (۱۲ مرداد) به نقل از مقامهای ایرانی و آمریکایی گزارش داد که ایران و عمان در آستانه دستیابی به یک توافق برای بازگشایی تردد کشتیها در تنگه هرمز هستند. اما به نوشته این روزنامه آمریکایی، اگر این توافق اجرایی شود، ممکن است بهای سنگینی داشته باشد و به تثبیت کنترل تهران بر آبراهی بینجامد که پیش از جنگ، یک گذرگاه بینالمللی و آزاد به شمار میرفت.
طبق این گزارش، بر اساس توضیح مقامهای آگاه از روند شکلگیری این توافق، کشتیهایی که وارد خلیج فارس میشوند، از مسیری عبور خواهند کرد که تحت کنترل ایران و در نزدیکی سواحل این کشور قرار دارد. کشتیهایی که از خلیج فارس خارج میشوند نیز از مسیری در نزدیکی عمان عبور خواهند کرد.
نیویورک تایمز با استناد به مقامهای ایرانی میگوید گرچه بابت عبور کشتیها عوارضی دریافت نخواهد شد، اما توافق شامل "هزینه خدمات" برای پوشش پیامدهای زیستمحیطی کشتیرانی، تأمین امنیت کشتیهای باری و نفتکشها و همچنین هزینه نیروی انسانی خواهد بود. به گفته دو مقام ایرانی، درآمد حاصل از این هزینهها به شکل مساوی میان جمهوری اسلامی و عمان تقسیم خواهد شد.
دویچه وله فارسی را در واتساپ دنبال کنید
اما یک مقام آمریکایی آگاه از مذاکرات، روز دوشنبه با بیان اینکه روایت ایران "دقیق نیست"، تأکید کرده است هرگونه مسیر "موقتی" که در تنگه ایجاد شود، "مستلزم دریافت تأیید یا مجوز از ایران نخواهد بود و هیچگونه عوارضی هم نخواهد داشت".
جزئیات توافق و روایتهای متفاوت تهران و واشنگتن
به گفته نیویورک تایمز، نهایی شدن این توافق میتواند عاجلترین مشکل سیاسی دونالد ترامپ، رئیس جمهور آمریکا، را با ازسرگیری حرکت کشتیها برطرف کند.
در مقابل، مقامهای ایرانی میگویند که حتی در صورت هرگونه توافقی، باز هم تا زمان لغو محاصره دریایی بنادر ایران در خلیج فارس توسط آمریکا و بازگشت دو کشور به برنامه ۱۴ مادهای مندرج در تفاهمنامه اسلامآباد، تنگه هرمز بسته خواهد ماند.
نیویورک تایمز به نقل از برخی مقامها مینویسد، اگر آمریکا تصمیم بگیرد بخشی از تحریمهای ایران را تعلیق کند تا تهران بتواند به شکل قانونی نفت بفروشد و آن را تحویل دهد، فشار بر بازارهای جهانی حتی بیش از این نیز کاهش خواهد یافت.
اما به نوشته این روزنامه، اگر در نهایت ایران کنترل خود بر این گذرگاه را تثبیت کند، بازگشایی تنگه هرمز میتواند هزینهای ژئوپلیتیکی به همراه داشته باشد. مقامهای ایرانی میگویند این توافق به گونهای طراحی شده که توانایی جمهوری اسلامی برای کنترل تنگه را رسمیت ببخشد و در نتیجه، اهرم استراتژیکی را که پیش از جنگ از آن استفاده نمیکرد، حفظ کند.
کنترل تنگه؛ اهرم تازه ایران یا چالش آمریکا؟
چنین محدودیتهایی، به نوشته نیویورک تایمز، مستقیماً با هدفی که مارکو روبیو، وزیر خارجه آمریکا، تعیین کرده بود، در تضاد است. او بارها در ماههای اخیر گفته بود که تنگه باید دوباره به همان آبراه آزاد بینالمللی تبدیل شود که پیش از حمله آمریکا و اسرائیل به ایران در ۲۸ فوریه بود.
اینترنت بدون سانسور با سایفون دویچه وله
روبیو اخیراً در نشستی با مقامهای کشورهای جنوب شرقی آسیا گفته بود: «اگر در خاورمیانه سابقهای ایجاد کنیم که یک کشور تصمیم بگیرد کنترل یک آبراه بینالمللی را در دست بگیرد، بابت عبور از آن عوارض بگیرد و اگر نپردازید کشتیهایتان را منفجر کند، یک سابقه بسیار خطرناک ایجاد کردهایم که در دیگر نقاط جهان نیز تکرار خواهد شد.»
وزیر خارجه آمریکا افزوده بود: «آنچه در اینجا مطرح است، فقط موضوع رویدادهای تنگه هرمز نیست، بلکه یک اصل بنیادین درباره آزادی کشتیرانی است.» او ادامه داده بود: «قواعدی که طی ۱۵۰ سال گذشته پایه تجارت و بازرگانی بینالمللی بودهاند نیز در معرض تهدید قرار گرفتهاند و نباید اجازه داد چنین اتفاقی بیفتد.»
بازگشایی تنگه هرمز در سایه مذاکرات هستهای
ترامپ تاکنون درباره توافق در حال شکلگیری سخن چندانی نگفته است؛ توافقی که بخشی از بازگشت به مذاکراتی بود که به ادعای او، باعث شد در آخر هفته گذشته از اجرای یک حمله گسترده جدید علیه جمهوری اسلامی صرفنظر کند.
این توافق به گفته نیویورک تایمز، به ایران و عمان ۶۰ روز فرصت میدهد تا درباره بازگشایی تنگه مذاکره کنند، اما در عین حال پیشبینی میکند که در این مدت، واشنگتن و تهران گفتوگوها درباره آینده ذخایر ۱۱ تُنی اورانیوم غنیشده ایران را از سر بگیرند؛ از جمله حدود نیم تُن سوختی که اکنون تقریباً به درجه لازم برای ساخت سلاح هستهای رسیده است.
آمریکا خواهان آن است که این سوخت رقیق شود تا تبدیل آن به مواد قابل استفاده در سلاح هستهای آسان نباشد و در نهایت نیز به آمریکا یا کشور دیگری منتقل شود تا یا از بین برود یا در نیروگاههای هستهای مورد استفاده قرار گیرد.
طرحی که اواسط ژوئن ابتدا از سوی جیدی ونس، معاون رئیس جمهور آمریکا، و سپس جداگانه از سوی ترامپ امضاء شد، باعث شد هر دو با خوشبینی اعلام کنند که ظرف ۶۰ روز توافق هستهای حاصل خواهد شد. اما اکنون تنها دو هفته تا پایان آن مهلت باقی مانده و مقامها اذعان دارند که اگر مذاکرات آغاز هم بشود، احتمالاً تا اواخر پاییز و شاید حتی فراتر از آن ادامه خواهد یافت.
به نوشته این روزنامه آمریکایی، برخی مقامها در محافل خصوصی ابراز تردید میکنند که اساساً توافق هستهای حاصل شود و معتقدند ترامپ، همانگونه که پیشتر نیز مطرح کرده بود، ممکن است صرفاً اعلام کند که ذخایر اورانیوم ایران باید زیر آوار ناشی از حملات هوایی ژوئن ۲۰۲۵ به سه تأسیسات هستهای این کشور مدفون بماند.
بیشتر بخوانید: پس از تنگه هرمز؛ مقصد بعدی بحران خاورمیانه کجاست؟
اما به باور نویسندگان گزارش نیویورک تایمز، از آنجا که بازگشایی تنگه هرمز از نظر سیاسی برای ترامپ اهمیتی حیاتی دارد، بهرغم اظهارات روبیو، به نظر میرسد دولت آمریکا خود را برای سناریویی آماده میکند که در آن تنگه بازگشایی شود، اما ایران کنترل روزانه عبور و مرور را در دست داشته باشد.
ترامپ روز دوشنبه ۳ اوت (۱۲ مرداد) در کاخ سفید درباره توافق در حال شکلگیری گفت: «امروز یا فردا متوجه خواهید شد. یا خیلی سریع به نتیجه میرسند یا نمیرسند. موضوع خیلی پیچیدهای نیست.» او پیشبینی کرد که تنگه هرمز "به معنای واقعی کلمه شاید تا فردا" باز شود؛ ادعایی که در چند ماه گذشته بارها تکرار کرده است. ترامپ گفت: «مرحله نخست بازگشایی تنگههاست. مرحله دوم، خلع سلاح هستهای خواهد بود.»
تردید پنتاگون و ابهام در اجرای تفاهمنامه
با این حال، نیویورک تایمز به نقل از مقامهای کنونی و پیشین مطلع از بحثهای داخلی مینویسد، برخی مقامهای ارشد پنتاگون نسبت به توافق در حال شکلگیری میان عمان و ایران تردید دارند.
آنان نگراناند که این توافق در عمل به معنای عقبنشینی در برابر ایران باشد. به گفته آنها، در مسیر عبور از خلیج فارس از طریق آبهای عمان همچنان مینهای دریایی فراوانی وجود دارد و کشتیها برای عبور ایمن ناچار خواهند بود با ایران هماهنگ کنند.
طبق همین گزارش، حتی برخی مقامهای ایرانی نیز در این مورد ابراز تردید کردهاند که توافق بتواند آنگونه که انتظار میرود عمل کند و خطر موج دیگری از حملات آمریکا را از میان بردارد.
سنتکام، فرماندهی مرکزی آمریکا، تاکنون هدایت کشتیها را در این مسیر بر عهده داشته است، اما این کشتیها همچنان در معرض تهدید موشکهای ایران قرار دارند. ترامپ طی دو هفته گذشته، دو بار طرح برد کوپر، فرمانده سنتکام، برای بمباران کوتاهمدت اما شدید مواضعی در ایران را که حملات از آنجا انجام میشود و همچنین دیگر اهداف نظامی را متوقف کرده است. با این حال، ترامپ هیچگاه علاقه شدید خود به بازگشایی تردد در تنگه را پنهان نکرده، حتی اگر این امر مستلزم نوعی ساختار دریافت هزینه یا سطحی از کنترل ایران باشد.
مهدی محمدی، مشاور ارشد محمدباقر قالیباف، رئیس مجلس شورای اسلامی و مذاکرهکننده ارشد ایران، شامگاه دوشنبه به تلویزیون حکومتی جمهوری اسلامی گفت که ایران و عمان در حال مذاکره برای دستیابی به راهحلی درباره نحوه مدیریت تنگه هرمز هستند. او تأکید کرد که این مذاکرات جدای از جنگ با ایالات متحده انجام میشود.
ایران اعلام کرده که آمریکا با هدایت کشتیها در ساحل جنوبی تنگه هرمز در نزدیکی عمان، توافق صلح را نقض کرده است. متن تفاهمنامه درباره اینکه چه کسی تنگه هرمز را کنترل میکند، مبهم بود. اما ایران نیز متقابلاً آن تفاهمنامه را نقض کرد و به سوی کشتیهایی که بدون اجازه این کشور از خلیج فارس عبور میکردند، آتش گشود.