در انتخابات دوازدهمین دوره ریاست جمهوری، شهردار کنونی تهران برای سومین بار وارد رقابتهای انتخاباتی شد اما برخلاف سالهای ۸۴ و ۹۲ چند روز پیش از آغاز رأیگیری انصراف داد.
جبهه مردمی نیروهای انقلاب اسلامی (جمنا) که ادعای نمایندگی بیشترین گروههای اصولگرایان را دارد هفدهم فروردین ماه در دومین مجمع عمومی خود پنج نفر را به عنوان نامزد انتخابات ریاست جمهوری معرفی کرد و قرار بود در روزهای بعدی یک نفر از میان آنها رقیب نهایی حسن روحانی باشد.
در این مجمع که گفته میشود حدود سه هزار نفر در آن حضور داشتند ابراهیم رئیسی با کسب ۲۱۴۷ رای اول و محمدباقر قالیباف با ۱۳۷۳ رأی چهارم شد.
با آغاز رقابتهای انتخاباتی جمنا به وعدههای خود عمل نکرد و به جای یک نفر، رئیسی و قالیباف را وارد کارزار انتخابات کرد و در نهایت شهردار تهران پس از مناظرههای تلویزیونی به نفع تولیت آستان قدس رضوی کنار رفت.
ورود پرهیاهو، انصراف غیرمنتظره
درباره ورود پرهیاهوی قالیباف به صحنه انتخابات و کنارهگیری غیرمنتظرهی او از این رقابتها خبرها، شایعهها و تحلیلهای متفاوتی وجود دارد.
حسین قربانزاده، مشاور قالیباف و دبیرکل "حزب پیشرفت و عدالت ایران اسلامی"، که تشکل حامیان شهردار تهران محسوب میشود روایت جدیدی از کنارهگیری نامزد پیشین انتخابات ریاست جمهوری ارائه کرده که نافی تمام روایتهای قبلی است.
بیشتر بخوانید: واکنشها به کنارهگیری قالیباف؛ اصولگرایان تشکر کردند
پیش از این گفته میشد که کاهش شدید آرای قالیباف در نظرسنجیها علت اصلی کنارهگیری او بوده است. شهردار تهران در بیانیهی انصراف از حامیانش خواست که "تمام ظرفیت و حمایت خود را برای موفقیتِ برادر ارجمندمان حجت الاسلام و المسلمین سید ابراهیم رئیسی" به کار بگیرند.
حسامالدین آشنا، مشاور فرهنگی روحانی در پیامی در کانال تلگرامی خود با اشاره به ریزش آرای قالیباف در نظرسنجیها انصراف او به نفع رئیسی را به نذر کردن روغن ریخته پای امامزاده تشبیه کرد و نوشت: «آبروی رفتهای فدای آیندهای مبهم شد ولی معادلهای چند مجهولی حل شد، عمل انقلابی یعنی یا معاون اولی یا نایب تولیتی.»
مناظرهای داغ و طوفانی. بهجز هاشمیطبا که آرام ماند، پرسش و پاسخ کاندیداهای دیگر با نیش و نهیب درآمیخت. به خلاف پیشبینیها روحانی رادیکالتر از همه ظاهر شد. آیا مناظره سوم آرای خاکستری را جلب کرد؟
عکس: FARSبه خلاف برخی تحلیلگران که عقبنشینی روحانی را پس از هشدار خامنهای محتمل میدانستند، او در این مناظره رادیکال و صریحتر از قبل ظاهر شد. قالیباف آمده بود که اصطلاح "سرهنگ" و "حمله گازانبری" را تلافی کند اما روحانی کوششهای مشابه و پیشین در سرکوبگری را به رخ او کشید.
روحانی در دقایق پایانی مناظره، کارت جدیدی علیه قالیباف رو کرد و گفت: طرح داشتید که دانشجویان را ظرف یک ساعت لوله کنید و اگر گذاشته بودیم الان دانشگاهها پر از لوله بود. روحانی افزود: «پرونده سال ۸۴ شما دست من بود و اگر مردانگی نکرده بودم شما اینجا ننشسته بودید.» پرسش روز: روحانی چرا قانون را به خاطر "مردانگی" دور زده است.
شهردار تهران رئیس دولت و معاون او را "دروغگو" خواند و با متهم کردن بستگان روحانی به رانتخواری، دلیل تسامح با این پدیده را بهرهمندی شخصی رئیس جمهور دانست. او اسنادی را نیز رو به دوربین گرفت و به جهانگیری گفت: «از آنجایی که جنابعالی حدود ۸۰۰متر زمین به متری سه هزار تومان در سال هفتاد گرفتید ، شجاعت برخورد با متخلف را نخواهید یافت.»
افشاگری کاندیداها علیه دیگری، با رعایت برخی خطوط قرمز و حفظ اسرار مگو همراه بود. جهانگیری به میرسلیم گفت: «این همه نگویید اصل ۴۴ را رعایت نکردید. در این دولت هر چه واگذار کردیم به بخش خصوصی بود. رفقای شما در دولت قبل واگذار نکردند. ما میخواستیم از دست بعضیها پس بگیریم اما نتوانستیم. اسم نمیآورم.»
رئیسی در جمعبندی از مناظره گفت جناب آقای روحانی شما نبودید که زبان کردی برای کردها را آزاد کردید، خدا کرد و قانون اساسی کرد. روحانی در مناظره دوم از رئیسی پرسیده بود شما از مسائل هستهای چه میدانید که قضاوت میکنید. رئیسی این یادآوری را تحقیر خود خواند و گفت : «غیر از برجام، اطلاعاتم در مسايل خارجی از شما و آقای جهانگیری کمتر نیست.»
قالیباف رفتار دولت را به دوران قاجار تشبیه کرد و خطاب به روحانی و جهانگیری گفت دولت قبل خودتان هستید: «فولاد، بانکها، پتروشیمی، خامفروشیها دست کیست؟ حتما وقتی شما اعتماد به منابع داخلی ندارید و امنیت سپردهگذار مثل کاسپین را نمیتوانید تامین کنید چنین میشود.» او در جمعبندی با متهم کردن دولت به فساد گفت: «هر چه بگندد نمکش میزنند وای به روزی که بگندد نمک.»
اسحاق جهانگیری به رسانهها گفته بود که افت حضورش در مناظره دوم، تغییری تاکتیکی بود تا "دوستان یک دفعه موتور نسوزانند." او به قالیباف که روی اصطلاح چهاردرصدیها مانور داد گفت: «شما طلبکار هم شدهاید؟ وقتی مردم در سال ۱۳۹۱ دنبال دارو میگشتند شما در برج میلاد بستنی طلای ۴۰۰ هزار تومانی عرضه میکردید.»
جهانگیری در بخش جمعبندی به قالیباف گفت: «دوازده سال است شهردار هستی. فکر میکنی مردم تهران از ترافیک، زباله، محیط زیست یا گداها در سر چهارراهها راضیتر هستند؟» او آرای ۷۰۰هزار تایی قالیباف در انتخابات ۹۲ را به یادش آورد و گفت: «به خودت بیا. نفر آخر انتخابات مجلس در تهران یک میلیون رای آورد.»
لحن روحانی در روزهای گذشته رادیکال شده بود. برخی گفته بودند خطاب هشدار خامنهای در پرهیز از درگیری کاندیداها روحانی است. او در مناظره سوم بسیار فراتر و صریحتر از پیشبینیها حرف زد. از جمله به یاد رئیسی آورد که سعید مرتضوی از دوستان او بود. رئیسی هفته قبل گفته بود خوب است روحانی و احمدینژاد با هم مناظره کنند. روحانی گفت با خودتان مناظره میکنیم چون ستادتان همان افراد دولت قبلی هستند.
نقطه عطف سخنرانیهای هفته گذشته روحانی، در ورزشگاه شیرودی تهران بود. در همایشی که شعارهای آن در باره رفع حصر، آزادی زندانیان سیاسی و توقف گشت ارشاد بود، روحانی تاکید کرد که تبعیض جنسیتی و فضای امنیتی را قبول ندارد. او خطاب به رقیبان اصولگرای خود گفت ۸۶۰ هزار زن را بیکار کردید و دم از اشتغال میزنید؟ او از آنها پرسید اشتغال اهل سنت را قبول دارند؟
ابراهیم رئیسی در هیچیک از سخنرانیهایش چیزی در باره عملکرد دولت هشت ساله احمدینژاد نگفته و مسئولیت مشکلات موجود را به دوش دولت روحانی انداخته است. ستاد انتخاباتی ابراهیم رئیسی در اختیار وزیران و مدیران احمدینژاد است. اصلاحطلبان و رسانههایشان او را به پوپولیسم و مانور روی موضوع فقر متهم میکنند. جهانگیری در مناظره گفت عزت مردم را حفظ کنید و عکس فقرا را برای استفاده تبلیغاتی پخش نکنید.
محمدعلی ابطحی، معاون خاتمی در دولت ششم، مناظره سوم را نقطه عطفی در تاریخ ارتباطات ایران خوانده و گفته است: «به رغم نظر بعضیها، این مناظره نه نظام را تضعیف کرد و نه اثر منفی داشت.» به اعتقاد ابطحی بیشتر کسانی که تصمیم نداشتند رای بدهند با دیدن مناظره قانع شدند که به پای صندوقهای رای بیایند و به یکی از نامزدها رای دهند.
روزنامه شرق، چهارشنبه سوم خرداد از قول مشاور قالیباف نوشت، علت انصراف شهردار تهران ریزش آرای او نبوده زیرا در تمام "نظرسنجیها معتبر" هیچ روزی نبوده که رئیسی بالاتر از قالیباف قرار داشته باشد.
محمدحسن رحیمیان، عضو موسس جمنا گفته است: «رئیسی در نظرسنجیها از قالیباف پیشی گرفته بود. شاید از همین رو او و تیم انتخاباتیاش تصمیم گرفتند از کارزار انتخابات خداحافظی کنند.»
بیشتر بخوانید: اکثریت رأیدهندگان ایران به مسیر روحانی آری گفتند
در این میان برخی منابع اعمال نفوذ جمنا و عدم حمایت تشکلهای پر نفوذ اصولگرایان از قالیباف، از جمله جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، جامعه روحانیت مبارز و جبهه پایداری را از دلایل اصلی کنارهگیری او عنوان کردهاند.
قربانزاده این گمانهزنیها را نیز نادرست میداند و میگوید در انتخابات سالهای ۸۴ و ۹۲ نیز تشکلهای اصلی اصولگرایان از شهردار تهران حمایت نکردند اما او اطمینان دارد که "همه جا بدنه جریان اصولگرایی به شدت از ایشان حمایت میکرد".
اگر رئیسی انصراف میداد ...
دبیرکل حزب پیشرفت و عدالت در گفتوگو با روزنامه شرق پا را از این فراتر گذاشته و گفته است: «معتقدم اگر آقای رئیسی به جای آقای قالیباف کنار میرفتند، نهتنها فاصله این نبود؛ بلکه انتخابات به دور دوم هم میرفت. همه نظرسنجیهای معتبر با یک منطق دودوتا چهارتا، چنین حالتی را پیشنهاد میدادند.»
در این میان این پرسش مطرح است که اگر با کنارهگیری رئیسی انتخابات دستکم به دور دوم کشیده میشد چرا اصولگرایان که طرفدار این سناریو بودند او را تشویق به کنار رفتن نکردند و چرا قالیباف به رغم شانس بیشتر انصراف داد؟
قربانزده میگوید تیم انتخاباتی قالیباف به این نتیجه رسیده بود که برای ایجاد تحرک در میان اصولگرایان لازم است که فقط یک نفر در رقابتها باقی بماند: «ماندن دو نفر به نتیجه مطلوب منجر نمیشد. باید یک شوک ایجاد میشد؛ اگرچه با کنار رفتن رئیسی شوک بزرگتری رقم میخورد.»
بیشتر بخوانید: روحانی: مهمترین بخش انتخابات "نه" مردم به فریبکاران بود
مشاور شهردار تهران همچنین گفته است: «به هرحال نهایتا چون رئیسی کنار نرفت، آقای قالیباف کنار رفت.» بر این اساس قربانزاده علت شکست سنگین اصولگرایان در انتخابات ۲۹ اردیبهشت را اصرار رئیسی به ماندن در صحنه ارزیابی میکند.
قربانزاده در حالی مدعی است که با کنار رفتن رئیسی انتخابات به دور دوم کشیده میشد که اعتراف میکند نظرسنجی دانشگاه تهران که به گفتهی او "حتی در انتخابات اخیر هم، فقط هفتدهم درصد اختلاف و خطا داشت" دو روز پیش از رأیگیری پیروزی روحانی با رأی بیش از ۵۷ درصد را پیشبینی کرده بود.
پس از اعلام خبر پیروزی حسن روحانی در انتخابات ریاست جمهوری شهرهای ایران تا دیرهنگام شاهد جشن و پایکوبی طرفداران او بودند. دستچینی از تصاویر شادی در شهرهای ایران به همراه دستنوشتههایی تاملبرانگیز:
عکس: ILNAپس از پیروزی حسن روحانی در انتخابات ریاست جمهوری شهرهای ایران تا دیرهنگام شاهد جشن و پایکوبی طرفداران او بودند. مردم و هواداران حسن روحانی، شامگاه شنبه (۲۰ مه/ ۳۰ اردیبهشت) پس از تجمع در چهارراه ولیعصر تهران به سمت شمال خیابان ولیعصر حرکت کردند.
صبح یکشنبه ۳۱ اردیبهشت، ستاد انتخابات وزارت کشور با صدور بیانیهای نوشت: «شادی خود را در روز شنبه ۳۰ اردیبهشت به منصه ظهور رساندید، بدینوسیله از همگان انتظار میرود (...) از امروز از حضور در خیابانها و معابر برای برپایی جشن خودداری نموده و چنانچه ستاد منتخبین ملت متقاضی برگزاری مراسم باشند با (...) دریافت مجوز در زمان و مکان مشخص اقدام نمایند.»
حسن روحانی در نخستین سخنرانی پس از اعلام نتیجه گفت که "پیروز واقعی انتخابات اردیبهشت ۹۶ مردم ایران" هستند. او بدون نام بردن از فرد مشخصی تاکید کرد که مردم با رای خود به کسانی که میخواستند کشور را به گذشته باز گردانند "نه" گفتند.
روحانی در سخنان خود کوشید که وحدت ملی را ارج نهد و خود را رئیس جمهور همه ایرانیان دانست. او گفت:«حق منتقدان برای انتقاد از دولت را پاس میدارم مردمسالاری دینی یعنی همین. اسلام رحمانی یعنی همین. امروز ایران سربلندتر از هر زمان دیگر آماده روابط با جهان بر پایه روابط متقابل و منافع ملی است.»
تعدادی از جوانان "سبز – بنفش" در جشن پیروزی حسن روحانی در انتخابات ریاست جمهوری در شهر اهواز.
حسن روحانی گفت: «شما با این رای نشان دادید ملتی یکپارچه هستید و ثابت کردید هیچ کس نمیتواند شما را به نزاعهای طبقهای و قومیتی بکشاند و نشان دادید که شما همه یک ملت هستید.» او پیروزی در انتخابات را "پیروزی صلح و آشتی بر تنش و خشونت" و "پیروزی انسجام ملی بر انشقاق و چند دستگی" خواند. (عکس از شادی مردم در قم)
کاندیداهای اصولگرا در مبارزه انتخاباتی خود را حامی و نماینده "مستعضفان" میدانستند و محمد باقر قالیباف در مناظرههای تلویزیونی دولت حسن روحانی را به دولت ۴ درصد ثروتمند و قشر مرفه جامعه متهم کرد. واکنش یکی از حاضران جشن پیروزی روحانی به گفتههای قالیباف.
برخی از شرکتکنندگان بادکنکها یا علایم دیگر سبز و بنفش به دست داشتند. شرکتکنندگان شعارهایی از قبیل "روحانی زنده باد، خاتمی پاینده باد"، "یا حسین، میرحسین" و "پیام ما روشنه، حصر باید بشکنه" سر دادند.
در مشهد نیز هزاران نفر در خیابانها به شادی و پایکوبی پرداختند. در جشن پیروزی روحانی در انتخابات انتخابات ریاست جمهوری در سهراه راهنمایی این شهر شعار "یا حسین، میر حسین" شنیده شد.
مردم تبریز و هواداران حسن روحانی، عصر شنبه در ورزشگاه "شهید پورشریفی" گردهم آمده و به شادی و پایکوبی پرداختند. فیلمهای منتشر شده در شبکههای اجتماعی از حمله "لباسشخصی" به مردم در خیابانهای این شهر حکایت داشت.
پس از اعلام نتایج رایگیری و پیروزی حسن روحانی، جمع زیادی از مردم شیراز به خیابانها آمدند و تا پاسی از نیمه شب به شادی و پایکوبی پرداختند.
دستنوشته یک دختر جوان در شب جشن پیروزی روحانی.
مطالبات برخی از جوانان در شب جشن پیروزی روحانی.
تنها تهران نبود که شاهد جشن هواداران روحانی شد. خیابانهای کرمانشاه، رشت، ساری نیز مملو از جمعیت شدند. (عکس از کرمانشاه)
در پی اعلام نتایج نهایی انتخابات، طرفداران حسن روحانی در همدان این پیروزی را جشن گرفتند.
هواداران حسن روحانی، نامزد پیروز در انتخابات دوازدهمین دوره ریاست جمهوری عصر شنبه (۲۰ مه / ۳۰ اردیبهشت) در خیابانهای بجنورد با توزیع شیرین به جشن و شادی پرداختند.
همزمان با شادی مردم در ایران، فرانک والتر اشتاین مایر، رئیس جمهور آلمان از نخستین روسای جمهوری بود که پیروزی روحانی را به او تبریک گفت و برای روحانی در راستای انجام تکالیف پیش رو "سلامتی، سعادت و موفقیت" آرزو کرد. اشتاین مایر با آروزی تعمین دوستی دو ملت ابراز امیدواری کرد که ایران در جهت حل منازعات منطقهای مشارکتی مسئولانه و سازنده داشته باشد و خود را در قبال احترام به حقوق بشر متعهد بداند.
