پنجسالگی طالبان؛ تشدید محدودیت داخلی، انزوای کمتر جهانی
۱۴۰۵ مرداد ۲۴, شنبه
امروز شنبه ۱۵ اوت (۲۴ مرداد) همزمان با پنجمین سالگرد سقوط کابل و بازگشت مجدد طالبان به قدرت، تنها روسیه رسماً دولت اسلامگرای افراطی این گروه در افغانستان را به رسمیت شناخته است.
با این حال، بسیاری از کشورها، از جمله آلمان و دیگر کشورهای اتحادیه اروپا، با طالبان روابط کاری دارند. ذبیحالله مجاهد، سخنگوی طالبان، میگوید: «ما خواهان برقراری روابط با همه کشورها هستیم.»
آن سوی دیوارهای بلند وزارت خارجه در مرکز کابل، سفارتخانهها و دفاتر مسافرتی در کنار یکدیگر صف کشیدهاند. یک شرکت هواپیمایی با این شعار تبلیغ میکند: «همه ما به یکدیگر پیوند خوردهایم.»
گرچه تنها شمار اندکی از افغانستانیها توان مالی سفر به خارج از کشور را دارند، دولت این کشور بارها میزبان فرستادگان خارجی بوده است. نمایندگانی از کشورهایی مانند چین، ژاپن، ترکیه، عربستان سعودی و نیز بریتانیا تاکنون به کابل سفر کردهاند.
نمایندگان طالبان نیز به همین ترتیب به خارج از کشور سفر میکنند. یک هیأت طالبان در ماه ژوئن به بروکسل رفت تا با ۱۵ کشور عضو اتحادیه اروپا درباره استرداد پناهجویان ردشده به افغانستان مذاکره کند.
دویچه وله فارسی را در واتساپ دنبال کنید
سخنگوی طالبان میگوید: «کشورهای منطقه و همسایگان ما از اهمیت ویژهای برخوردارند، زیرا پیوندها و منافع اقتصادی ما ارتباط تنگاتنگی با یکدیگر دارند.»
امسال نمایندگانی از تاجیکستان، ترکمنستان، قرقیزستان، ازبکستان و قزاقستان به کابل رفتند. موضوع اصلی مورد توجه آنها مسیرهای تجاری عبور از افغانستان در راه خلیج فارس است.
تماسهای "اجتنابناپذیر"
اریکا گاستون، مدیر برنامه پیشگیری از مناقشه و تحکیم پایدار صلح در دانشگاه سازمان ملل متحد، میگوید کشورهای منطقه در برخورد با طالبان "روزبهروز عملگراتر" میشوند.
او موضع این کشورها را چنین توصیف میکند: «این واقعیتی است که در منطقه خود با آن روبهرو هستیم و تماس اجتنابناپذیر است.»
طالبان در کنار همکاری در مسائل امنیتی، برای رونق بخشیدن به اقتصاد کشور، پروژههای زیربنایی فرامرزی و منابع معدنی دستنخورده افغانستان را نیز تبلیغ میکند. با این حال، تا زمانی که کشورهای بیشتری دولت طالبان را به رسمیت نشناسند، سرمایهگذاران خارجی محتاط خواهند ماند. شایعاتی نیز مبنی بر اینکه ایران در به رسمیت شناختن طالبان از روسیه پیروی خواهد کرد، تاکنون تأیید نشدهاند.
اسلامگرایان افراطی طالبان در اوت ۲۰۲۱، پس از سالها حضور نظامی غرب، بار دیگر قدرت را در افغانستان به دست گرفتند و تشکیل "امارت اسلامی" را اعلام کردند.
این گروه از آن زمان تاکنون قرائت افراطی خود از اسلام را با قوانین سخت و بیرحمانه به اجرا میگذارد. این قوانین بهویژه زنان را بهشدت تحت فشار قرار دادهاند. زنان باید در خارج از خانه تقریباً تمام بدن خود را بپوشانند و از دسترسی به بسیاری از اماکن عمومی محروماند. دختران نیز تنها تا ۱۲ سالگی اجازه رفتن به مدرسه را دارند.
اینترنت بدون سانسور با سایفون دویچه وله
دیوان کیفری بینالمللی سال گذشته برای هبتالله آخوندزاده، رهبر طالبان و رئیس امارت اسلامی افغانستان، و عبدالحکیم حقانی، قاضیالقضات این گروه، به اتهام جنایت علیه بشریت و آزار و تعقیب زنان و دختران، حکم بازداشت صادر کرد.
اخراج یک شهروند "غیرمجرم" افغان از آلمان
بسیاری از کشورها بهبود وضعیت حقوق بشر را شرط به رسمیت شناختن حکومت طالبان اعلام کردهاند. با این حال، نادیده گرفتن حقوق بنیادین در افغانستان برای برخی دولتهای غربی دلیلی نیست که از اخراج افغانستانیها به کشورشان خودداری کنند.
یکی از سخنگویان اتحادیه اروپا میگوید: «هر کس حق قانونی اقامت در اروپا را ندارد، باید بازگردانده شود.»
آلمان در این زمینه نقشی پیشگام بر عهده گرفته و در ماه ژوئیه، برای نخستین بار از زمان به قدرت رسیدن طالبان، یک شهروند افغان را که مجرم نبوده، اخراج کرده است.
الکساندر دوبرینت، وزیر کشور آلمان از حزب سوسیالمسیحی، در این باره گفت، افرادی نیز که "ملزم به ترک کشور" هستند در صورتی که "هیچگونه دستاوردی در زمینه ادغام در جامعه نداشته باشند" میتوانند مشمول اخراج شوند.
بیشتر بخوانید: اخراج مهاجران به افغانستان؛ چالش تعامل دولت آلمان با طالبان
پنج سال پس از بازگشت طالبان به قدرت، جامعه جهانی بیش از پیش در حال کنار آمدن با حاکمیت این اسلامگرایان در افغانستان است.
اریکا گاستون در تحلیل این وضعیت میگوید: «کشورهای هر بیشتری میپذیرند که این واقعیت موجود است، حتی اگر آن را تأیید نکنند.» در این میان، انتظار هم نمیرود که در افغانستان نوعی تغییر مسیر سیاسی رخ دهد.
یکی از کارکنان سازمان ملل متحد در کابل که نخواسته نامش فاش شود، به خبرگزاری فرانسه گفته است که امکان تأثیرگذاری بر رهبری طالبان "تا حد زیادی به موضوع مورد بحث بستگی دارد".
به گفته او: «در برخی موضوعات اصلاً نمیتوان راه به جایی برد، اما موضوعات دیگری هم وجود دارند که میتوان در آنها پیشرفتهایی به دست آورد»؛ از جمله در حوزههایی مانند مبارزه با مواد مخدر و دسترسی به کمکهای بشردوستانه.
این کارمند سازمان ملل میگوید، با دولت افغانستان گفتوگو وجود دارد و «واقعیت موجود همین است».
او میافزاید: «همه اذعان دارند که مسائل متعددی وجود دارد که جهان و منطقه ناگزیرند درباره آنها با مقامهای طالبان وارد تعامل شوند.»
"بیش از ۱۰۰ فرمان محدودکننده علیه زنان"
سازمان ملل متحد از کشورهای کمککننده به افغانستان خواسته است تا بودجه برنامههای مربوط به زنان در این کشور را کاهش ندهند و هشدار داده که چنین اقدامی بر رنج مردم در کشوری خواهد افزود که شرایط زنان در آن هماکنون بدترین وضعیت در جهان محسوب میشود.
سوزان فرگوسن، نماینده ویژه نهاد "زنان سازمان ملل" در افغانستان، گفت، با وجود وخامت روزافزون شرایط زنان در پنج سالی که از بازگشت طالبان به قدرت میگذرد، کمبود منابع مالی سبب شده است که بیش از نیمی از ۷۴ سازمان زنان که در ماه آوریل مورد بررسی قرار گرفتهاند، احتمالاً ناچار شوند، درست در زمانی که بیش از هر زمان دیگری به آنها نیاز است، در یک سال آینده فعالیت خود را تعلیق کنند یا بهطور کامل تعطیل شوند.
به گفته فرگوسن، طالبان از زمان بازگشت به قدرت تاکنون بیش از ۱۰۰ فرمان برای محدود کردن حقوق زنان صادر کرده است؛ فرمانهایی که تقریباً همه جنبههای زندگی روزمره آنان، از تحصیل و اشتغال گرفته تا آزادی رفتوآمد، خدمات درمانی و دسترسی به عدالت را دربرمیگیرد.
دختران از تحصیل در مدارس متوسطه و دانشگاهها محروماند و بیش از نیمی از ۳۲۰۰ زنی که در نظرسنجی نهاد "زنان سازمان ملل" شرکت کردهاند، گفتهاند در حال حاضر تنها یک یا دو بار در ماه از خانه خارج میشوند.
فرگوسن میگوید، در سایه انزوای فزاینده زنان، هفت زن از هر ۱۰ زن وضعیت سلامت روانی خود را "بد" یا "بسیار بد" توصیف کردهاند.