نخست وزیر روسیه در حاشیه دیدار با همتای مصری خود، احمد نظیف، در مسکو اعلام کرد که هیچ‌یک از کشورهای صادرکننده گاز، ذره‌ای از منافع و حق تصمیم‌گیری آزاد خود عقب نخواهند نشست. ولادیمیر پوتین که روز سه‌شنبه (۱۱ نوامبر) در مصاحبه با خبرگزاری "ایتارتاس" سخن می‌گفت ادامه داد که به همین دلیل هیچ کشوری حاضر به امضای توافقنامه اوپک گازی نخواهد شد. پوتین البته از ایده سیاست‌های واحد در استخراج و فروش گاز استقبال کرد. وی هم‌چنین در مورد نگرانی مصرف‌کنندگان انرژی در مورد شکل‌گیری اوپک گازی، به خبرگزاری "اینترفکس" گفت: «من یک بار برای همیشه می‌گویم: هیچ دلیلی برای نگرانی وجود ندارد.»

به اعتقاد کارشناسان، ایده تشکیل اوپک گازی بر اساس مدلی هم‌چون سازمان اوپک، موفق نخواهد بود، زیرا قراردادهای گازی، طولانی‌مدت بسته می‌شوند، در حالی‌که بهای نفت دائم تغیر می‌کند. دلیل دیگر ناکارآمدی اوپک گازی را باید در راه‌های انتقال و حمل مواد سدختی دید؛ نفت را می‌توان با بشکه به همه جای دنیا صادر کرد در حالی که برای انتقال گاز به زیر ساخت‌هایی با هزینه‌های بیشتری احتیاج است. تان گوستافسون، یکی از مشاوران ارشد مرکز پژوهش‌های انرژی کمبریج، می‌گوید روسیه بخش عمده گاز خود را از طریق خط لوله صادر می‌کند، این در حالی است که قطر بیشتر گاز طبیعی مایع (LNG) صادر می‌کند و ایران نیز صادرکننده گاز نیست. به نظر می‌رسد که نظر پوتین در مورد آزادی کشورها در تصمیم‌گیری نیز، ناظر بر همین موضوع باشد. گوستافسون تشکیل یک کارتل گازی متشکل از این کشور را به «کشیدن یک گاری توسط سه موجود متفاوت» در یک افسانه روسی تشبیه کرد.

خبرگزاری آلمان موضع‌گیری نخست‌وزیر روسیه در قبال طرح یادشده را به پاسخ منفی این کشور به درخواست ایران برای تأسیس اوپک گازی تعبیر کرده است.

کشورهای بزرگ صادرکننده گاز قرار بود در اواسط ماه نوامبر سال جاری برای تشکیل کنفرانسی دائمی در مسکو گرد هم بیایند که این دیدار به سال آینده میلادی موکول شد.

گفتنی است که روسیه، ایران، الجزایر و قطر، به عنوان بزرگ‌ترین دارندگان منابع گازی جهان، تفاهمنامه غیررسمی در زمینه همکاری‌های گازی امضا کرده‌اند.

نگرانی مصرف‌کنندگان از افتادن گاز به ورطه نفت

بهای نفت در سال جاری با جهشی بی‌سابقه مواجه شد. قیمت نفت در ابتدای سال ۲۰۰۸ رکورد ۱۰۰ دلار در هر بشکه را شکست و در ژوئیه گذشته به بالاترین قیمت خود یعنی ۱۴۷ دلار در هر بشکه رسید. این همان سرنوشتی است که مصرف‌کنندگان از دچار شدن بهای گاز به آن وحشت دارند. آنها معتقدند که شکل‌گیری اوپک گازی، آزادی عمل صارکنندگان را در کنترل و افزایش قیمت‌ها افزایش می‌دهد.

البته کارشناسان بر این عقیده‌اند که با به بحران کشیده‌شدن بازارهای مالی و کاهش امنیت سرمایه‌گذاری در بورس، پول سرگردان سرمایه‌گذاران به سمت نفت، به عنوان سرمایه قابل اعتماد، سرازیر شد که این خود یکی از دلایل مهم جهش بهای نفت بود.

اما همین بحران مالی، اکنون بهای نفت را به زیر ۶۰ دلار در هر بشکه کاهش داده است. با کاهش تقاضای جهانی برای نفت، به ویژه از سوی آمریکا، به‌عنوان بزرگ‌ترین مصرف‌کننده انرژی جهان، که در پی بحران مالی شکل گرفت، بهای نفت در ماه‌های اخیر به شدت سقوط کرد. تازه‌ترین گزارش‌ها حاکی از آن‌اند که نفت سبک دریای شمال در پایان معاملات روز سه‌شنبه، ۵۹ دلار و ۳۳ سنت معامله شده است. این مبلغ کم‌ترین بهای نفت در ۲۰ ماه گذشته است. این در حالی است که اعضای اوپک در نشست روز ۲۴ اکتبر، تصمیم گرفتند صادرات نفت این سازمان را ۵/ ۱ میلیون بشکه در روز کاهش دادند. این کاهش اما تأثیری در روند نزولی بهای نفت نداشته است.

کاهش بهای نفت بزرگ‌ترین ضربه را به کشورهایی می‌زند که اقتصاد متکی به نفت دارند. کارشناسان بر این عقیده‌اند که نفت ایران باید بشکه‌ای دست‌کم ۷۰ تا ۸۰ دلار در هر بشکه به فروش برسد تا این کشور دچار کسری بودجه نشود.

ایده تشکیل اوپک گازی نیز برای نخستین بار از سوی ایران مطرح شد. برخی تحلیل‌گران ادعا می‌کنند که ایران قصد دارد با این طرح، بهای گاز را افزایش دهد.

"نه" به اوپک گازی یا پروژه عظیم گازی

از ابتدای مطرح‌شدن ایده اوپک گازی، اخبار ضد و نقیضی در مورد موفقیت یا عدم موفقیت همکاری‌های گازی سه کشور ایران و قطر و روسیه منتشر می‌شود. در حالی‌که اکنون خبر از "نه" گفتن روسیه به طرح اوپک گازی منتشر شده، روزنامه کامرسنت روسیه می‌نویسد که سه کشور یادشده برای بررسی ابعاد یک پروژه عظیم گازی بر سر میز مذاکره می‌نشینند. به گزارش این روزنامه، گاز ایران از پارس جنوبی استخراج خواهد شد، از طریق یک خط لوله از کف خلیج فارس به منطقه صنعتی "راس لفان" قطر رفته و در آن‌جا پس از تبدیل به گاز مایع صادر خواهد شد. هر کدام از سه کشور ایران و روسیه و قطر یک‌سوم پروژه را بر عهده خواهند داشت و ۱۰ درصد باقیمانده را هم به شرکتی از چین یا کره جنوبی واگذار خواهد شد. هزینه این پروژه دست‌کم ۴ میلیارد دلار برآورد می‌شود. ایران، روسیه و قطر، دارای ۶۰ درصد از ذخایر گازی جهان هستند. روز چهارشنبه (۱۲ نوامبر) نخستین جلسه هیئت فنی این سه کشور، برای بررسی پروژه یادشده، به ریاست مدیر اجرایی شرکت ملی صادرات گاز ایران، در دوحه، پایتخت قطر، برگزار خواهد شد.

قطر در سال گذشته ۵/ ۳۸ میلیارد متر مکعب گاز به کشورهایی چون ژاپن، کره جنوبی، هند، اسپانیا و بلژیک فروخته است. این کشور چندی پیش هم قراردادی با چین برای صادرات سالانه ۷ میلیون تن گاز امضا کرد.

مسابقه تسلیحاتی، نگرانی دیگری در کنار تأمین انرژی

نگرانی دیگر – در کنار نگرانی‌ها از افزایش بهای گاز و تشکیل اوپک گازی - به مسابقه تسلیحاتی‌ای بازمی‌گردد که بین آمریکا و روسیه در حال شکل‌گیری است. روسیه قصد دارد یک سپر دفاع موشکی در کالینینگراد، منطقه‌ای بین لیتوانی و لهستان، در ساحل دریای بالتیک، مستقر کند. سرگی لاورف، وزیر خارجه این کشور، روز سه‌شنبه (۱۱ نوامبر) در مسکو اعلام کرد که کشورش تنها زمانی از این تصمیم منصرف می‌شود که آمریکا نیز از طرح خود برای استقرار سپر دفاع موشکی در شرق اروپا چشم‌پوشی کند. وی که در دیدار با الکساندر اِشتوب، همتای فنلاندی خود، سخن می‌گفت، هدف از استقرار سپر دفاع موشکی مسکو را «خنثی‌کردن تهدیدها» خواند. وی از کشورهای اروپایی دعوت کرد تا مسئله «تهدیدهای واقعی علیه این قاره» را دقیق‌تر بررسی کنند. به اعتقاد لاوروف در این صورت می‌توان همه با هم – و نه یک‌جانبه – در مورد امنیت قاره اروپا تصمیم‌گیری کرد.

دیمیتری مدودیف، رئیس‌جمهور روسیه، چهارشنبه گذشته (۵ نوامبر) در مسکو، خبر استقرار سپر دفاع موشکی این کشور در کالینینگراد را اعلام کرد.

آمریکا همواره اعلام کرده است که سپر دفاع موشکی ایالات متحده نه تهدیدی علیه روسیه، بلکه برای مقابله با حملات موشکی احتمالی ایران و کره شمالی خواهد بود. ایالات متحده قصد دارد سیستم ردیابی این سامانه را در کشور چک و موشک‌ها را در لهستان مستقر کند.

گوردون جاندرو، سخنگوی کاخ سفید، بدون واکنش به صحبت‌های وزیر خارجه روسیه، ضمن دفاع مجدد از سپر دفاع موشکی کشورش، تأکید کرد که واشنگتن هم‌چنان در تلاش است مسکو را قانع کند که نصب سامانه دفاع موشکی در شرق اروپا، برای مقابله با کشورهای محور شرارت است.