پیشرفت محققان آلمانی در خواندن خط میخی با کمک هوش مصنوعی
۱۴۰۲ آبان ۲۹, دوشنبه
یک نرمافزار مرتبط با هوش مصنوعی که محققان آلمانی ساختهاند به شیوهای جدید قادر به شناخت و خواندن خط میخی است. یک میلیون لوح و کتیبه به خط میخی در جهان موجود است و خواندن آنها شناخت از گذشته بشریت را بیشتر میکند.
عکس: Public Domain
تبلیغات
محققان دو دانشگاه آلمان در هاله- ویتنبرگ و ماینز با توسعه تواناییهای هوش مصنوعی امکان خواندن راحت لوحها و کتیبههای نوشتهشده با خط میخی را فراهم کردهاند.
در این شیوه به جای عکس ساده کتبیه یا لوح، تصویری سه بعدی از آن در اختیار هوش مصنوعی قرار میگیرد که ترجمهای به مراتب وثیقتر و قابل اتکاتر از آن به دست میدهد.
این شیوه این امکان را فراهم میکند که مضمون لوحها و کتبیهها جستجو شوند و با یکدیگر مقایسه شوند؛ امکانی که چشماندازهای کاملا تازهای را در خواندن متون قدیمی و اسناد قدیمی فراهم میکند.
در شیوه تحقیقی جدید، محققان از تصاویر سه بعدی دو هزار لوح و کتبیه میخی استفاده میکنند. برآوردها حاکی از این است که در سطح جهان یک میلیون از چنین کتبیهها و الواحی موجود است که مضامین متفاوتی را پوشش میدهند و با بیش از ۵ هزار سال قدمت، قدیمیترین تولیدات نوشتاری بشر به شمار میروند.
یک محقق دانشگاه مارتین لوتر در هاله- ویتنبرگ آلمان به خبرگزاریها گفته است که بر این لوحها و کتیبهها، از کاغذ خرید تا احکام دادگاه را میتوان مشاهده کرد و دسترسی به مضمون آنها نقبی به گذشته بشریت در هزاران سال پیش است.
در مجموع ۱۲ نوع خط میخی تا کنون شناسایی شده که هوش مصنوعی یادشده فعلا قادر به شناسایی علائم دو زبان از این مجموعه است. این هوش مصنوعی در مراحل بعدی میتواند برای مثال به خواندن خطوطی که تحولات اقلیمی آنها را به این یا آن میزان تخریب و ناشناس کرده نیز کمک کند.
سیری در خطوط الفبایی به مناسبت روز جهانی سوادآموزی
سازمان یونسکو در سال ۱۹۶۶ روز ۸ سپتامبر را به عنوان روز جهانی مبارزه با بیسوادی اعلام کرد. شمار بیسوادان در جهان ۷۷۴ میلیون نفر برآورد میشود. حدود یکصد خط الفبایی در سراسر جهان وجود دارد.
عکس: picture-alliance/dpa
علایم بیشمار
نخستین شواهد از پیشینهی خط در چین علایمی است که بر پوست گاومیشهای شخمزن حک شده است. این شواهد به ۱۴۰۰ سال پیش از میلاد مسیح برمیگردد. خط چینی امروزه حدود ۵۰ هزار علامت یا کاراکتر را در برمیگیرد. آشنایی با ۳۵۰۰ کاراکتر برای خواندن ۹۸ درصد از متنی معمولی کافی است. کودکان دبستانی در چین برای آموختن این کاراکترها به چندین سال زمان نیاز دارند.
عکس: picture-alliance/dpa
نگاره به جای حرف
نخستین تصاویر کشفشده که برای ایجاد ارتباط مورداستفاده قرار گرفتند، بهمراتب کهنتر هستند. در غارهای لاسکو، واقع در جنوب غربی فرانسه بیش از ۲ هزار نگاره بر دیوار کشیده یا حک شده. زمان پیدایش این نگارهها ۲۰ هزار سال پیش بوده است. افزون بر تصاویر انسانها و جانوران شماری علایم سمبولیک نیز بر دیوارهای غارهای لاسکو وجود دارد که دانشمندان آن را بهنوعی مرحله مقدماتی پیدایش خط میدانند.
عکس: picture-alliance/dpa
خط میخی
خط میخی که حدود ۳۳۰۰ سال پیش از میلاد مسیح توسط سومریها در بینالنهرین ابداع شد، از کهنترین خطهای اندیشهنگار محسوب میشود. این خط با سنگی تیز در کتیبههای گلی حک میشده است. خط میخی گونههای مختلفی دارد، از جمله خط میخی سومری، اکدی، ایلامی و هخامنشی.
عکس: picture alliance/dpa
کندهکاری مقدس
مصریان باستان خط خود راMedu Netjer "کلمات الهی" مینامیدند و بر این باور بودند که این خط از نیروی جادویی برخوردار است. واژه هیروگلیف که امروزه برای این خط به کار میرود، برگرفته از زبان یونانی و به معنای "کندهکاری مقدس" است. گفته میشود که تنها یک تا پنج درصد از مصریان باستان توانایی نوشتن داشتهاند. ناگفته نماند که شغل کتابت در مصر باستان از وجهه و اعتبار زیادی برخوردار بوده است.
عکس: picture alliance/akg
تمدنی که از میان رفت
در سال ۱۵۶۲ میلادی بود که دیهگو د لاندا، اسقف اسپانیایی دستور نابودی محرابها، تصاویر و لوحهای تمدن مایا در مکزیک را داد. از این ویرانگری تنها ۴ متن سالم ماندند. باستانشناسان تا کنون حدود ۸۰۰ علامت نوشتاری مایاها را رمزگشایی کردهاند. رمزگشایی این علائم بسیار دشوار است و هنوز هم از برخی از اسرار این متون پرده برداشته نشده است.
عکس: SLUB
رواج خط لاتین
با پیدایش امپراتوری رم باستان بود که گسترش خط لاتین نیز آغاز شد. خط لاتین ریشه در خط یونانی داشت. رومیها این خط را بر حسب نیازهای خود تغییر داده و علائمی جدید برای آواهایی چون G، Y و Z بر این خط افزودند. حرف W در قرون وسطی به الفبای لاتین افزوده شد. الفبای لاتین امروزه رایجترین خط الفبایی در جهان محسوب میشود.
عکس: picture alliance/Prisma Archivo
خطهای گوناگون در جهان
حدود یکصد خط الفبایی در سراسر جهان رواج دارد، از جمله خط عربی که نقشی مهم و کلیدی در هنر اسلامی ایفا میکند. خط عربی در خطهایی کهنتر ریشه دارد. خط عبری قرنهای متمادی تنها در متون مذهبی مورد استفاده قرار میگرفت. با بنیادگذاری دولت اسرائیل در سال ۱۹۴۸ میلادی این وضع تغییر کرد و عبری به زبان و خط رسمی این کشور بدل شد.
عکس: picture alliance/Tone Koene
اختراعی که جهان را دگرگون کرد
در این موزه در شهر ماینس آلمان قدیمیترین کتاب چاپی جهان نگهداری میشود: انجیلی که گوتنبرگ، مخترع چاپ آن را در قرن پانزدهم میلادی منتشر کرد. او بیش از ۲ سال وقت صرف کرد تا ۲۰۰ نسخه از انجیل را به چاپ برساند. اختراع گوتنبرگ جهان اندیشه را دگرگون کرد.
عکس: picture-alliance
از دستنوشته تا ماشین
بشر متون را در طول تاریخ با دست مینوشت تا اینکه انقلاب صنعتی اوضاع را دگرگون کرد. قلمهایی که از پر ساخته میشدند، جای خود را به خودنویس و خودکار دادند و ماشین تحریر نیز به جزیی جداییناپذیر از مکاتبات بدل شد. با ابداع ماشین تحریر دوران دستنوشتههای ناخوانا در مکاتبات رسمی و اداری نیز به سرآمد.
عکس: cc-by-sa/Deutsche Fotothek
به قرن ۲۱ خوش آمدید
علیرغم دستاوردهایی که یاد شد، هنوز هم استفاده از قلم و کاغذ و چاپ کتاب به روال معمول ادامه داشت تا اینکه ورود رایانه فرهنگ بشر را تغییر داد. در زبان کامپیوتر صفرها و یکها و توالی آنها تعیینکننده است. در پس آنچه ما در صفحه نمایش میبینیم این دو رقم نهفته و این، تنها برنامهریزان کامپیوتر هستند که باید به این زبان احاطه داشته باشند.
عکس: Fotolia/arahan
مبارزه با بیسوادی
با وجود دستاوردهای گوناگون بشر، باید اذعان کرد که سوادآموزی هنوز هم در سراسر جهان امری بدیهی نیست. طبق آمار سازمان یونسکو حدود ۷۷۴ میلیون نفر در جهان، به ویژه در هند و کشورهای آفریقایی قادر به خواندن و نوشتن نیستند. این سازمان در سال ۱۹۶۶ روز ۸ سپتامبر را به عنوان روز جهانی سوادآموزی تعیین کرده است.