مسعود پزشکیان، رئیس جمهور ایران، اعلام کرده است که ایران و عمان روز دوشنبه ۱۴ سپتامبر (۲۳ شهریور) توافقی را بر سر مسیر مشترک کشتیرانی در تنگه هرمز در حضور وزرای خارجه کشورهای عربی امضا خواهند کرد. پزشکیان در حاشیه سفر به هند برای شرکت در اجلاس بریکس‌، ضمن اعلام این موضوع به روزنامه "ایندیا تودی" گفت در این نشست "همان کشورهایی که از خاک‌شان به ما حمله شد، حاضر هستند".

او با این حال تأکید کرد که مسیر تنگه هرمز به شرطی باز خواهد شد که "آمریکا از محاصره و تجاوز [نظامی] به ایران دست بردارد".

بحرین اعلام کرده است که این نشست را تحریم می‌کند و در آن حضور نخواهد داشت.

خبرگزاری آلمان روز یکشنبه در گزارشی تحلیلی نوشت که انتظار نمی‌رود نشست یادشده در مسقط به بازگشایی سریع تنگه هرمز منجر شود، زیرا طبق موضع ایران، آمریکا باید با شروط تهران از جمله پایان محاصره دریایی و توقف عملیات نظامی موافقت کند؛ امری که چندان عملی به نظر نمی‌رسد.

با این حال به نوشته این خبرگزاری، برگزاری این نشست منطقه‌‌ای در سطح گسترده‌تر می‌تواند به این توافق اعتبار بیشتری ببخشد و احتمال رسیدن تهران و واشنگتن به یک توافق را افزایش دهد.

اینترنت بدون سانسور با سایفون دویچه‌ وله

در همین حال عباس عراقچی، وزیر خارجه ایران، نیز در مصاحبه‌ای با سایت خبری قطری "العربی الجدید" گفت که این نشست با حضور هفت کشور ساحلی خلیج فارس برگزار خواهد شد و قرار است در آن "جزئیات این توافق، نقشه‌های مربوطه و بیانیه مشترک به اطلاع سایر کشورهای حوزه خلیج فارس برسد و پس از آن، در نهایت، این مجموعه برای سازمان بین‌المللی دریانوردی (IMO) ارسال شود تا ثبت شود و در چارچوب سازوکارهای این سازمان قرار گیرد".

عراقچی تأکید کرد که دستور کار این نشست "مشخص و محدود" و تنها بر موضوع مسیر جدید دریایی در تنگه هرمز متمرکز است و "ایجاد یک سازوکار امنیتی جدید برای منطقه، بررسی پرونده یمن یا حل‌وفصل اختلافات میان کشورهای منطقه" جزو موضوعات مطرح‌شده نیستند و در دستور کار قرار ندارند.

وزیر خارجه ایران اظهار داشت که توافق روز دوشنبه به معنای بازشدن تنگه هرمز نیست و این تفاهم تنها "چارچوب و ترتیباتی را مشخص می‌کند که در صورت فراهم شدن شرایط برای بازگشایی تنگه، تردد دریایی بر اساس آن انجام خواهد شد".

نقطه عطف یا نقطه شکست؟

سایت "خبرآنلاین" در تحلیلی برگزاری این نشست را از منظر خوش‌بینانه "نقطه‌عطفی در دیپلماسی منطقه‌ای" خواند که می‌تواند "نخستین گام برای بازگرداندن اعتماد میان ایران و کشورهای عرب حوزه خلیج فارس، زمینه‌سازی برای توافقی موقت درباره مدیریت تنگه هرمز، و در نهایت، اعمال فشار جمعی منطقه‌ای بر آمریکا برای عقب‌نشینی از مواضع سخت‌گیرانه و بازگشت به میز مذاکره" باشد.

به نوشته این سایت از منظر بدبینانه نیز "با توجه به اختلافات عمیق میان ایران و کشورهای عرب و تداوم حملات و فقدان اراده سیاسی در واشنگتن و تهران" این نشست می‌تواند "به یک 'نقطه شکست‘ دیگر در زنجیره تلاش‌های دیپلماتیک ناکام تبدیل شود".

از سوی دیگر خبرگزاری تسنیم نیز شامگاه شنبه ۲۱ شهریور به نقل از یک "منبع مطلع" گزارش داد که نشست روز دوشنبه در عمان و تفاهم میان تهران و مسقط "به هیچ‌وجه به معنی بازشدن تنگه هرمز نیست".

این منبع گفت: «ایران برای باز کردن تنگه هرمز هفت شرط را از طرق واسطه به طرف آمریکایی اعلام کرده و تا این شروط هفت گانه که مورد تایید مراجع عالی نظام جمهوری اسلامی ایران قرار گرفته اجرایی نشود، تنگه هرمز مسدود خواهد بود.»

این منبع که تسنیم او را فردی نزدیک به تیم مذاکره‌کننده معرفی کرده است، اظهار داشت که این تفاهم صرفا میان ایران و عمان خواهد بود و سایر کشورهای عربی "فقط به این خاطر که در جریان جزئیات مسیر و ترتیبات تردد قرار گیرند در جلسه حضور خواهند داشت تا بصورت تلویحی عدم مخالفت آن‌ها نیز برای جامعه جهانی مشخص شود".

او افزود: « براساس این تفاهم، مسیر ورودی به خلیج فارس به صورت کامل در آب های سرزمینی ایران قرار دارد و بخشی از مسیر خروج از خلیج فارس نیز در آب های سرزمینی ایران قرار دارد.»

تداوم ناامنی در تنگه هرمز

مسئله تنگه هرمز با گذشت بیش از شش ماه از جنگ آمریکا و ایران همچنان یکی از مسائل حل‌نشده باقی مانده است. پیش از آغاز جنگ این تنگه به روی کشتیرانی بین‌المللی باز بود، اما مسدود شدن آن توسط ایران پیامدهای سنگینی را برای اقتصاد جهانی و بازار‌های انرژی به دنبال داشته است. بهای هر بشکه نفت خام برنت که پیش از جنگ حدود ۷۲ دلار بود، اخیرا به نزدیک ۱۱۰ دلار رسید.

متزلزل بودن وضعیت امنیتی در اطراف تنگه هرمز و حملات به کشتی‌ها و نفتکش‌ها موجب شده است تا ابهام در مورد تداوم عرضه نفت در بازارهای جهانی همچنان ادامه داشته باشد و قیمت تحت تأثیر تحولات منطقه‌ای باقی بماند.

دونالد ترامپ، رئیس جمهور آمریکا، در واکنش به حملات سپاه پاسداران به کشتی‌های تجاری، رویکردی موسوم به "نفتکش در برابر نفتکش" را به اجرا گذاشته است که طی آن حمله مستقیم به نفتکش‌های دولتی ایران به عنوان اقدامی تلافی‌جویانه در دستور کار ارتش آمریکا قرار گرفته‌اند.

دویچه وله فارسی را در واتس‌اپ دنبال کنید

در همین حال حملات پهپادی از خاک عراق به خط لوله راهبردی شرق به غرب عربستان سعودی موجب شده است تا مقامات سعودی این مسیر را به طور احتیاطی از مدار خارج کنند. این خط لوله به طول ۱۲۰۰ کیلومتر و با ظرفیت روزانه هفت میلیون بشکه نفت در ماه‌های اخیر به شریان حیاتی صادرات نفت عربستان در دوران جنگ ایران تبدیل شده بود.

به نوشته خبرگزاری آلمان حتی اگر این خط لوله دوباره فعال شود، صادرات نفت عربستان از طریق تنگه باب‌المندب با توجه به پیشروی حوثی‌ها در یمن، با فشار فزاینده‌ای روبروست.

بحران یمن

درگیری‌های متقابل میان حوثی‌های مورد حمایت جمهوری اسلامی و نیروهای دولتی یمن در روزهای اخیر نیز چشم‌انداز مثبتی در زمینه ثبات در مسیرهای کشتیرانی منطقه و کاهش‌تنش‌ها در دو تنگه راهبردی هرمز و باب‌المندب به دست نمی‌دهد.

حوثی‌ها در روزهای گذشته پیشروی خود را ادامه داده‌اند و اکنون سراسر ساحل غربی یمن در کنار دریای سرخ را در کنترل خود دارند. آنها همچنین موفق شدند شهر بندری مخا را تصرف کنند. این گروه شبه‌نظامی حملات خود به اهداف غیرنظامی و تأسیسات نفتی عربستان سعودی را نیز  تشدید کرده‌اند.

سخنگوی حوثی‌ها روز یکشنبه از حمله موشکی و پهپادی به یک پایگاه نظامی در جنوب عربستان خبر داد. همزمان نیروهای دولتی یمن نیز اعلام کردند که در سه حمله هوایی مواضع و پادگان‌های حوثی‌ها در استان تعز را هدف قرار دادند.

به گزارش خبرگزاری آلمان، نیروهای موسوم به "مقاومت ملی" که در کنار نیروهای دولت یمن با حوثی‌ها می‌جنگند اعلام کرده‌اند که در درگیری‌های اخیر با این گروه، ۵۰۰ تن از نیروهایشان کشته شدند و ۱۵۰۰ تن دیگر زخمی شده‌اند. نیروهای مقاومت ملی یمن این نبردها را "یکی از شدیدترین و سنگین‌ترین" درگیری‌ها با حوثی‌ها توصیف کرده و گفته‌اند که حوثی‌ها در حملات خود از موشک، پهپاد و قایق‌های انفجاری استفاده کرده‌اند.

حوثی‌ها اکنون از مواضعی که اخیرا تصرف کرده‌اند قادرند کشتی‌های تجاری یا شناورهای دیگر در دریای سرخ را با دقت بیشتری هدف قرار دهند و وضعیت کشتیرانی در این منطقه را بیش از پیش مختل کنند.

این گروه در سال‌های گذشته بارها به کشتی‌های تجاری حمله و آنها را غرق یا توقیف کرده‌اند. اتحادیه اروپا با راه‌اندازی مأموریت دریایی "آسپیدس" و ایالات متحده با راه‌اندازی عملیات "نگهبان رفاه" (پراسپریتی گاردین) تلاش کرده‌اند تا امنیت دریانوردی بین‌المللی را تضمین کنند اما به‌رغم این مأموریت‌ها، حملات حوثی‌ها همچنان ادامه یافته است.