نخستین روز از نشست "کنگره آزادی ایران" روز شنبه هشتم فروردین (۲۸ مارس) در لندن برگزار شد؛ گردهمایی‌ای دو روزه که برگزارکنندگان آن می‌گویند با هدف ایجاد بستری چندصدایی برای گفت‌وگو، همگرایی و همکاری میان نیروهای مختلف اپوزیسیون شکل گرفته و قرار است بر مسیرهای عملی گذار دموکراتیک، حقوق بشر و کثرت‌گرایی در ایران تمرکز کند.

تلاشی برای گردهم آوردن صداهای متفاوت

مجید زمانی، از برگزارکنندگان "کنگره آزادی ایران" می‌گوید در این نشست صدها نفر از کنشگران مدنی، چهره‌های سیاسی، حقوقدانان، دانشگاهیان، کارآفرینان و فعالان ایرانی حضور خواهند داشت. به گفته او، شرکت‌کنندگان از پیشینه‌های سیاسی، مدنی و اتنیکی گوناگون در این کنگره گرد هم آمده‌اند، اما در یک اصل مشترک‌اند: پایان دادن به حاکمیت اقتدارگرا و حرکت به سوی آینده‌ای دموکراتیک، مبتنی بر حقوق بشر و کثرت‌گرایی برای ایران.

برگزارکنندگان این نشست با اشاره به بحران‌های عمیق داخلی در ایران و همچنین افزایش عدم قطعیت‌های خارجی، بر این موضوع تاکید کرده‌اند که هیچ جریان یا گروهی به تنهایی نمی‌تواند آینده ایران را رقم بزند. از نگاه آنان، گذار پایدار تنها زمانی ممکن خواهد بود که نیروهای مختلف سیاسی و مدنی بتوانند با وجود اختلاف‌ها، بر سر حداقل‌هایی مشترک همکاری کنند.

 تاکید بر همکاری، نه ادعای رهبری

در توضیح اهداف این کنگره آمده است که این ابتکار با احترام به رقابت‌های طبیعی میان احزاب و جریان‌های سیاسی، می‌کوشد از تجربه‌های انباشته آن‌ها استفاده کند و بستری برای همکاری در پروژه‌های مشترک در مسیر دموکراسی و حقوق بشر فراهم آورد.

برگزارکنندگان همچنین تصریح کرده‌اند این نشست را باید نخستین گام از مسیری طولانی دانست. به گفته آنان، هنوز بسیاری از جریان‌های سیاسی و کنشگرانی که برگزارکنندگان مایل به همکاری حداکثری با آن‌ها هستند، در این جمع حضور ندارند و امید می‌رود در مراحل بعدی به این روند بپیوندند. از نگاه برگزارکنندگان، گذار پایدار به نظامی دموکراتیک مستلزم همکاری گسترده، احترام متقابل و گفت‌وگوی ساختارمند میان دیدگاه‌های متفاوت است.

در همین چارچوب، تاکید شده که "کنگره آزادی ایران" در پی تحمیل یک دیدگاه سیاسی واحد نیست، بلکه هدف آن ایجاد فضایی مشترک برای گفت‌وگو و همگرایی، شناسایی حداقل‌های مشترک و آغاز مسیرهای عملی برای گذار دموکراتیک است.

برنامه این گردهمایی دو روزه شامل هشت پنل تخصصی است که در آن موضوع‌هایی از جمله کثرت‌گرایی، احزاب، جامعه مدنی، برابری جنسیتی، عاملیت شهروندان، تعامل بین‌المللی و بازسازی اقتصادی بررسی خواهد شد.

به گفته برگزارکنندگان، انتخاب این محور‌ها نشان‌دهنده آن است که این کنگره قصد دارد بحث درباره آینده ایران را از سطح شعارهای کلی فراتر ببرد و به حوزه‌هایی بپردازد که در هر روند گذار سیاسی، نقش تعیین‌کننده دارند.

رضا علیجانی: جامعه ایران متکثر است

رضا علیجانی، فعال سیاسی، به دویچه‌ وله فارسی گفت، این کنگره با این هدف شکل گرفته که نشان دهد جامعه ایران جامعه‌ای متکثر است. او گفت در این نشست، افرادی از اتنیک‌های مختلف، زنان، فعالان حقوق بشر و فعالان صنفی حضور دارند و هر یک بخشی از دیدگاه‌ها و مطالبات موجود در جامعه ایران را نمایندگی می‌کنند.

علیجانی همچنین گفت برگزارکنندگان و شرکت‌کنندگان این کنگره می‌خواهند هم به مردم ایران و هم به جامعه جهانی نشان دهند که گروه‌های مختلف اپوزیسیون می‌توانند با یکدیگر همکاری کنند. او در عین حال تاکید کرد که این کنگره نه ادعای رهبری دارد و نه قصد دارد دیگر جریان‌ها را نادیده بگیرد.

اسماعیل عبدی: پیوند اپوزیسیون با داخل کشور ضروری است

در این نشست، علاوه بر علیجانی، ده‌ها چهره دیگر نیز حضور دارند. اسماعیل عبدی، فعال صنفی و مدنی در حوزه معلمان، از جمله چهره‌هایی است که بر ضرورت ارتباط نیروهای مخالف جمهوری اسلامی با داخل کشور تاکید کرده است.

عبدی گفته است اپوزیسیون باید بتواند رابطه خود را با داخل ایران حفظ و تقویت کند. او همچنین با ابراز مخالفت با حمله نظامی به ایران، تاکید کرده که جامعه جهانی باید نه از مسیر مداخله نظامی، بلکه از طریق حمایت از جامعه مدنی ایران به روند تغییر در کشور کمک کند.

نخستین گام در مسیری طولانی

آن‌چه برگزارکنندگان کنگره بر آن تاکید دارند، این است که این نشست را نباید نقطه پایان، بلکه آغاز یک روند دانست؛ روندی که اگر قرار باشد به نتیجه برسد، نیازمند گسترش دایره مشارکت، کاهش بی‌اعتمادی‌ها و تعریف سازوکارهایی روشن برای همکاری میان نیروهای متنوع سیاسی و مدنی خواهد بود.

در شرایطی که اپوزیسیون ایران سال‌ها با پراکندگی، اختلاف و نبود سازوکارهای مشترک روبه‌رو بوده، برگزارکنندگان این کنگره امیدوارند این نشست بتواند دست‌کم زمینه‌ای برای گفت‌وگویی منظم‌تر و همکاری‌ای گسترده‌تر فراهم کند.