خبرگزاری رویترز در گزارشی اختصاصی از ریاض و دبی نوشت، عربستان سعودی در جریان جنگ اخیر آمریکا و اسرائیل علیه جمهوری اسلامی، چندین حمله اعلام‌نشده علیه ایران انجام داده است؛ حملاتی که به گفته دو مقام غربی مطلع و دو مقام ایرانی، در واکنش به حملات انجام‌شده علیه خاک عربستان صورت گرفت.

این گزارش که روز سه‌شنبه ۲۲ اردیبهشت (۱۲ مه) منتشر شد، نخستین روایت شناخته‌شده از اقدام مستقیم نظامی عربستان سعودی در خاک ایران است.

به نوشته رویترز، این حملات که تاکنون علنی نشده بودند، در اواخر ماه مارس (اوایل فروردین) و توسط نیروی هوایی عربستان انجام شده‌اند. یکی از مقام‌های غربی، آنها را "حملات متقابل در پاسخ به زمانی که عربستان سعودی هدف قرار گرفت" توصیف کرده است.

رویترز تأکید کرده است که نتوانسته اهداف مشخص این حملات را تأیید کند. یک مقام ارشد وزارت خارجه عربستان نیز در پاسخ به پرسش این خبرگزاری، مستقیماً نگفته است که آیا چنین حملاتی انجام شده‌اند یا نه. وزارت خارجه جمهوری اسلامی نیز به درخواست رویترز برای اظهارنظر پاسخ نداده است.

ورود نامحسوس عربستان به میدان

عربستان سعودی، برخلاف دهه‌های گذشته که در برابر تهدیدهای ایران عمدتاً به چتر نظامی آمریکا تکیه می‌کرد، این بار ظاهراً خود وارد اقدام مستقیم علیه خاک ایران شده است.

رویترز می‌نویسد جنگی که از نهم اسفند ۱۴۰۴ (۲۸ فوریه ۲۰۲۶) با حملات هوایی آمریکا و اسرائیل به ایران آغاز شد، عربستان را در برابر حملاتی قرار داد که از سپر نظامی ایالات متحده عبور کردند.

اینترنت بدون سانسور با سایفون دویچه‌ وله

در جریان این جنگ، ایران به گفته رویترز، همه شش کشور عضو شورای همکاری خلیج فارس را با موشک و پهپاد هدف قرار داد. نه فقط پایگاه‌های نظامی آمریکا، بلکه مناطق غیرنظامی، فرودگاه‌ها و زیرساخت‌های نفتی این کشورها نیز در فهرست اهداف قرار گرفتند.

جمهوری اسلامی همچنین تنگه هرمز را بست و به این ترتیب، مسیر مهمی از تجارت جهانی انرژی را مختل کرد.

در چنین وضعیتی، حملات عربستان نشانه‌ای از تغییر رفتار ریاض بود. عربستان نه فقط به دنبال مهار بحران، بلکه آماده نشان دادن این پیام شد که حمله به خاک و زیرساخت‌هایش بی‌پاسخ نمی‌ماند.

این تغییر، البته به معنای تمایل ریاض به جنگ تمام‌عیار نبود؛ بلکه بیشتر تلاشی برای تعیین حد و مرز در برابر سیاست تهاجمی تهران و شبکه متحدان منطقه‌ای آن بود.

امارات تهاجمی‌تر، عربستان محتاط‌تر

گزارش رویترز هم‌زمان با روایت‌های دیگری درباره نقش امارات متحده عربی در حملات تلافی‌جویانه علیه ایران منتشر شده است. وال‌استریت ژورنال گزارش داده بود که امارات نیز در جریان جنگ، حملاتی نظامی علیه ایران، از جمله حمله‌ای به پالایشگاهی در جزیره لاوان، انجام داده است.

رویترز می‌نویسد، کنار هم قرار گرفتن اقدامات عربستان و امارات، تصویری از جنگی پنهان‌تر را نشان می‌دهد؛ جنگی که در آن پادشاهی‌های خلیج فارس، پس از تحمل حملات ایران، خود نیز به پاسخ نظامی روی آورده‌اند.

با این حال، رویکرد ریاض و ابوظبی یکسان نبود. امارات موضعی تهاجمی‌تر گرفت و کوشید هزینه‌ای مستقیم به تهران تحمیل کند. در مقابل، عربستان هم‌زمان با پاسخ نظامی، تماس‌های دیپلماتیک با ایران، از جمله از طریق سفیر تهران در ریاض را حفظ کرد.

دویچه وله فارسی را در اینستاگرام دنبال کنید

سفیر ایران در عربستان نیز به درخواست رویترز برای اظهارنظر پاسخ نداده است. یک مقام ارشد وزارت خارجه عربستان نیز، بدون پاسخ مستقیم به این پرسش که آیا توافقی برای کاهش تنش با ایران حاصل شده یا نه، گفت، ریاض همچنان از "کاهش تنش، خویشتن‌داری و کاهش درگیری‌ها" در راستای ثبات و امنیت منطقه حمایت می‌کند.

حمله، تهدید، سپس کاهش تنش

به گفته مقام‌های ایرانی و غربی، عربستان ایران را از حملات خود آگاه کرد و پس از آن، تماس‌های دیپلماتیک فشرده‌ای میان دو کشور برقرار شد.

ریاض در این تماس‌ها به تهران هشدار داده است که در صورت ادامه حملات، به اقدامات بیشتری دست خواهد زد. همین روند، طبق روایت رویترز، به تفاهمی غیررسمی برای کاهش تنش انجامید.

بیشتر بخوانید: تأثیر جنگ ایران بر شکاف در اتحاد دیرینه آمریکا و عربستان

این تفاهم غیررسمی، طبق گزارش رویترز، در هفته پیش از آتش‌بس گسترده‌تر میان واشنگتن و تهران در هفتم آوریل شکل گرفت. یکی از مقام‌های ایرانی نیز تأیید کرده که هدف از تفاهم تهران و ریاض، "توقف خصومت‌ها، حفاظت از منافع متقابل و جلوگیری از تشدید تنش‌ها" بوده است.

کاهش حملات مستقیم ایران به عربستان

داده‌های رویترز از بیانیه‌های وزارت دفاع عربستان نشان می‌دهد که پس از این روند، حملات مستقیم به عربستان کاهش یافته است. طبق این داده‌ها، از روز ۲۵ تا ۳۱ مارس، بیش از ۱۰۵ حمله پهپادی و موشکی علیه عربستان ثبت شده بودند، اما این رقم در فاصله اول تا ۶ آوریل به کمی بیش از ۲۵ حمله رسید.

منابع غربی به رویترز گفته‌اند منشأ پرتابه‌هایی که در روزهای منتهی به آتش‌بس گسترده‌تر به سوی عربستان شلیک شدند، احتمالاً نه مستقیماً از ایران، بلکه از خاک عراق بوده است. این نکته نشان می‌دهد که تهران حملات مستقیم را کاهش داده، اما گروه‌های متحد جمهوری اسلامی همچنان در میدان فعال بوده‌اند.

عربستان روز ۱۲ آوریل گذشته با احضار سفیر عراق، به حملاتی که از خاک این کشور انجام شده بود، اعتراض کرد. همین مسئله نشان می‌دهد که حتی پس از کاهش تنش مستقیم میان تهران و ریاض، میدان عراق همچنان به مسیر جایگزین فشار علیه کشورهای خلیج فارس تبدیل شده بود.

عراق؛ میدان جنگ پنهان

این بخش از گزارش رویترز با گزارش پیشین وال‌استریت ژورنال درباره "جنگ پنهان" در عراق همخوان است. بر اساس آن روایت، شبه‌نظامیان عراقی مورد حمایت ایران طی هفته‌های جنگ، ده‌ها پهپاد انفجاری به سوی عربستان و دیگر کشورهای خلیج فارس پرتاب کرده بودند.

در ارزیابی‌های سعودی، حدود نیمی از نزدیک به هزار حمله پهپادی به عربستان از خاک عراق انجام شده بود.

بیشتر بخوانید: جنگ ایران؛ کشورهای عربی خلیج فارس درگیر "جنگی پنهان در عراق"

این الگو، یکی از ویژگی‌های ثابت سیاست منطقه‌ای جمهوری اسلامی، یعنی استفاده از شبکه نیروهای نیابتی برای فشار بر رقبای منطقه‌ای، همراه با حفظ امکان انکار رسمی، را نشان می‌دهد.

همین الگو باعث شد عراق، به جای آنکه فقط ناظر جنگ باشد، به یکی از میدان‌های غیررسمی آن تبدیل شود؛ میدانی که در آن مرز میان اقدام مستقیم ایران و عملیات متحدانش عمداً مبهم می‌ماند.

آشتی ۲۰۲۳ و واقعیت سخت‌جان رقابت

ایران و عربستان پس از سال‌ها دشمنی، در سال ۲۰۲۳ با میانجی‌گری چین روابط دیپلماتیک خود را از سر گرفتند؛ توافقی که به بازگشایی سفارت‌ها و کاهش نسبی تنش‌ها، از جمله در پرونده یمن، کمک کرد.

اما گزارش تازه رویترز نشان می‌دهد که این آشتی، گرچه کانال‌های ارتباطی را باز نگه داشت، رقابت ساختاری دو قدرت را از میان نبرد. در لحظه بحران، تهران دوباره از موشک، پهپاد و شبکه متحدان منطقه‌ای استفاده کرد و ریاض نیز، برخلاف گذشته، پاسخ مستقیم اما کنترل‌شده را در دستور کار گذاشت.

شاهزاده ترکی الفیصل، رئیس اسبق دستگاه اطلاعاتی عربستان، در یادداشتی در "عرب‌نیوز" نوشت، هنگامی که "ایران و دیگران" تلاش کردند عربستان را به "کوره نابودی" بکشانند، رهبری کشور ترجیح داد دردهای ناشی از همسایه را تحمل کند تا از جان و مال شهروندان خود محافظت کند.

منطق این جمله نشان می‌دهد که سیاست ریاض پاسخ دادن به ایران بوده، اما نه تا جایی که کل منطقه در آتش جنگی مهارنشدنی بسوزد.

جنگ علیه جمهوری اسلامی نه فقط آمریکا، اسرائیل و ایران، بلکه کشورهای حاشیه خلیج فارس، عراق، گروه‌های نیابتی و حتی پاکستان را درگیر کرد.

در این جنگ، جمهوری اسلامی با گسترش میدان نبرد کوشید هزینه تقابل را برای همه بالا ببرد؛ اما پاسخ اعلام‌نشده عربستان و واکنش امارات نشان داد که این راهبرد، برخلاف تصور تهران، می‌تواند رقبای عرب را نیز از وضعیت دفاعی صرف خارج کند.