گزینههای ترامپ؛ از "غنیسازی نمادین" تا حذف خامنهای
۱۴۰۴ اسفند ۲, شنبه
آکسیوس به نقل از یک مقام ارشد آمریکایی گزارش داد، دولتدونالد ترامپ در حال بررسی طرحی است که در آن ایران میتواند سطحی بسیار محدود از غنیسازی را حفظ کند، مشروط بر اینکه هیچ مسیر فنی برای ساخت سلاح هستهای باقی نماند. در عین حال، مشاوران امنیتی کاخ سفید مجموعهای از گزینههای نظامی را روی میز گذاشتهاند که از حملات محدود به تأسیسات هستهای تا سناریوهای بسیار رادیکال، از جمله هدف قرار دادن علی خامنهای و پسرش مجتبی، را در بر میگیرد. این ترکیب فشار حداکثری و روزنه محدود مذاکره، تصویر پیچیدهای از مرحله تازه تقابل تهران و واشنگتن را ترسیم میکند.
شکاف کوچک در شعار "غنیسازی صفر"
مقام ارشد آمریکایی در گفتوگو با وبسایت آکسیوس گفته است دولت ترامپ در اصل آماده بررسی طرحی است که به ایران اجازه نوعی غنیسازی نمادین و محدود را بدهد، بهشرط آنکه هیچ مسیر قابلتصوری به سمت ساخت بمب باقی نماند. بهگفته او، هر پیشنهادی از سوی تهران باید آنقدر مفصل و قانعکننده باشد که هم شکاکان در دولت آمریکا و هم متحدان منطقهای را راضی کند.
در موضع رسمی، کاخ سفید همچنان بر "غنیسازی صفر در داخل خاک ایران" تأکید میکند، اما همین مقام میگوید اگر طرف ایرانی طرحی ارائه کند که شامل "سطح بسیار محدود غنیسازی" باشد و همزمان با سازوکارهای فنی و نظارتی ثابت کند این سطح هیچ خطر تسلیحاتی ندارد، واشنگتن "آن را مطالعه خواهد کرد".
اینترنت بدون سانسور با سایفون دویچه وله
در مقابل، علی خامنهای بارها تأکید کرده که ایران از حق غنیسازی خود عقبنشینی نخواهد کرد و آن را برای مقاصد "صرفاً غیرنظامی" لازم میداند. با وجود این، عباس عراقچی، وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی، در گفتوگویی تلویزیونی گفته است در مذاکرات ژنو، طرف آمریکایی صراحتاً مطالبه "غنیسازی صفر" را مطرح نکرده و بحثها حول این محور پیش رفته که چگونه میتوان اطمینان داد برنامه هستهای ایران صلحآمیز بماند.
بهگفته عراقچی، تهران حاضر است در ازای لغو تحریمها، اقدامات اعتمادساز انجام دهد، اما حفظ اصل غنیسازی را خط قرمز خود میداند. فرستادگان ترامپ، استیو ویتکاف و جرد کوشنر، از او خواستهاند طرحی مکتوب و بسیار جزئی ارائه کند که همه نگرانیهای آمریکا درباره ابعاد فنی، ذخایر اورانیوم و نظارت بینالمللی را پاسخ دهد.
گزینههای نظامی: از حمله محدود تا سناریوی حذف رهبر جمهوری اسلامی
در پشت صحنه مذاکرات، پنتاگون سلولهای برنامهریزی خود را بیکار نگذاشته است. یک مشاور ارشد ترامپ به آکسیوس گفته است که ارتش "برای هر سناریو، گزینهای آماده دارد"؛ از حملات محدود به تأسیسات هستهای و موشکی تا طرحهایی که "آیتالله و پسرش و حلقهای از روحانیون حاکم" را هدف قرار میدهد.
بهگفته این مشاور، یکی از سناریوها که چند هفته پیش به ترامپ معرفی شده، بهطور مشخص حذف علی خامنهای و مجتبی خامنهای را در کانون خود قرار میداده است. منبع دوم نیز این موضوع را تأیید کرده است.
در عین حال، همان منبع میگوید حتی نزدیکترین مشاوران ترامپ هم مطمئن نیستند او در نهایت چه تصمیمی خواهد گرفت: «خود رئیسجمهور هم شاید هنوز نمیداند. ممکن است فردا صبح بیدار شود و بگوید: کافی است، حمله میکنیم؛ یا ممکن است هرگز تصمیم به حمله نگیرد.»
دویچه وله فارسی را در اینستاگرام دنبال کنید
برخی از مشاوران امنیتی کاخ سفید توصیه به "صبر و افزایش تدریجی اهرم فشار" میکنند و استدلال دارند که با گذشت زمان و گسترش حضور نظامی آمریکا در منطقه، قدرت چانهزنی واشنگتن در برابر تهران بیشتر میشود. در همین چارچوب، ناو هواپیمابر یواساس آبراهام لینکلن و سایر تجهیزات نظامی در ماههای گذشته به منطقه اعزام شدهاند و ناو هواپیمابر دوم نیز به منطقه رسیده است.
کاخ سفید همزمان میکوشد این پیام را منتقل کند که هنوز درِ دیپلماسی بسته نشده است. یکی از مقامات ارشد میگوید: «رئیسجمهور آماده پذیرش توافقی است که جدی و قابل دفاع در داخل آمریکا باشد. اگر ایرانیها میخواهند از حمله جلوگیری کنند، باید پیشنهادی بدهند که نتوانیم ردش کنیم.»
مناقشه بر سر غنیسازی نمادین و بازگشت بازرسان
در سطح فنی، کلید هر توافق احتمالی، تعریف دقیق رابطه ایران با غنیسازی و نظارت بینالمللی است. ایران پس از حملات هوایی آمریکا و اسرائیل در ژوئن گذشته، که بخش عمده سانتریفیوژها را تخریب کرد، عملاً در حال حاضر غنیسازی فعال ندارد؛ اما خامنهای و دیگر مقامهای جمهوری اسلامی تأکید کردهاند که حق غنیسازی را کنار نخواهند گذاشت.
آمریکا و اسرائیل هشدار دادهاند در صورت ازسرگیری غنیسازی، بار دیگر تأسیسات را هدف قرار خواهند داد. در این میان، عراقچی میگوید موضوع اصلی مذاکرات این است که «چگونه میتوان تضمین کرد که برنامه هستهای ایران، از جمله غنیسازی، برای همیشه صلحآمیز بماند»؛ او از اقدامات فنی سخن گفته که رافائل گروسی، مدیرکل آژانس بینالمللی انرژی اتمی، روی میز گذاشته است.
این اقدامات فنی میتواند شامل بازگشت بازرسان سازمان ملل به ایران با اختیارات گسترده، نصب سامانههای نظارتی دائمی و تعیین تکلیف ذخایر اورانیوم با غنای بالا باشد؛ از جمله حدود ۴۵۰ کیلوگرم اورانیوم با غنای زیاد که بنا بر این گزارش، در جریان حملات سال گذشته زیر تأسیسات هستهای دفن شدهاند.
یک مقام آمریکایی تأکید کرده است هر طرحی از سوی تهران باید بهشدت جزئی باشد و با زبان فنی و قابل راستیآزمایی نشان دهد که برنامه هستهای ایران کاملاً بیخطر است. بهگفته او «توپ اکنون در زمین ایران است؛ ما منتظریم ببینیم روی کاغذ چه میفرستند، بعد درباره جدیتشان قضاوت میکنیم.»
میان میانجیگری عمان و قطر و سایه جنگ
در این کشمکش دیپلماتیک، عمان و قطر بار دیگر در نقش میانجی ظاهر شدهاند. منابع آگاه به آکسیوس گفتهاند میانجیهای عمانی و قطری در روزهای اخیر به هر دو طرف منتقل کردهاند که هر توافقی باید بهگونهای طراحی شود که تهران و واشنگتن بتوانند آن را بهعنوان پیروزی بفروشند و همزمان برای کشورهای حاشیه خلیج فارس و اسرائیل نیز قابل تحمل باشد.
عراقچی در همین چارچوب از ضرورت "توافق برد-برد" سخن گفته و اذعان کرده است که «همین بخش، سختترین قسمت کار است؛ چون باید منافع و نگرانیهای هر دو طرف را در خود جا دهد».
همه اینها در شرایطی رخ میدهد که منطقه پس از سرکوب خونین اعتراضات سراسری در ایران، در وضعیت آمادهباش است. ترامپ شمار قربانیان را ۳۲ هزار نفر عنوان کرده؛ عددی که از منابع اپوزیسیون ایرانی نقل شده و بهمراتب بالاتر از اغلب برآوردهای دیگر است. او در یک نشست خبری گفته است: «مردم ایران با رهبرانشان بسیار فرق دارند. آنها در جهنم زندگی کردهاند و وضعیت بسیار ناراحتکننده است.»
به این ترتیب، در حالی که افکار عمومی جهان هنوز مشغول شمارش کشتهشدگان و ثبت نقضهای گسترده حقوق بشر در ایران است، واشنگتن و تهران روی مرزی باریک حرکت میکنند: از یک سو احتمال توافقی محدود که شاید به ایران امکان"غنیسازی نمادین" بدهد و از سوی دیگر، برنامهریزی برای سناریوهایی که میتواند نقطه آغاز یک رویارویی نظامی تمامعیار باشد.