نهادهای امنیتی جمهوری اسلامی طی روزهای گذشته شمار زیادی فعالان کارگری، صنفی و مدنی ایران را در آستانه روز اول ماه مه بازداشت کردند.
در قطعنامهای که ۱۵ تشکل صنفی و مدنی منتشر کردهاند آمده است: «روز معلم و مراسم اول ماه مه امسال را در حالی برگزار میکنیم که کارگران، معلمان، زنان، دادخواهان، ملتهای تحت ستم، دانشجویان، بازنشستگان و عموم تودههای ستمدیده مردم ایران در مصافی تاریخی و زیر و رو کننده با سیستم ضدانسانی حاکم بر کشور قرار گرفتهاند و به رغم سرکوب خونینی که حکومت طی هشت ماه گذشته انجام داده است، جنبش انقلابی مردم ایران همچنان زنده و پویاست.»
این تشکلهای مستقل تأکید کردهاند که سراسر جامعه ایران در برابر جمهوری اسلامی قرار گرفته؛ از "معلم، کارگر، سینماگر، هنرمند، فعال مدنی و سیاسی، پیر و جوان".
شورای هماهنگی تشکلهای صنفی فرهنگیان ایران، اتحاد بازنشستگان، کانون مدافعان حقوقبشر، سندیکای کارگران شرکت نیشکرهفتتپه، انجمن صنفی کارگران برق و فلز کرمانشاه، سندیکای نقاشان استان البرز و اتحادیه تشکلهای دانشجویی دانشجویان متحد، شورای سازماندهی اعتراضات کارگران پیمانی نفت، ندای زنان ایران و اتحادیه آزاد کارگران ایران این قطعنامه را امضا کردهاند.
بیشتر بخوانید: سرکوب مزدی کارگران؛ رنجی که استقامت میآفریند
قطعنامه به منشور پیشین با عنوان "مطالبات حداقلی دوازدهگانه" بیست تشکل صنفی و مدنی اشاره میکند: «پرچم اعتراضات بنیادینی که امروز در ایران بدست زنان، دانشجویان، دانشآموزان، معلمان، کارگران، دادخواهان، هنرمندان، رنگینکمانیها، نویسندگان و عموم تودههای ستمدیده مردم ایران برافراشته شده است، اعتراضی است علیه زنستیزی، ناامنی پایانناپذیر اقتصادی، بردگی نیروی کار و فقر و فلاکت و ستم طبقاتی، تبعیض جنسیتی و ملی و مذهبی، و انقلابی است علیه هر شکلی از استبداد مذهبی و غیرمذهبی که در طول بیش از یک قرن گذشته بر ما مردم ایران تحمیل شده است.»
بیشتر بخوانید: تجمع سراسری بازنشستگان مخابرات، اعتصاب کارگران نفت و پتروشیمی
این تشکلها ضمن اعلام حمایت از اعتصاب گسترده کارگران پروژهای نفت و گاز و پتروشیمی، با تاکید بر مطالبات دوازدهگانه "منشور مطالبات حداقلی بیست تشکل صنفی و مدنی" میگویند: «کارگران و معلمان، زنان، دانشجویان و عموم توده های ستمدیده مردم ایران را فرامیخوانیم با سازمانیابی در تشکلها و شوراهای محیط کار و محلات، مبارزات خود را برای گذر از شرایط ضدانسانی موجود و شکلدهی به آیندهای مبتنی بر تحقق خواستهای آزادیخواهانه و برابریطلبانه، متکی به اراده و اتحاد و همبستگی خود سازند.»
بیشتر بخوانید: انتشار "منشور آزادی، رفاه، برابری" در آستانه روز جهانی کارگر
در مطالبات دوازدهگانه آنها از جمله خواستار آزادی بیوقیدوشرط همه زندانیان سیاسی، آزادی عقیده، بیان و اندیشه، آزادی رسانهها و احزاب سیاسی، لغو فوری هر نوع مجازات اعدام و قصاص، برابری کامل حقوق زنان با مردان، تامین ایمنی کار، امنیت شغلی و افزایش فوری حقوق کارگران، معلمان، کارمندان و همه زحمتکشان شاغل و بازنشسته با حضور و دخالت و توافق نمایندههای منتخب تشکلهای مستقل و سراسری آنان شدهاند.
در پایان قطعنامه آمده است: «از نظر ما مطالبات حداقلی فوق با توجه به وجود ثروتهای زیرزمینی بالقوه و بالفعل در کشور و وجود مردمی آگاه و توانمند و نسلی از جوانان و نوجوانانی که دارای انگیزه فراوان برای برخورداری از یک زندگی شاد و آزاد و مرفه هستند، به فوریت قابل تحقق و اجراست.»
بیانیه کانون نویسندگان ایران به مناسبت اول ماه مه
کانون نویسندگان ایران نیز با انتشار بیانیهای با اشاره به اینکه روز جهانی کارگر هیچگاه در ایران به رسمیت شناخته نشده میگوید: «اینک با گذشت ۴۴ سال از استقرار جمهوری اسلامی، حاکمیت نهتنها هیچ گام مثبتی در جهت تحقق خواستهای برحق کارگران برنداشته که به شیوههای مزورانه آنان را از حق تشکلیابی مستقل محروم کرده و همواره با زور و سرکوب پشتیبان حقوق کارفرمایان بوده است.»
در بیانیه آمده که ورشکستگی کارخانهها و تعطیلی بسیاری از واحدهای صنعتی و صنفی در این سالها بر میزان بیکاری کارگران و انبوه مطالبات معوقهی آنان افزودهاند. و اینک گسترش روزافزون دامنهی تورم و گرانی بسیاری از کارگران را نیز مانند بسیاری از دیگر قشرهای جامعه زیر خط فقر برده است.»
بیشتر بخوانید: بازداشت دستکم ۹ فعال صنفی و کارگری در یورش به خانه محمد حبیبی
کانون نویسندگان ایران " در دفاع از آزادی اندیشه و بیان بیهیچ حصر و استثنا برای همگان" خواستار "آزادی بیقیدوشرط همهی فعالان کارگری از جمله کیوان مهتدی، عضو کانون نویسندگان ایران، و دیگر زندانیان سیاسی و عقیدتی" شده است.
نهادهای امنیتی جمهوری اسلامی در آستانه روز جهانی کارگر شماری از فعالان کارگری شناخته شده شهر سنندج، مرکز استان کردستان را احضار کردهاند.
گفته میشود اداره اطلاعات و حفاظت اطلاعات نیروی انتظامی سنندج روز یکشنبه ١٠ اردیبهشت، مظفر صالحنیا، شریف ساعدپناه، رامین کریمی، هاجر سعیدی، کامران ساختمانگر، رضا امجدی، سوسن رازانی، حبیبالله کریمی، ریبوار عبداللهی و توفیق محمودی را احضار و مورد بازجویی قرار دادهاند.
اول ماه مه ( ۱۱ اردیبهشت) روز جهانی کارگر است. در ایران کارگران معترض به وضعیت بد معیشتی، همه ساله این روز را با اعتراض و تظاهرات سپری میکنند. روز جهانی کارگر در ایران به روایت تصویر:
عکس: ILNAدر ایران بر خلاف بسیاری از کشورهای جهان، اول ماه مه، روز جهانی کارگر تعطیل رسمی نیست. اصل ۲۶ قانون اساسی ایران اجازه تشکیل تشکلهای مستقل، آزاد و صنفی کارگران را میدهد اما ماده ۱۳۱ قانون کار، کارگران را ملزم کرده فقط در تشکلهای رسمی که در قانون کار از آنها نام برده شده عضو شوند، مانند "شورا های اسلامی کار" و بدین ترتیب کارگران را از حق تشکیل سندیکای مستقل و آزاد منع کرده است.
اعتراضات کارگری همواره با بازداشت فعالین این حوزه همراه بوده است. همچنین در سالهای اخیر با نزدیک شدن به روز جهانی کارگر، سندیکاها و تشکلهای کارگری از احضار و تهدید تلفنی اعضای خود خبر دادهاند.
تجمع روز جهانی کارگر در سال ۱۴۰۰ در حالی برگزار شد که دستگاههای امنیتی فعالان کارگری و صنفی را از شرکت در آن منع کرده بودند. تجمعهای اعتراضی کارگران در بیش از ۲۰ شهر ایران با مداخله نیروهای انتظامی روبرو شد و فقط در تهران حداقل ۳۰ فعال کارگری بازداشت شدند.
پس از انقلاب اسلامی تا سال ۱۳۶۹ همان قانون کار پیشین مصوب سال ۱۳۳۷ اجرا میشد. در سال ۱۳۶۹ قانون کار جدیدی تصویب شد. اصلاح این قانون بطور جدی در سال ۱۳۸۵ و در دولت محمود احمدی نژاد مطرح و پیشنویس لایحهای که بیشتر کارفرما را در نظر داشت تهیه شد که با اعتراضهای کارگری از دستور کار مجلس خارج شد. اما "سایه اصلاح قانون کار به نفع کارفرمایان" همچنان بر سر کارگران سنگینی میکند.
خصوصیسازی یا "خصولتیسازی" از ترکیب دو واژه "خصوصی" و "دولتی" وارد ادبیات کارگری شد و به معنی تسلط دولت یا نهادهای وابسته به حکومت بر شرکتها و کارخانهها است. این روند معمولا با بکار گماردن مدیران ناکارآمد، افول اقتصادی، ورشکستگی، بیکاری کارگران و فروش اموال و زمینهای واحدهای اقتصادی همراه بوده است. در سالهای اخیر این موضوع به روز جهانی کارگر نیز راه یافته است.
براساس اعلام معاونت روابط کار وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی ۱۳ هزار و ۸۴۷ تشکل کارگری و کارفرمایی در کشور وجود دارد که از این تعداد ۱۱ هزار و ۶۸ تشکل به تشکلهای کارگری مربوط هستند. بی تردید حضور نمایندگان تشکلهای کارگری و کارفرمایی در مراجع تصمیم گیر همانند شورای عالی کار یا سازمان تامین اجتماعی می تواند در دفاع از حقوق و مطالبات جامعه کارگری مثمرثمر باشد.
علیرضا فتحی، عضو هیات مدیره کانون شوراهای اسلامی کار استان تهران میگوید: «کارگران سوال میکنند که این حق بیمه برای کدام خدمات، کدام مسکن، کدام پزشک خانواده و… هزینه میشود؟ پس سازمان تامین اجتماعی و صندوق بازنشستگی آن و شستا با اینهمه شرکتهای ریز و درشت برای کارگران چه میکنند؟» بدهی۴۵۰ هزار میلیارد تومانی دولت به تامین اجتماعی نیز حکایت از عمق بحران دارد.
محمد رضا تاجیک، نماینده مجمع عالی نمایندگان کارگران ایران در شورای عالی کار میگوید: «روند کاری کارگاهها به سمتی در حال حرکت است که در آنها قرارداد بصورت یکساله بسته نمیشود و کارگری که ۱۵یا ۲۰سال سابقه کار در واحدی را دارد، قرارداد کاریاش ۳ تا ۹ ماه است. کارفرما خیال خود را راحت میکند که هر موقعی که نیاز نداشت، بتواند کارگر را از آن واحد اخراج کند.»
قراردادهای موقت امنیت شغلی کارگران را هدف گرفته است. محمد رضا تاجیک، رئیس مجمع نمایندگان کارگران استان تهران میگوید ۹۷ درصد کارگران قرارداد موقت دارند. او تنها راه ایجاد امنیت شغلی برای کارگران را اصلاح قراردادهای کار و اجرای ماده ۷ قانون کار میداند.
در تبصره اول ماده ۷ قانون کار تعیین کردن زمان قرارداد کار تنها برای کارهایی که طبیعت غیر مستمر دارند مجاز شناخته شده و به دولت تکلیف شده حداکثر مدت موقت برای این نوع کارها را مشخص کند. کارگران تبصره دوم ماده هفت قانون کار را عامل رواج قراردادهای موقت در بازار کار می دانند. آنان معتقدند تفسیری اشتباه از تبصره دوم این ماده در دهه هفتاد شمسی، مبنای عمل مجریان قرار گرفته است.
در سال ۱۳۹۴ برخی از شرکتکنندگان در مراسم روز کارگر شعارهایی علیه کارگران خارجی به ویژه کارگران افغان که در ایران کار میکنند سر دادند. شماری از کارگران میگفتند که به دلیل افزایش تعداد کارگران خارجی بیکار ماندهاند. پیش از این مراسم هفت تشکل مستقل کارگری خواستار رفع تبعیض از کارگران مهاجر شده بودند. اتحادیه آزاد کارگران ایران نیز از سردادن شعار علیه کارگران خارجی انتقاد کرد.
حفظ تعادل بین افزایش حقوق و دستمزدهای اقشار جامعه و تورم سالانه اقتصادی یکی از چالشهای بزرگ در اقتصاد کشورهای جهان است. این تعادل در سالهای گذشته در ایران برهم خورده است و تورم افسار گسیخته بخشهای بزرگی از جامعه را به زیر خط فقر کشانده است. این معضل هر سال در روز جهانی کارگر بخشی از اعتراضات و مطالبات کارگران را تشکیل میدهد.
وضعیت اقتصادی باعث شده تا شمار زیادی از کارخانهها و شرکتها در ایران از پرداخت حقوق کارگران و کارمندان خود عاجز شوند. در سالهای اخیر این وضعیت در روز جهانی کارگر نیز انعکاس یافته و "دریافت دستمزدها" به یکی از خواستههای کارگران تبدیل شده است.
