1. Tsallake zuwa shafin jadawali
  2. Tsallake zuwa jadawalin abubuwan da shiri ya kunsa
  3. Tsallake zuwa karin wasu shafukan DW
SiyasaKamaru

Afirka: Shugabancin mutu ka-raba?

Ehli David SB/LMJ
August 24, 2026

Shin me ke faruwa da shugabannin da suka dade kan madafun iko, yayin da suke kara tsufa? Wasu shugabannin na Afirka na yin amfani da hanyoyin da dama, wajen tsawaita mulkinsu. Wasunsu ma, ba a san wa zai gaje su ba.

Kamaru | Yaoundé 2025 | Tazarce | Shugaban Kasa | Paul Biya
Shugaban Kasar Kamaru Paul BiyaHoto: Robert Fimbaye/AFP/Getty Images

Masu rike da madafun iko, suna son ganin sun ci gaba da rike madafun iko. Shugabanni a kasashen Chaina da Rasha ga misali sun kawar da wa'adin mulki, yayin da tsarin Amurka ya takaita wa'adin shugaban kasa. Shugaba Paul Biya na Kamaru ga misali, idan aka kwatanta shi da Shugaba Xi Jinping na Chaina da Shugaba Vladimir Putin na Rasha da Shugaba Donald Trump na Amurka ba su jima kan mulki ba.

Shugabancin mutu ka-raba ko kama-karya?

Tun shekara ta 1982 Biya ke kan mulki, kuma a shekara ta 2025 ya sake samun wa'adi na takwas. Sabon wa'adin mulkin Biya zai kawo karshe ranar shida ga watan Nuwamba na 2032, watanni kalilan gabanin ya cika shekaru 100 a duniya. Beverly Ochieng babbar mai bincike a kungiyar kula da rikici ta duniya ta nunar da cewa, lamarin na kassara harkokin gwamnati. Shi dai Biya mai shekaru 93 a duniya ya shafe shekaru 44 yana kan madafun ikon Kamaru, galibi ya fi zama a birnin Geneva na kasar Switzerland.

Tsarin kama-karya ana gina shi ne, karkashin bai wa mutane tsoro. Wannan shi ne, abin da ake gani a wuraren da shugabannin suka makale kan madafun iko kamar Kamaru a fadar mai nazari Levi Mboushou wani. A wasu kasashen Afirka ana neman dora tsarin gado, kamar yadda ake zargin shugaban Yuganda Yoweri Museveni na kokarin yi. Akwai yiwuwar mai shekaru 81 a duniya da ke kan karagar mulkin Yuganda tun shekarar 1986, yana son dansa Muhoozi Kainerugaba ya gaje shi.

Shugabancin kasa ya zama gado kamar sarauta?

Haka Shugaba Teodoro Obiang Nguema Mbasogo da yake mulkin Equatorial Guinea tun 1979, ya kafa irin wannan tsari a kasar. A kasar Chadi a shekara ta 2021, bayan rasuwar Shugaba Idriss Déby Itno dansa Mahamat Idriss Déby Itno ya gaje shi. Chiedza Mlingwa ta ce, 'yan Zimbabwe haka suke rayuwa tun bayan samun 'yanci da irin wannan yanayi na gallazawa da nuna karfin gwamnati. Sauya kundin tsarin mulki na zama babbar hanyar kara wa'adin shugabanni a nahiyar Afirka, kamar abin da aka gani a kasashen Togo da Côte d'Ivoire.

Fassara: Suleiman Babayo

Gyarawa da wallafawa: Lateefa Mustapha Ja'afar

Tsallake zuwa bangare na gaba Bincika karin bayani

Bincika karin bayani