Во текот на еволуцијата човекот се стекнал со способноста да сака. Има и зошто – без победата на љубовта над рациото животот би бил здодевен, но и поопасен.
На колегиум решивме - да има нешто позитивно за почетокот на годината. Би можела да пишувам за љубовта, се слушам самата себеси и предлогот да раскажам што е љубов, како настанува, кога и зошто.
Супер, ми одговараат колегите, а јас се прашувам што ли ми требаше да предлагам таква тема. Кој пишува за љубовта мора да пишува и за тоа дека таа не секогаш успева. Мора да пишува за болката на невозвратената љубов. За крајот на љубовните врски. За скршени срца. И веќе е јасно зошто воопшто темава ми падна на ум.
Љубовта е насекаде. Таа е универзална. Нема култура која научниците ја истражувале, а да не знае за љубовта. Сепак, научниците феноменот го третираат дури од 1980-те години наваму. Оттогаш, психолози, невролози и социолози се обидуваат да ѝ влезат во трагата на љубовта и наоѓаат различни одговори на прашањето што всушност е љубов.
На почеток е хаосот со хормоните
Љубовта е резултат на прастар коктел од невропептиди и невротрансмитери, тотално неромантично пишува индискиот научник Кришна Сешадри вотрудот „Невроендокринологијата на љубовта". Љубовта минува низ различни стадиуми, во кои се активни различни региони во мозокот кои предизвикуваат излачување на бројни хормони.
Пет љубовни обичаи од Европа за кои веројатно не сте чуле
Рози, чоколада, накит - и годинава подароците за Св. Валентин се класични. Притоа, во Европа има многу други традиции со кои може да се „помогне“ расцутувањето на љубовта.
Балконот на Јулија е исто како и Денот на вљубените итар маркетиншки трик. Јулија и Ромео се ликови од фантазијата на Шекспир, а балконот во Верона постои од почетокот на 20.век. Сепак, секоја година илјадници луѓе одат во посета на наводната куќа на Јулија. Тука оставаат илјадници писма и желби во надеж дека ќе ја најдат својата среќа во љубовта.
Фотографија: cc-by-sa-3.0-C. Suceveanu
Мајско дрво
Младите неоженети мажи во Германија во ноќта кон 1. мај на своите сакани пред вратите им оставаат дрва. И тоа не какви било дрва, туку млади брези накитени со шарени хартиени ленти, а понекогаш и со срца на кои е испишано името на саканата. Дрвото се остава да стои еден месец. Доколку чувствата се обострани, на крајот на обожавателот му се даваат слатки, пиво, а можеби дури и бакнеж.
За саканата е знак на љубов, за нејзините родители е доказ дека идниот избраник е занаетчиски надарен. Традицијата на т.н. „љубовни лажици“ во Велс датира од 17. век. Темните зимски ноќи или долгите патувања со брод давале доволно време за делкање и резбање. Денес лажиците се омилен сувенир.
Фотографија: imago/UIG/Photofusion/K. Morris
Берење цвеќе
На средината од летото во Шведска се подарува цвеќе, но не на саканата личност, туку себеси! Седум различни видови цвеќе од седум различни ливади, самостојно набрани, се ставаат под перница во верување дека даваат магична сила. Според шведското суеверие, на младите девојки во сонот им се појавува човекот за кого ќе се омажат.
Фотографија: Chris van Swaay
Танцување со јаболко
При овој, мора да се признае малку излезен од мода, австриски обичај, во игра е носот. Жената танцува со парче јаболко под пазувите, кое потоа му го дава на саканиот да го јаде. Вистински доказ за љубов, кој има смисла од биолошки аспект - преку феромоните во потта двојките брзо сфаќаат дали „се мирисаат“ или не.
Се почнува со тоа дека некој човек одеднаш има посебно место во нашиот живот, тој е уникатен! Има прекрасна насмевка, начинот на кој го доживува светот е посебен. Таа има смисла за хумор и се разбира дека е убава. Ми годи кога разговараме. Перфектна е! Сето ова звучи познато, нели така? Точно, вљубени сме.
Во тој стадиум сме екстремно фиксирани на посакуваниот објект, на тоа што таа или тој прави и го следиме со најголема будност. Силните страни се нагласуваат, маните или комплетно им ги игнорираме, или ги сметаме за нерелевантни. За луѓето од нашата околина во таа фаза сме апсолутно напорни.
Да се виде вљубен: Чист стрес!
А, не можеме ништо против тоа: невробиолошки погледнато сме во вонредна состојба. Може да се спореди со екстремна ситуација на стрес, но во позитивна смисла. Според Сешадри, покаченото ниво на кортизол во крвта на вљубените е важно за градење на поврзаноста која обајцата толку силно ја посакуваат.
Незаборавни бакнежи
Шести јули е Светски ден на бакнежот. По тој повод ви претставуваме избор од најубавите и најпознати бакнежи од киното, уметноста и вистинскиот живот. Да живее љубовта!
Фотографија: picture-alliance/dpa/Spiegl/S.Simon
Рет...ох, Рет...
Сликата на еден бакнеж во 1939 година го обиколи светот: во филмот „Одвеано од виорот“ американската убавица од југот Скарлет О‘Хара ( Вивиен Ли) со овој бакнеж му го сврте умот на богатиот Рет Батлер (Клерк Гебл), вљубен до уши во неа, со намера да го искористи за спасување на својата куќа. Дури на крајот на филмот Скарлет ја сфаќа неговата човечка големина, но нему таа му е веќе преку глава.
Фотографија: picture-alliance/dpa
Првиот бакнеж на големото платно
Во 1896 година настана краткиот филм „Бакнеж“, во кој двајцата драмски актери Мерј Ирвин и Џон Рајс се прегрнуваат и на крајот се бакнуваат. Само 20 секунди долгата филмска секвенца е филмувана завршна сцена на еден бродвејски мјузикл, исто толку позната колку и спорна, зашто никогаш дотогаш еден бакнеж не бил толку јасно прикажан. Ова му даде популаризирачки поттик на младиот медиум - киното.
Веројатно најромантичната сцена од поновата кинематографска историја со Кејт Винслет и Леонардо Ди Каприо: Џек и Роуз стојат на палубата на „Титаник“ и го гледаат залезот на сонцето. Двајцата не знаат дека тоа ќе биде нивната прва и воедно последна заедничка вечер. Романсата завршува со потонувањето на познатиот брод. Роуз преживува, додека Џек исчезнува во леденото море.
...во нејзиниот живот, оној кога се омажи за Чарлс, изјави Дијана единаесет години по својата „венчавка од соништата“ на 29.08.1981 година. Притоа, тогаш сѐ изгледаше толку прекрасно: фустанот на Дијана, среќните насмевки, малку укочениот принц, сјај и раскош. Но, Дијана за Чарлс беше само втор избор, зашто всушност веќе сакаше друга. Двајцата тоа успешно го прикрија на денот на свадбата.
Фотографија: picture alliance/dpa
Веќе подобро
Во 2011 година, постариот син на Дијана и Чарлс, принцот Вилијам се ожени со својата Кејт. Овој брак се чини е под посреќна ѕвезда. Но, нападните медиуми постојано ги чуваат подготвени камерите и го следат секој јавен настап на двајцата.
Фотографија: picture-alliance/dpa/K.Okten
Скандалозен бакнеж на МТВ
Овој бакнеж предизвика бранувања: на доделувањето на видео и музичките награди на МТВ во 2003 година, откако Бритни Спирс и Кристина Агилиера испеаја песна во чест на Мадона, дивата дојде лично на бината, танцуваше и пееше со нив и им се заблагодари на двете со бакнеж кој можеби беше неколку секунди предолг. Дури и екс-пријателот на Бритни, Џастин Тимберлејк, остана со подотворена уста.
Фотографија: Getty Images/F. Micelotta
Уметнички бакнеж
Најпознатите слики на уметникот Густав Климт потекнуваат од неговата т.н. „златна фаза“. Златото и бронзата кои тој ги користи потсетуваат на христијанското сликарство од доцниот среден век и на сликите им даваат извонреден сјај. Своето најпознато дело, „Бакнеж“, Климт го создал меѓу 1908 и 1909 година. Сликата во оригинал е квадратна, со димензии 180х180 сантиметри.
Најпознатиот братски бакнеж
Во поранешниот Источен блок, посебно државниците, меѓусебно се поздравуваа со социјалистички братски бакнеж. Интензивен телесен контакт, кој требаше да манифестира поголема приврзаност отколку силно ракување. Овој бакнеж меѓу поранешниот претседател на Германската Демократска Република, Ерик Хонекер и шефот на руската држава, Леонид Брежњев, се случи на еден прием во 1979 година во Источен Берлин.
Фотографија: picture-alliance/dpa/Spiegl/S.Simon
Папата ја бакнува земјата
Папата Јован Павле Втори го пропатува целиот свет. Секоја држава која ја посети, тој ја поздрави со бакнеж на земјата. Сеедно дали имаше прашина, асфалт или кал, како во 1986 на островот Фиџи (на фотографијата), тој секогаш на државата-домаќин ѝ оддаваше почит на овој начин. Шегаџиите велеа дека папата ја бакнува земјата само зашто е среќен што излегол од авионот жив и здрав.
Фотографија: picture alliance/dpa
9 фотографии1 | 9
Да се биде вљубен има нешто посебно. Интензитетот на чувствата може да се спореди со опиеноста од наркотици. Не е ни чудо, бидејќи во двата случаи се активира системот за наградување на мозокот. Не чувствуваме толку страв, расположението ни е на ниво, депресијата исчезнува. Но, нашиот капацитет за реална проценка во таа фаза може комотно да го сметаме за непостоечки. Емотивната опиеност најчесто оди рака под рака со екстремна потреба од секс. Дополнително, во организмот се зголемува и количеството на хормоните тестостерон и естроген и перманентно сме нокаутирани, во буквална смисла на зборот.
Окситоцин против опиеноста
Психолозите не се согласни околу прашањето - колку долго може да трае состојбата на вљубеност. Единствено се знае дека некогаш и тоа мора да заврши. За оние кои и натаму не се откажуваат од партнерот, нештата се развиваат малку помирно. И со повеќе љубов.
Хормонот окситоцин ја прекинува убавата, но стресна фаза на опиеност и носи смиреност. Врската помеѓу двајцата вљубени може да се продлабочи. Тој што има доволно храброст, сега може да се препушти на чувствата. Партнерите се поддржуваат и чуваат меѓусебно, и кога нештата не одат на арно.
Љубовта - наука за себе
Што имаат заедничко вљубените и душевно болните? Научниците велат: мозочната состојба. Ова не е лош виц, туку научна констатација. Повеќе факти за љубовта во следната фотогалерија.
Фотографија: picture alliance/chromorange
Вљубеност
Срцето засилено чука, рацете се потат, во стомакот се шири некој трепет: тоа е знак за вљубеност. Научно посматрано, зад оваа ментална вонредна состојба се кријат првенствено хормините. Но, кој хормон ги предизвикува овие чувства?
Фотографија: Fotolia/Africa Studio
Сексуален нагон
За воопшто да се вљубиме, потребен е зголемен сексуален нагон. За тоa е одговорен хормонот тестостерон. Зголемено ниво на тестостерон има посебно кај мажите, но исто и кај жените во потрага по партнер.
Фотографија: Fotolia/G. Sanders
Зависност
Во фазата на страсна вљубеност до израз доаѓа допаминот, т.н. хормон на среќата. Тој се активира меѓу другото и преку кокаинот и никотинот. Тоа објаснува зошто вљубените не можат веќе да се одделат: тие се едноставно зависни еден од друг.
Фотографија: picture-alliance/dpa/Patrick Pleul
Лудост
Серотонинот е одговорен за урамнотежено расположение и стабилни емоции. Но, кај вљубените нивото на серотонинот е толку намалено, што соодветствува на она кај лицата со опсесии. Затоа вљубените речиси не можат да мислат на ништо друго освен на новиот партнер.
Фотографија: imago/CHROMORANGE
Скок на адреналин
Срцето чука како лудо, рацете се потат - тоа се должи на адреналинот. Тој засилено се лачи во време на почетната фаза на вљубеност. Адреналинот го кочи чувството на глад и телото го доведува во состојба на општа тревога.
Фотографија: Getty Images/AFP
Верност
По околу три до пет месеци фазата на жестока заљубеност најчесто е помината. Тогаш важна улога почнува да добива хормонот окситоцин. Тој се лачи на пример кога мајката го дои детето и помага за воспоставување цврста меѓусебна поврзаност. Кај вљубените нивото на окситоцин расте на пример при бакнежите и стимулира долгорочна врска.
Фотографија: picture-alliance/dpa/Frank May
Пресудна е миризбата
Но, зошто ние воопшто се заљубуваме во некого? Научниците велат: пресудна е миризбата. Најбрзо се заљубуваме во луѓе кои мирисаат како нашите родители.
Фотографија: picture-alliance/dpa/UPI
Конечна одлука
Физиономијата на лицето игра голема улога при изборот на нашиот партнер. Жените претпочитаат маж со истакната вилица, на мажите кај жените им се допаѓаат големи очи и тесна вилица. Научниците претпоставуваат дека овие пропорции на лицето ветуваат добри можности за размножување.
За психологот Давид Бус љубовта е клучна: таа поврзува двајца кои на посебен начин се решиле на заеднички живот, вклучително и заеднички обврски, деца и компромиси. Ако двајца се решат од рационални причини да бидат заедно, секогаш постои опасност во секое време да се појави некој трет, поубав, посилен, подобар. Љубовта е таа што нѐ штити нашиот партнер да не нѐ напушти во такви моменти. „Љубовта ја победува рационалноста", пишува Бус во „Еволуцијата на љубовта кај луѓето."
Безусловната љубов е нешто повеќе од романтична идеја. Таа е од витално значење за опстојување на семејството. Таа спречува двајцата партнери да бидат постојано на „штрек“ и загрижени дека следниот подобар ривал може да ви го растури целиот живот. Моногамијата на која се обврзуваат поголемиот дел двојки – барем теоретски – гарантира дополнителна стабилност во партнерството и семејството. Сите ресурси се инвестираат во едно семејство, за да се осигура сопствениот опстанок и животот на децата. И сексот со само еден партнер има своја функција во овој контекст, бидејќи при оргазмот се лачи окситоцин кој ја продлабочува врската меѓу двајцата партнери.
5 трогателни изјави на љубов
Земете ги марамчињата, зашто овие љубовни изјави ќе ги трогнат дури и оние кои се откажаа од Денот на вљубените. Сепак, кој би можел да одбие понуда за брак со 1.000 рози?
Фотографија: picture alliance/dpa/AP/F. Smith
Гунтер Сакс: 1.000 рози за Брижит Бардо
Француската „фем фатал“ и најпознатиот германски плејбој во тоа време беа како создадени еден за друг. Во 1966. година Гунтер Сакс, син на германски индустријалец, на познатата русокоса актерка и пејачка ѝ приреди драматична понуда за брак со 1.000 црвени рози. Иако двојката се разведе по три години, романтичниот гест стана легендарен.
Фотографија: picture alliance/dpa/AP/F. Smith
„Ројал Алберт Хол“ од кралицата Викторија
Иако нивниот брак беше договорен, кралицата Викторија брзо „падна“ на шармот на сопругот Алберт. Тие беа неодвоени до смртта на Алберт во 1861. година. Деценија подоцна, Викторија оддаде почит кон животниот партнер со отварање на концертна сала во негово име - светски познатата „Ројал Алберт Хол“ во Лондон. Семејниот портрет прикажан на фотографијата е насликан во 1846. година.
Кен Морган е поранешен возач на автобус, а Ширли Морган поранешна кондуктерка. Тие се запознале пред 61 година во еден двокатен автобус во Англија и нивната средба била љубов на прв поглед. Тие се сѐуште во брак и заљубени. Како знак за љубовта кон Ширли, Кен ѝ подарил невообичаен подарок: двокатниот црвен автобус во кој се сретнале за прв пат.
Фотографија: ZDF
Љубовните солзи на Шинед О’Конор
Солзите на ирската пејачка Шинед О'Конор во видео спотот за песната „Nothing Compares to You“ во која таа пее за изгубена љубов, предизвикуваат морници. Оваа песна се смета за една од најемоционалните декларации на љубов во историјата на музичката индустрија. Солзите на крајот од видеото се вистински. Но, тие не се за некој маж туку за нејзината почината мајка.
Фотографија: picture-alliance/Photoshot
Филмски момент во „Животот е убав“
Во драмската комедија на режисерот Роберто Бенини, италијанскиот Евреин Гидо и неговата жена и син се депортирани во нацистички концентрационен логор. Неговата изјава на љубов на крајот од филмот расплака милиони гледачи. Тој се збогува од сопругата преку разгласите во кампот, нарекувајќи ја принцеза. На фотографијата е прикажан германскиот постер за филмот.
Фотографија: picture-alliance/ZB/S. Stache
5 фотографии1 | 5
Нема живот без љубов
И покрај сето ова: врски се раскинуваат и завршуваат. Тоа може многу да ве погоди: „Загуба на љубов е една од најстрашните искуства кои еден човек може да ги доживее. Само смртен случај, односно загуба на дете, може да биде посилно од оваа психолошка болка," вели психологот Бус. Веројатно болката доаѓа од фактот дека и покрај тоа што е завршена врската, не значи дека и љубовта исчезнала.
Љубовта го победува рационалното: таа останува дури и кога веќе нема основа за љубов. За Бус љубовта е од витално значење, што можеби е причината зошто секогаш почнуваме одново и повторно да страдаме од болката која љубовта често ја носи со себе.