За време на еднодневната посета на Полска, германскиот министер за надворешни работи Мас, како прв шеф на германската дипломатија по цели 26 години го посети поранешниот нацистички концентрационен логор Аушвиц.
Фотографија: DW/M. Sieradzka
Реклама
Стигнавме на „најужасното место на светот“ - вака Хајко Мас, германскиот министер за надворешни работи го опиша овој концентрационен логор кога стигна во Аушвиц. На капијата, на која стои циничниот натпис „ Arbeit macht frei“, ( „Работата ослободува“) го поздрави еден преживеан 92-годишен поранешен логораш.
Маријан Турски, кој во Полска важи за морална инстанца, сѐ уште од сопственото помнење сведочи за ужасите во Аушвиц. Со задоволство, како што кажа, за време на посетата на германскиот министер ќе го придружува поради неговата лична мотивација која особено ја цени. Бидејќи, Мас еднаш кажа дека „поради Аушвиц станал политичар“.
Во Аушвиц систематски се убиени над еден милион луѓе, пред сѐ европски Евреи. Маријан Турски, како што вели, имал среќа. Стоејќи покрај рампата во Биркенау, му раскажува на политичарот од СПД за клучните моменти и за сцените кои и денес го следат: како нацистите ги одвојувале оние кои „се вредни да живеат“ и оние кои тоа не се. Подоцна Турски даде потврда за зборовите на министерот, оти оној кој ќе дојде во Аушвиц не добива одговори, туку уште повеќе прашања.
На лицето на германскиот министер можеше да се забележи видна вознемиреност кога со делегацијата ја напушти зградата со единствената преостаната гасна комора. Длабоко дишејќи и по кусите разговори седна на масата на која се наоѓа книгата со впечатоци. „Пекол на земјата - тоа е германското здание наречено Аушвиц“, напиша во книгата и додаде: „Потребно ни е ова место, бидејќи на нашата одговорност ѝ нема крај“.
Фотографија: picture alliance/dpa/M. Kappeler
Посебно патување
Првиот германски политичар кој го посети ова место во 1977 година беше тогашниот канцелар Хелмут Шмит. „Ова е местото за кое се налага да се молчи, но мислам дека еден германски канцелар за него не смее да молчи“, рече тогаш Шмит. Тој зборуваше за германската вина и за одговорност за милиони убиени луѓе за време на Втората светска војна и што тоа би требало да значи за идните генерации. Зборовите на Шмит и денес влијаат на германската политика. Кога Хајко Мас денес, како претставник на повоената генерација, зборува за германската одговорност, не може ни да се замисли оти децении ги делат неговите и зборовите на Шмит.
Германските политичари не патуваат често во концентрациониот логор Аушвиц, и тоа никогаш не е рутинска посета. И сите главно доаѓаа по повод определени годишнини. Мас е исклучок, бидејќи дојде без посебен повод, туку повеќе поради лични причини.
За тоа тој по посетата на логорот разговараше со младите. Хајко Мас седеше во средината на салата и повеќе беше расположен да слуша, слично како и при средбата со Маријан Турски. Кога пак беше прашан за впечатоците, рече: „Тешко ми е. Се соочувам со сомнеж во Бога и со недоверба во луѓето“. Потоа слушаше како една млада Германка зборуваше за учесниците во проектот кој се организира за младите: најголемиот дел од нив на возраст меѓу 16 и 18 години и „често се стекнува впечаток дека оваа тема во училиште навистина се обработува, но недостасува лично искуство и посета на автентичното место“. Во средби со сведоци од тоа време младите треба „почувствуваат зошто воопшто треба да се ангажираат за културата на сеќавање“, истакна оваа млада Германка.
Фотографија: picture-alliance/dpa
Со оглед на растечкиот антисемитизам и расизам во Германија неодамна беше изнесена идеја дека посетата на концентрационите логори би требало да биде обврзувачка за учениците. Но, германскиот министер Мас на заедничката прес-конференција со својот полски колега Јацек Чапутович ја отфрли таа идеја. „Јас сум за тоа Аушвиц да биде посетен од што е можно повеќе луѓе. Но тоа треба да биде автономна одлука на секој поединец“, истакна министерот. Дали тоа сѐ уште ќе функционира и за 10 или 20 години? „Кој ги затвора очите пред она што се случило, ризикува минатото да се повтори! На иднината ѝ е потребно сеќавањето!“, напиша Хајко Мас во книгата за гости во центарот за средби меѓу младите.
Да не се повтори: Споменици на теророт
По завршувањето на Втората светска војна, на 8 мај 1945, Германија започна процес на осознавање на нацистичката диктатура и на нејзините злосторства. Спомениците не дозволуваат да бидат заборавени милионите жртви.
Фотографија: picture-alliance/dpa/Sven Hoppe
Дахау
Нацистичкиот режим го отвори првиот концетрационен логор во Дахау, во близина на Минхен. Само неколку недели по доаѓањето на власт на Хитлер, тој беше искористен од паравоените СС-формации за затворање, измачување и убивање на политичките ривали. Дахау исто така послужи како модел за другите нацистички логори кои уследија.
Фотографија: picture-alliance/dpa
Нацистичките митингашки простори
Нирнберг беше домаќин на најголемите митинзи на нацистичката пропаганда од 1933 година до почетокот на војната. Годишниот конгрес на нацистите, како и митинзите со по 200 илјади учесници се одржуваа на просторот од 11 квадратни километри. Денес, недовршената конгресна сала служи како документациски центар и музеј.
Фотографија: picture-alliance/Daniel Karmann
Вилата Ванзе
Вилата на берлинското езеро Ванзе беше клучна во планирањето на холокаустот. 15 членови на нацистичката влада и на раководството на СС се состанаа тука на 20 јануари 1942 година, за да го испланираат т.н. „Конечно решение“- депортацијата и уништувањето на сите Евреи на териториите окупирани од Германците. Во 1992 година вилата беше пренаменета во меморијал и музеј.
Фотографија: picture-alliance/dpa
Берген-Белзен
Концентрациониот логор Берген-Белзен во Долна Саксонија првично беше изграден како логор за воени заробеници, пред да стане концентрационен логор. Затворениците кои биле премногу болни за да работат биле носени тука, и многумина починале од болести. Една од 50-те илјади жртви била и Ана Франк, еврејското девојче кое постхумно се здоби со меѓународна слава со својот дневник.
Фотографија: picture alliance/Klaus Nowottnick
Споменик на германскиот отпор
Зградата Бендерблок во Берлин била седиште на групата на воениот отпор. На 20 јули 1944, група офицери на Вермахтот, под раководство на полковникот Класу фон Штауфенберг, изведоа неуспешен атентат врз Хитлер. Водачите на заговорот експресно беа егзекутирани во дворот на Бендерблок, кој е денес споменик на отпорот.
Фотографија: picture-alliance/dpa
Центарот за евтаназија Хадамар
Од 1941 година, луѓето со физички и ментален хендикеп биле убивани во психијатриската болница во Хадамар, во покраината Хесен. Прогласени за „непожелни“ од страна на нацистите, околу 15 илјади луѓе биле убиени со задушување со јаглероден моноксид или со инјекција. Повеќе од 70 илјади луѓе биле убиени во Германија во рамките на програмата на нацистите за евтаназија.
Фотографија: picture-alliance/dpa
Меморијал на холокаустот
Лоциран во близина на Бранденбуршката порта во Берлин, Меморијалот на убиените Евреи во Европа беше отворен 60 години по крајот на војната. Архитектот Петер Ајзенман креираше поле со 2,711 бетонски плочи. Во подземјето се испишани имињата на сите познати жртви на холокаустот.
Фотографија: picture-alliance/dpa
Споменик на прогонуваните хомосексуалци
Недалеку од Меморијалот на холокаустот во Берлин, се наоѓа споменикот за илјадниците хомосексуалци прогоновауни од нацистите меѓу 1933 и 1945 година. Споменикот висок четири метри, со прозорец кој наизменично покажува двајца мажи и две жени како се бакнуваат, беше отворен во мај 2008 година.
Фотографија: picture alliance/Markus C. Hurek
Меморијал на Синтите и Ромите
Спроти зградата на Рајхстагот во Берлин, паркот отворен во 2012 година е и споменик за над 500 илјади убиени Синти и Роми од страна на нацистите. Околу меморијалниот базен испишана е поемата „Аушвиц“ на ромскиот поет Сантино Спринели на три јазици: англиски, германски и ромски.
Фотографија: picture-alliance/dpa
Спомен-плочки пред куќите на Евреите
Во 1990, уметникот Гинтер Демних започна со проект за соочување со нацистичкото минато. Спомен-плочки од месинг беа поставени пред куќи на жртвите на нацистите, со нивни лични податоци. Повеќе од 45 илјади „спомен плочки“ беа поставени во 18 земји во Европа - тоа е најголем децентрализиран музеј на холокаустот во светот.
Фотографија: picture-alliance/dpa
„Кафеавата Куќа“ во Минхен
Веднаш до канцеларијата на Хитлер (Führerbau), седиштето на Нацистичката партија на Германија се наоѓала во „Кафеавата Куќа“ во Минхен. На нејзино место сега е поставена бела коцка. Нов „Документарен центар за историјата на националсоцијализмот“ е отворен на 30 април 2015, 70 години по ослободувањето од нацистичкиот режим.