1. Прескокни до содржината
  2. Прескокни до главната навигација
  3. Кон други страници на DW

Прва декада на Ромите од 2005 до 2015

19 март 2010

Како настана првата декада на Ромите? Што содржи декларацијата за положбата на Ромите?

Symbolbild Sinti und Roma und Europa
Синтите и Ромите и ЕвропаФотографија: picture-alliance/ chromorange / Fotomontage DW

Првата декада на Ромите настана како иницијатива на држави од југоисточна Европа на регионалната конференција во Будимпешта во 2003 година. Таа го опфаќа периодот од 2005 до 2015 година и претставува политичка обврска на земјите-учеснички да ги спроведат на национално ниво програмите и реформите со цел за унапредување на положбата на Ромите. Држави-учеснички се Македонија, Бугарија, Хрватска, Чешка, Унгарија, Романија, Србија, Црна Гора и Словачка.

Меѓународни партнери се Фондот за отворено општество, Светската банка, УНДП (Програмата на ОН за развој), ОБСЕ, Советот на Европа и неговата Развојна банка. Декларацијата ја потпишаа премиерите на владите на земјите-членки во Софија на 2 февруари 2005.

Изводи од декларацијата

Врз основа на поттикот даден во 2003 година на конференцијата „Ромите во Европа која шири - предизвци за иднината“, ветуваме дека нашите влади ќе работат врз укинување на дискриминацијата и отстранување на неприфатливиот јаз помеѓу Ромите и остатокот од општеството, како што се укажува во нашите Акциони планови за Декадата.

Ништо за нас без нас - претставници на ромската заедница и на ромски невладини организации треба да бидат вклучени во сите фази на спроведувањето на Декадата, да учествуваат во одредувањето на приоритетните области и цели на Декадата, да имаат клучна улога во надзорот над спроведувањето на целите на Декадата.

Декадата на Ромите ги промовира вредностите на антидискриминацијата, се залага за вклучување на Ромите во сите сфери на општествениот живот, промовира еднакви можности и има за цел да и’ стави крај на сегрегацијата на ромската заедница.

Приоритетни области на Декадата се: образование, здравје, вработување, домување. Три области кои се проникнуваат се сиромаштија, родова рамноправност и дискриминација.

Положба на Ромите во Европа

Во Европа живеат меѓу 8 и 12 милиони Роми; Ромите сочинуваат околу 2 процента од 450 милиони жители на проширената Европска унија. Околу 10 милиони Роми живеат во земјите на централна и југоисточна Европа, од кои 5 милиони во држави-кандидатки за влегување во ЕУ. Со проширувањето на ЕУ Ромите станаа едно од најголемите и најсиромашни национални малцинства; сиромаштијата, дискриминацијата и сегрегацијата се најзначаен проблеми и пречки за напредок на Ромите.

Во некои земји Ромите се 10 пати посиромашни од останатите жители. Во процесите на транзиција Ромите први остануваат без работа. Околу 90 проценти од Ромите не завршуваат основно училиште, меѓу 50 и 85 проценти од ромските деца посетуваат специјални училишта за деца попречени во развојот. Ромите живеат во населби без адекватни услови за домување.

Животниот век на Ромите во просек е за 10 - 15 години пократок во однос на останатото население.

Извор: Служба за човекови и малцински права

На наредната страница прочитајте ја декларацијата на ромски јазик. - Ani dujto phatrin drabaren e deklaracija ani rromani chib.


I Jekto Dekada e Rromenge Kotar e 2005-to Dji Kaj 2015-to

Sar bjandili e avgo Dekada vash i Romani Inkluzja ? So anel e deklaracija the shaj lacharel e rromano djivdipa?


I jekto Dekada e Rromenge kerdini si iniciativasa savi dije ohto radjaja (phuvja) e purvadakshine (jugoistochnone) Evropake pi regionalno konferencia an Budimpeshta an o 2003-to bersh. Voj astarel o periodo kotar o 2005-to dji kaj o 2015-to bersh thaj si politikaki krita (obaveza) e phuvjenge, save sesa pe akava beshipe, te keren po nacionalno nivo-o e programura thaj e reforme savengo cilo si majfeder than e Rroma te resen. E radjaja(phuvja) si: i Bulgaria, i Kroacia, i Češko, i Ungaria, i Makedonia, i Rumunia, i Srbia, i Crno Gora thaj i Slovakia.
E internacionalne partnera si o Fondo putarde amalipesko, i Lumnjaki banka, i Evropake komisia,
UNDP( o Programo e UN e bajraripesko), OEBS, o Koncilo e Evropako, i Bajraripeski banka e Evropake konciloski. E Deklaracia lekharde peske navenca e sherutne e radjajenge tar i phuvja save si membrura, an i Sofia po 2.februaro 2005-to bersh.

E kotora e Deklaraciake

Amen das lav an nav amare phuvjengo kaj si te keras godova so si vakardo pe Konferencia "E Rroma an i Evropa savi buhljardol - samurahva e avipeske vaktosko",sar bi i diskriminacija ovela peradi thaj i diskrepancia mashkar e Rroma thaj vaver djene e amalipeske ciknjardola, agjar sar si phendo an amare Akciake planura e Dekadake.

Khanchi amendar bi amengo - vakarde e reprezentantura e rromane samanake (zajednicake) thaj e rromane bigo- vernunene oraganizacienge, save si te len than an sa e faze e Dekadake, te mothon save si e prioritetura thaj e cilura e Dekadake; te bararen penge rola po than savestar dikljol sar realizuin pe e cilura e Dekadake.

E Dekada e Rromenge promovisarel o molipe e antidiskriminaciako, mangel te e Rroma den an sa e sfere e amalipeske djivdipeske, promovisarel e samakune ashtimata thaj si la o cilo te ni mekel majbut i segrecia e rromane samanakeraki.
Prioritetura e Dekadake si: i edukacia, o sastipe, i buti, e khera. Si trin sfere, save mashkar peste si phandle : o chorhipe, o jekhipe e djuvljeno e murshenca thaj i diskriminacia.

I pozicia e Rromenge an i Evropa

An i Evropa si mashkar 8 thaj 12 milionura Rroma; e Rroma si trujal 2 procentura kotar 450 milionura djene e buhljarde Evropake uniake; trujal 10 milionura Rroma djivin an centralno thaj purvadakshini Evropa, savendar 5 milionura si phuvjende save si kandidatura te den an i Evropake unia; kana i Evropake unia buhljardola, e Rroma si te oven jek kotar i majbare thaj majchorhe nacionalne minoritetura; o chorhipe, i diskriminacia thaj i segregacia si majbare problemura thaj bidha po drom e Rromenge progresoske.

Синтите и Ромите и ЕвропаФотографија: picture-alliance/ chromorange / Fotomontage DW

E Rroma si an nesave phuvja 10 var chorheder avere djenendar; an procesura e tranziciake e Rroma majanglal savorendar achile bi buchako; dji kaj 90 procentura e rromane chavendar ni agorisaren e elementarno shkola; mashkar 50 thaj 80 procentura e rromane chavendar sichon an specialne shkole an save djan e nasvale rakle; e Rroma djivin an cara saven naj len adekvatno ashtipe djivdimaske.

E mashkarutne djivdipeske bersha e Rromenge si ciknider djikaj 10-15 bersha e mashkarutne djivdipeske bershendar avere djenenge, e Gadjenge.

Hajing: O Biro-o manushkane thaj minoritunenge hakajenge

Прескокни го блокот Тема на денот

Тема на денот

Прескокни го блокот Повеќе теми

Повеќе теми